Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending boven de €75

Tot 15% korting met abonnement

menopauzebrein

Menopauzebrein: wat verandert er in je geheugen en concentratie tijdens de overgang?

door Vivian Reijs in Blog

Dit is een informatiepagina over cognitieve veranderingen tijdens de overgang. De informatie is algemeen van aard en staat los van de werking of toepassing van de producten van Viv Support.

Veel vrouwen merken tijdens de overgang veranderingen in hun geheugen of concentratie. Je kunt bijvoorbeeld merken dat je vaker naar een woord zoekt, minder gemakkelijk meerdere dingen tegelijk doet of je soms wat minder scherp voelt.

Deze veranderingen worden informeel ook wel het menopauzebrein of brain fog genoemd. Het is geen officiële medische term, maar veel vrouwen herkennen het gevoel.

Onderzoek wijst erop dat verschillende factoren hierbij een rol kunnen spelen. Denk aan hormonale veranderingen, slaap, stress en de mentale belasting die vaak bij deze levensfase hoort.

Wat is het menopauzebrein?

Het menopauzebrein is een informele verzamelterm voor veranderingen in onder andere aandacht, geheugen en informatieverwerking die sommige vrouwen tijdens de overgang merken.

Je kunt bijvoorbeeld ervaren dat je:

  • vaker iets vergeet;
  • minder gemakkelijk je aandacht bij één ding houdt;
  • multitasken meer energie kost;
  • soms naar een woord moet zoeken;
  • een wat 'wazig' gevoel in je hoofd hebt;
  • je op bepaalde momenten minder scherp voelt.

Hoe sterk je deze veranderingen merkt, verschilt per persoon.

Bij veel vrouwen blijven de veranderingen bovendien relatief mild en veranderen ze gedurende de verschillende fases van de overgang.

Waarom kan je brein tijdens de overgang anders aanvoelen?

Tijdens de overgang verandert niet alleen je menstruatiecyclus. Ook de hoeveelheden van verschillende hormonen veranderen.

Vooral tijdens de perimenopauze kunnen de hoeveelheden oestrogeen en progesteron sterk schommelen.

Oestrogeen speelt op verschillende plekken in het lichaam een rol, waaronder in de hersenen.

Het is onder andere betrokken bij processen rondom:

  • geheugen;
  • aandacht;
  • leren;
  • stemming;
  • slaap;
  • temperatuurregulatie.

Wanneer de hoeveelheid oestrogeen verandert, past het lichaam zich aan deze nieuwe hormonale situatie aan.

Wil je eerst meer weten over deze hormonale veranderingen? Lees dan ook ons artikel over hormonen tijdens de overgang.

Welke rol speelt oestrogeen in de hersenen?

Oestrogeen is op verschillende plaatsen in de hersenen actief.

Het hormoon heeft onder andere invloed op systemen waarbij neurotransmitters betrokken zijn.

Voorbeelden daarvan zijn:

  • serotonine, dat een rol speelt bij onder andere stemming;
  • dopamine, dat betrokken is bij motivatie en aandacht;
  • acetylcholine, dat een rol speelt bij geheugen en leren.

Oestrogeen is daarnaast betrokken bij processen rondom de energievoorziening en communicatie van hersencellen.

Onderzoekers bestuderen daarom hoe veranderingen in oestrogeen tijdens de overgang samenhangen met veranderingen die vrouwen in hun geheugen, aandacht en stemming kunnen merken.

Onderzoek naar de hersenen tijdens de overgang

Neurowetenschapper dr. Lisa Mosconi en haar collega's onderzochten hoe de hersenen tijdens verschillende levensfases veranderen.

In een studie uit 2024 maakten zij met PET-scans de verdeling van oestrogeenreceptoren in de hersenen zichtbaar.

De onderzoekers zagen verschillen in de beschikbaarheid van deze receptoren tussen verschillende fases van het hormonale verouderingsproces. Ze vonden daarnaast verbanden met onder andere cognitieve veranderingen en veranderingen in stemming.

De resultaten ondersteunen het idee dat het brein zich tijdens de overgang aanpast aan veranderende hormoonspiegels.

Tegelijkertijd is verder onderzoek nodig om beter te begrijpen wat deze veranderingen op langere termijn betekenen.

Waardoor kan brain fog ontstaan?

Er lijkt niet één enkele verklaring te zijn voor het gevoel van brain fog.

Waarschijnlijk spelen meerdere factoren tegelijkertijd een rol.

Hormonale veranderingen

Schommelingen in onder andere oestrogeen kunnen invloed hebben op hersensystemen die betrokken zijn bij aandacht, geheugen en stemming.

Veranderingen in slaap

Veel vrouwen merken tijdens de overgang dat hun nachtrust verandert.

Je kunt bijvoorbeeld wakker worden doordat je 's nachts transpireert of het plotseling warm krijgt. Ook inslapen of doorslapen kan soms anders gaan dan je gewend bent.

Minder goede slaap kan de volgende dag merkbaar zijn in je aandacht, geheugen en mentale scherpte.

Stress

De overgang valt voor veel vrouwen samen met een drukke levensfase.

Werk, mantelzorg, kinderen, relaties of de zorg voor ouder wordende ouders kunnen allemaal mentale energie vragen.

Mentale belasting

Juist wanneer je veel verantwoordelijkheden hebt, kan het extra opvallen wanneer concentreren of schakelen tijdelijk wat meer moeite kost.

Vaak is er dus geen sprake van één oorzaak, maar van een combinatie van factoren.

Is het menopauzebrein hetzelfde als dementie?

Nee. Het menopauzebrein en dementie zijn niet hetzelfde.

Onderzoeker Pauline Maki beschrijft in een overzichtsartikel uit 2024 dat veranderingen in geheugen en concentratie tijdens de overgang over het algemeen relatief mild zijn.

Bij het menopauzebrein gaat het bijvoorbeeld om:

  • iets vaker naar woorden zoeken;
  • merken dat multitasken meer moeite kost;
  • tijdelijk minder scherp zijn;
  • meer moeite hebben om je aandacht vast te houden.

Dementie heeft een ander verloop en kan het zelfstandig functioneren steeds sterker beïnvloeden.

Maak je je zorgen over duidelijke of toenemende veranderingen in je geheugen of dagelijks functioneren? Bespreek dit dan altijd met je huisarts.

Merken alle vrouwen veranderingen in geheugen en concentratie?

Nee.

Iedere vrouw beleeft de overgang anders.

Sommige vrouwen merken nauwelijks cognitieve veranderingen. Andere vrouwen merken gedurende een bepaalde periode duidelijk verschil in bijvoorbeeld concentratie, woordvinding of geheugen.

Verschillende factoren kunnen daarbij een rol spelen, zoals:

  • erfelijke aanleg;
  • slaap;
  • stress;
  • algemene gezondheid;
  • hoeveel mentale belasting je ervaart;
  • andere veranderingen tijdens de overgang.

Er bestaat daarom geen standaardverloop van het menopauzebrein.

Wat kun je zelf doen voor je hersengezondheid?

Je kunt de hormonale veranderingen tijdens de overgang niet voorkomen.

Wel kun je aandacht besteden aan factoren die bijdragen aan je algemene hersengezondheid, zoals slaap, beweging, voeding, ontspanning en hart- en vaatgezondheid.

Wil je breder lezen over leefstijl in deze periode? Bekijk dan onze leefstijltips tijdens de (peri)menopauze.

1. Geef prioriteit aan je nachtrust

Slaap speelt een belangrijke rol bij geheugen, concentratie en het verwerken van informatie.

Tijdens je slaap verwerken je hersenen onder andere informatie en herinneringen uit de dag.

Tijdens de overgang kan je slaap om verschillende redenen veranderen. Denk bijvoorbeeld aan:

  • nachtelijk transpireren;
  • opvliegers;
  • stress;
  • veranderingen in stemming;
  • veranderingen in je slaap-waakritme.

Daarom is het zinvol om aandacht te besteden aan een regelmatig slaapritme.

Praktische tips

Probeer bijvoorbeeld:

  • iedere dag ongeveer rond hetzelfde tijdstip naar bed te gaan en op te staan;
  • je slaapkamer koel en goed geventileerd te houden;
  • cafeïne later op de dag te beperken;
  • bewust om te gaan met alcohol in de avond;
  • schermgebruik vlak voor het slapen te beperken;
  • een rustige avondroutine te ontwikkelen.

Merk je langdurig grote veranderingen in je slaap? Bespreek dit dan met je huisarts.

Meer lezen over veranderingen rondom de overgang? Bekijk dan ons artikel over veelvoorkomende veranderingen rond de menopauze.

2. Blijf regelmatig bewegen

Regelmatig bewegen draagt bij aan je algemene gezondheid.

Het is onder andere belangrijk voor:

  • je conditie;
  • hart en bloedvaten;
  • spieren;
  • botten;
  • je dagelijkse fitheid.

Daarnaast kan beweging prettig zijn voor ontspanning en je dagelijkse ritme.

Je hoeft hiervoor niet iedere dag intensief te sporten.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • wandelen;
  • fietsen;
  • zwemmen;
  • yoga;
  • krachttraining.

Een combinatie van dagelijkse beweging, conditietraining en spierversterkende activiteiten vormt een goede basis.

Merk je ook veranderingen rondom je gewrichten? Lees dan ons artikel over gewrichten tijdens de menopauze.

3. Kies voor een gezond en gevarieerd voedingspatroon

Er bestaat geen speciaal 'menopauzebreindieet'.

Een gevarieerd voedingspatroon draagt wel bij aan je algemene gezondheid.

Kies regelmatig voor:

  • groente;
  • fruit;
  • volkorenproducten;
  • peulvruchten;
  • noten;
  • vis of andere eiwitbronnen;
  • onverzadigde vetten.

Omega 3-vetzuren komen onder andere voor in vette vis en passen binnen een gezond en gevarieerd voedingspatroon.

Voedingssupplementen zijn bedoeld als aanvulling op voeding en leefstijl. Ze zijn niet bedoeld als specifieke oplossing voor brain fog.

4. Blijf je hersenen uitdagen

Je hersenen blijven gedurende je hele leven nieuwe verbindingen maken en zich aanpassen.

Het kan daarom prettig zijn om jezelf mentaal actief te blijven uitdagen.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • lezen;
  • een nieuwe taal leren;
  • muziek maken;
  • een cursus volgen;
  • puzzelen;
  • nieuwe vaardigheden leren;
  • sociale contacten onderhouden.

Deze activiteiten hoeven niet specifiek gericht te zijn op de overgang.

Zie ze vooral als onderdeel van een actieve en gevarieerde leefstijl.

5. Maak ruimte voor ontspanning

Langdurige stress kan invloed hebben op hoe scherp en geconcentreerd je je voelt.

De overgang valt bovendien vaak samen met een levensfase waarin veel tegelijk gebeurt.

Het kan daarom waardevol zijn om bewust herstelmomenten in te plannen.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • wandelen;
  • mindfulness;
  • ademhalingsoefeningen;
  • yoga;
  • tijd doorbrengen in de natuur;
  • activiteiten doen waar je energie van krijgt;
  • momenten zonder telefoon of laptop plannen.

Je kunt de hormonale veranderingen hiermee niet sturen, maar ontspanning kan wel bijdragen aan je algemene welzijn.

Meer praktische ideeën vind je in ons artikel over minder stress.

6. Besteed aandacht aan je hart- en vaatgezondheid

De gezondheid van je hersenen en die van je hart en bloedvaten hangen met elkaar samen.

Daarom is aandacht voor je algemene hart- en vaatgezondheid ook tijdens en na de overgang belangrijk.

Een gezonde basis bestaat onder andere uit:

  • niet roken;
  • voldoende bewegen;
  • gezond en gevarieerd eten;
  • aandacht besteden aan een gezond lichaamsgewicht;
  • je bloeddruk laten controleren wanneer daar aanleiding voor is.

Gebruik je medicatie of heb je vragen over je persoonlijke gezondheid? Bespreek deze dan met je huisarts.

Wil je meer weten over de overgang in het algemeen? Lees dan ook Menopauze: betekenis, veranderingen en alles wat je moet weten over de overgang.

Kan hormoontherapie invloed hebben op brain fog?

Er wordt onderzocht welke invloed menopauzale hormoontherapie (MHT) heeft op cognitieve functies tijdens de overgang.

De onderzoeken die in dit artikel worden aangehaald geven geen eenduidig beeld. In sommige studies werden bij bepaalde groepen verschillen gevonden, terwijl andere onderzoeken weinig of geen verschil lieten zien.

MHT wordt daarom niet uitsluitend ingezet met als doel het geheugen of de concentratie te veranderen.

Slaap kan daarbij wel een indirecte rol spelen. Wanneer bijvoorbeeld opvliegers of nachtelijk transpireren invloed hebben op je slaap, kan een verandering in je nachtrust ook merkbaar zijn in hoe geconcentreerd je je overdag voelt.

Of menopauzale hormoontherapie in jouw situatie passend is, is een persoonlijke medische afweging die je met je huisarts of gynaecoloog maakt.

Meer uitleg over MHT en verschillende hormoonpreparaten vind je in ons artikel over bio-identieke hormonen bij de (peri)menopauze.

Wanneer neem je contact op met de huisarts?

Milde veranderingen in bijvoorbeeld woordvinding of concentratie kunnen tijdens de overgang voorkomen.

Toch is het belangrijk om duidelijke of toenemende veranderingen niet automatisch aan de overgang toe te schrijven.

Neem bijvoorbeeld contact op met je huisarts wanneer:

  • je geheugen in korte tijd duidelijk verandert;
  • je dagelijkse functioneren merkbaar moeilijker wordt;
  • bekende handelingen opeens veel moeite kosten;
  • je regelmatig de weg kwijtraakt op bekende plaatsen;
  • mensen in je omgeving duidelijke veranderingen in je gedrag opmerken;
  • je plotseling sterke hoofdpijn of neurologische veranderingen ervaart;
  • je je zorgen maakt over je geheugen;
  • veranderingen in slaap of stemming veel invloed hebben op je dagelijks leven.

Je huisarts kan samen met jou beoordelen of verder onderzoek zinvol is.

Veelgestelde vragen over het menopauzebrein

Is menopauzebrein een officiële medische term?

Nee.

Menopauzebrein is een informele term voor veranderingen in bijvoorbeeld geheugen, aandacht, woordvinding en mentale scherpte die sommige vrouwen rond de overgang ervaren.

De Engelse term brain fog wordt hiervoor ook vaak gebruikt.

Is vergeetachtigheid tijdens de overgang normaal?

Milde veranderingen in geheugen, aandacht en woordvinding worden tijdens de perimenopauze regelmatig gemeld.

Hoeveel je hiervan merkt verschilt sterk per persoon.

Merk je duidelijke veranderingen of maak je je zorgen? Bespreek die dan met je huisarts.

Hoe lang duurt het menopauzebrein?

Daar bestaat geen vaste duur voor.

Bij sommige vrouwen zijn veranderingen slechts gedurende een bepaalde periode merkbaar. Bij anderen blijven ze langer aanwezig.

Ook slaap, stress, algemene gezondheid en andere persoonlijke omstandigheden kunnen invloed hebben op hoe je je voelt.

Is brain fog hetzelfde als dementie?

Nee.

Brain fog rond de overgang en dementie zijn niet hetzelfde.

Bij brain fog gaat het meestal om relatief subtiele veranderingen in aandacht, woordvinding of geheugen.

Bij dementie veranderen cognitieve functies op een andere manier en kan het dagelijks functioneren steeds sterker worden beïnvloed.

Maak je je zorgen over duidelijke of toenemende geheugenveranderingen? Neem dan contact op met je huisarts.

Kan hormoontherapie het geheugen verbeteren?

Onderzoek naar de invloed van MHT op cognitieve functies geeft geen eenduidig antwoord.

Hormoontherapie wordt daarom niet uitsluitend ingezet om geheugen of concentratie te veranderen.

Of MHT om andere redenen bij je past, bespreek je met een huisarts of gynaecoloog.

Kan minder goede slaap invloed hebben op brain fog?

Ja, slaap speelt een belangrijke rol bij aandacht, geheugen en informatieverwerking.

Merk je dat je tijdens de overgang minder goed slaapt, dan kan dit ook merkbaar zijn in hoe scherp en geconcentreerd je je overdag voelt.

Conclusie

Het menopauzebrein is een herkenbare term voor veranderingen in onder andere geheugen, concentratie, woordvinding en mentale scherpte tijdens de overgang.

Onderzoek laat zien dat de hersenen tijdens deze levensfase reageren op veranderingen in de hormonale omgeving. Tegelijkertijd spelen ook factoren als slaap, stress, mentale belasting en algemene gezondheid een rol.

Onderzoek van onder andere dr. Lisa Mosconi biedt meer inzicht in hoe oestrogeenreceptoren in de hersenen tijdens deze levensfase veranderen.

Ook benadrukt onderzoeker Pauline Maki dat de cognitieve veranderingen die veel vrouwen tijdens de overgang ervaren niet hetzelfde zijn als dementie.

Voldoende slaap, regelmatig bewegen, gevarieerd eten, ruimte voor ontspanning en aandacht voor je algemene gezondheid vormen een goede basis voor je hersengezondheid.

Merk je duidelijke veranderingen, worden ze sterker of maak je je zorgen? Bespreek die dan met je huisarts.

Gerelateerde artikelen

Wil je meer weten over de overgang en veranderingen in je lichaam? Lees dan ook:

Disclaimer

Deze informatie is bedoeld als algemene gezondheidsinformatie en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Trek op basis van deze informatie geen zelfstandige conclusies over je persoonlijke gezondheid en wijzig medicatie of medische begeleiding niet zonder overleg met een gekwalificeerde zorgverlener. Neem bij vragen of zorgen over je gezondheid, geheugen, medicatie of hormoontherapie contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener.

Bronnen

  1. Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang.
    https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/de-overgang
  2. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: Identification and Management (NG23).
    https://www.nice.org.uk/guidance/ng23
  3. Maki PM, Jaff NG. Menopause and brain fog: how to counsel and treat midlife women. Menopause. 2024.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38888619/
  4. Mosconi L, Nerattini M, Matthews DC, et al. In vivo brain estrogen receptor density by neuroendocrine aging and relationships with cognition and symptomatology. Scientific Reports. 2024.
    https://www.nature.com/articles/s41598-024-62820-7
  5. Andy C, Nerattini M, Jett S, et al. Systematic review and meta-analysis of the effects of menopause hormone therapy on cognition. Frontiers in Endocrinology. 2024.
    https://www.frontiersin.org/journals/endocrinology/articles/10.3389/fendo.2024.1350318/full
Vivian Reijs

Gecontroleerd door:

Vivian ReijsHormoonexpert, orthomoleculair therapeut, auteur en oprichter van Viv Support

Vivian Reijs is hormoonexpert, orthomoleculair therapeut, auteur en oprichter van Viv Support. Al meer dan 14 jaar verdiept zij zich in de werking van het vrouwenlichaam, met een speciale focus op hormonen, voeding en leefstijl. Haar missie is om vrouwen te helpen hun lichaam beter te begrijpen en hen te voorzien van praktische, wetenschappelijk onderbouwde inzichten waarmee zij zich in elke levensfase energieker en beter in balans kunnen voelen.

Bekijk profiel →
Vorige post Volgende bericht

gerelateerde berichten

Menopauze symptomen: wat merk je en wat kun je doen?

Menopauze symptomen: wat merk je en wat kun je doen?

Opvliegers, slecht slapen, een veranderende menstruatie of ineens vaker last van stemmingswisselingen: tijdens de overgang kun je allerlei veranderingen merken. Niet iedere vrouw heeft dezelfde klachten en ook de ernst en duur verschillen sterk. De hormonale veranderingen van de overgang kun je niet voorkomen. Wel kun je goed voor je algemene gezondheid zorgen en zijn er verschillende mogelijkheden om hinderlijke overgangsklachten te verminderen. In dit artikel lees je welke symptomen bij de menopauze kunnen voorkomen, wanneer de overgang meestal begint en welke aanpakken het beste zijn onderzocht. Wat is de menopauze? De menopauze is het moment van je laatste spontane menstruatie. Je weet pas achteraf wanneer die was: als je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd en daar geen andere verklaring voor is, wordt de menopauze vastgesteld. De menopauze is dus iets anders dan de overgang. De overgang, ook wel de menopauzale transitie genoemd, beslaat de periode waarin je menstruatiepatroon verandert en overgangsklachten kunnen ontstaan. De perimenopauze is de fase rondom de menopauze waarin hormonale veranderingen en veranderingen in je menstruatiecyclus duidelijker worden. Wil je weten wanneer deze fase meestal begint? Lees dan verder over de perimenopauze en leeftijd. Op welke leeftijd begint de menopauze? De natuurlijke menopauze vindt meestal plaats tussen ongeveer 45 en 55 jaar. De jaren ervoor kunnen veranderingen in je menstruatiecyclus en overgangsklachten ontstaan. Tijdens de perimenopauze worden eisprongen minder voorspelbaar. Daardoor verandert ook de productie van progesteron. Tegelijkertijd kan de hoeveelheid oestradiol sterk schommelen: oestrogeen is in deze fase dus niet simpelweg voortdurend ‘te laag’. Hierdoor kun je bijvoorbeeld merken dat je menstruaties korter of langer op elkaar volgen, dat je bloedverlies verandert of dat je klachten krijgt die je eerder niet had. Begint de overgang vóór je 45e, dan spreken we van een vroege menopauze. Bij verlies of duidelijke verstoring van de werking van de eierstokken vóór het 40e levensjaar kan sprake zijn van premature ovariële insufficiëntie (POI). Dit vraagt om medische beoordeling. Welke symptomen komen voor tijdens de menopauze? De overgang kan zich op veel verschillende manieren uiten. De klachten die het duidelijkst aan de menopauze zijn gekoppeld, zijn opvliegers, nachtzweten en genitourinaire klachten zoals vaginale droogheid. Andere veelgenoemde veranderingen zijn: een onregelmatige menstruatie; kortere of langere menstruatiecycli; veranderingen in de hoeveelheid bloedverlies; opvliegers en nachtzweten; slechter slapen; vaginale droogheid; pijn of ongemak tijdens seks; stemmingsveranderingen; concentratie- of geheugenklachten; veranderingen in lichaamssamenstelling; spier- of gewrichtsklachten. Ook huid en haar kunnen veranderen met het ouder worden en door veranderingen in de blootstelling aan oestrogeen. Haarverlies kan echter ook andere oorzaken hebben, waaronder ijzertekort en schildklierproblemen. Heb je vooral last van warmte-aanvallen? Lees meer over oorzaken van en tips bij opvliegers. Bij vaginale droogheid vind je meer achtergrondinformatie in ons artikel over een droge vagina tijdens de menopauze. Niet iedere klacht rond je vijftigste komt door de overgang Dit is belangrijk. Vermoeidheid, slecht slapen, somberheid, hartkloppingen, haarverlies of veranderingen in gewicht kunnen rond dezelfde leeftijd voorkomen, maar zijn niet automatisch het gevolg van hormoonschommelingen. Onder andere schildklierproblemen, ijzergebrek, slaapapneu, depressie, angst, medicatie en andere aandoeningen kunnen vergelijkbare klachten veroorzaken. Nieuwe, ernstige of aanhoudende klachten verdienen daarom soms verder onderzoek. Kun je symptomen van de menopauze voorkomen? De menopauze en de hormonale veranderingen die daarbij horen kun je niet voorkomen. Ook bestaat er geen leefstijl of supplement waarvan is aangetoond dat het alle overgangsklachten voorkomt. Dat betekent niet dat je zelf niets kunt doen. Een gezonde leefstijl is juist tijdens en na de overgang belangrijk voor onder andere je spieren, botten, hart- en vaatgezondheid, slaap en algemene welzijn. 1. Kies voor een volwaardig voedingspatroon Er bestaat geen speciaal ‘hormoonproof’ dieet waarmee je de overgang kunt stoppen of je hormonen kunt herstellen. Een voedingspatroon met veel groente en fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten, voldoende eiwit en voornamelijk onverzadigde vetten past wel bij de adviezen voor een goede gezondheid. Een mediterraan voedingspatroon sluit hier bijvoorbeeld goed bij aan. Voldoende eiwit wordt met het ouder worden extra relevant voor het behoud en de opbouw van spiermassa, zeker in combinatie met krachttraining. Meer praktische ideeën vind je in ons artikel over voeding tijdens de premenopauze. 2. Blijf bewegen en doe aan krachttraining Beweging heeft brede gezondheidsvoordelen tijdens en na de overgang. Denk aan conditie, spierkracht, botgezondheid en cardiometabole gezondheid. Voor volwassenen wordt minimaal 150 minuten matig intensieve beweging per week geadviseerd, aangevuld met spierversterkende activiteiten op minstens twee dagen per week. Krachttraining is tijdens deze levensfase extra interessant omdat spiermassa en spierkracht met het ouder worden afnemen. Bewegen is daarmee belangrijk voor je gezondheid, maar het is niet bewezen dat één specifieke trainingsvorm opvliegers bij iedereen duidelijk vermindert. 3. Geef slaap en ontspanning voldoende aandacht Slaapproblemen komen regelmatig voor tijdens de overgang. Nachtzweten kan je wakker houden, maar stress, alcohol, slaapapneu, rusteloze benen en stemmingsproblemen kunnen eveneens invloed hebben. Een regelmatig slaapritme, voldoende ontspanning en minder alcohol rondom bedtijd kunnen helpen om goede slaapgewoonten te ondersteunen. Heb je veel stress? Lees ook onze tips om minder stress te ervaren. Bij langdurige slapeloosheid is alleen ‘slaaphygiëne’ niet altijd voldoende. Cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid (CGT-I) is goed onderzocht. Ook menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie kan helpen bij de ervaren hinder van opvliegers en slaapproblemen. 4. Kijk naar persoonlijke triggers van opvliegers Sommige vrouwen merken dat bijvoorbeeld alcohol, cafeïne, pittig eten of een warme omgeving hun opvliegers uitlokken of erger maken. Dat geldt niet voor iedereen. Het kan daarom nuttiger zijn om een tijdje bij te houden wanneer je klachten optreden dan om zonder reden allerlei voedingsmiddelen te vermijden. Hoe zit het met fyto-oestrogenen? Fyto-oestrogenen zijn plantaardige stoffen die een veel zwakkere interactie met oestrogeenreceptoren kunnen hebben dan het lichaamseigen hormoon oestradiol. Ze zitten onder andere in soja, peulvruchten en lijnzaad. Het is niet correct om te zeggen dat fyto-oestrogenen je eigen oestrogeenproductie ‘aanzetten’ of een oestrogeentekort aanvullen. Voor soja-isoflavonen laten sommige onderzoeken een kleine vermindering van opvliegers zien, terwijl andere onderzoeken minder overtuigende resultaten vinden. Het totale bewijs is daarom beperkt tot redelijk en het gemiddelde effect lijkt bescheiden. Voedingsmiddelen zoals tofu, tempeh en andere sojaproducten kunnen ondertussen prima onderdeel zijn van een gevarieerd voedingspatroon. Kunnen supplementen en kruiden helpen tijdens de overgang? Er wordt veel onderzoek gedaan naar supplementen en kruiden bij overgangsklachten, waaronder soja-isoflavonen, rode klaver en zwarte zilverkaars. De resultaten zijn echter wisselend. Voor rode klaver zijn er aanwijzingen voor een mogelijk klein effect op opvliegers, maar onderzoeken gebruiken verschillende preparaten en het bewijs blijft beperkt. Voor zwarte zilverkaars spreken onderzoeksresultaten elkaar tegen. Sommige onderzoeken naar specifieke preparaten zijn positief, maar onafhankelijke reviews en richtlijnen vinden onvoldoende consistent bewijs voor een algemene aanbeveling. Supplementen en kruiden worden daarom niet routinematig aanbevolen als bewezen behandeling van opvliegers. Overweeg je toch een supplement? Controleer dan of het past bij jouw gezondheid, medicijngebruik en eventuele aandoeningen. ‘Natuurlijk’ betekent niet automatisch dat een product voor iedereen veilig is. Wil je bekijken welke ingrediënten Viv Support gebruikt voor ondersteuning tijdens de overgang? Bekijk dan de samenstelling van Pre Menopause Support. De kruidenclaims bij dit product zijn on-hold: *evaluatie gezondheidsclaims is lopende. Een voedingssupplement is geen vervanging voor gevarieerde voeding, diagnostiek of medische behandeling. Welke behandelingen zijn er bij overgangsklachten? Heb je veel last van overgangsklachten? Dan hoef je het niet alleen met leefstijlaanpassingen te proberen. Hormoontherapie bij opvliegers en nachtzweten Menopauzale hormoontherapie, ook HRT of MHT genoemd, is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Of hormoontherapie geschikt is, hangt af van onder andere je leeftijd, klachten, medische voorgeschiedenis en persoonlijke risicofactoren. De voordelen en risico's moeten daarom individueel met een arts worden besproken. Er bestaan daarnaast niet-hormonale behandelopties. Welke behandeling het beste past, verschilt per persoon. Behandeling van vaginale droogheid Bij vaginale droogheid kunnen een glijmiddel tijdens seks en een vaginale moisturizer helpen. Bij aanhoudende genitourinaire klachten is laaggedoseerd vaginaal oestrogeen een goed onderzochte en effectieve behandeling. Bespreek aanhoudende of hinderlijke klachten met je huisarts. Heeft een FSH-test zin om te weten of je in de menopauze bent? Meestal niet als je 45 jaar of ouder bent. Bij vrouwen vanaf 45 jaar met typische overgangsklachten en een passend veranderd menstruatiepatroon wordt de peri- of menopauze doorgaans vastgesteld zonder laboratoriumonderzoek. FSH, het follikelstimulerend hormoon, kan tijdens de perimenopauze sterk schommelen. Eén losse meting vertelt daardoor niet altijd betrouwbaar waar je precies in de overgang zit. Een FSH-bepaling kan wel zinvol zijn bij vrouwen tussen 40 en 45 jaar met overgangsklachten en een veranderd menstruatiepatroon, of wanneer vóór het 40e levensjaar een vroege uitval van de eierstokfunctie wordt vermoed. Gebruik je hormonale anticonceptie? Dan kan zowel je bloedingspatroon als de interpretatie van bepaalde hormoonwaarden anders zijn. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Overgangsklachten kunnen heel vervelend zijn, maar niet iedere verandering hoeft medisch behandeld te worden. Neem wel contact op met je huisarts wanneer: je klachten je dagelijks functioneren duidelijk beperken; je vóór je 45e duidelijke overgangsklachten krijgt, en zeker vóór je 40e; je menstruaties plotseling zeer hevig of langdurig worden; je bloed verliest tussen menstruaties of na seks; je na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies krijgt; je ernstige of nieuwe pijn ervaart; je vaak duizelig bent, flauwvalt of mogelijk bloedarmoede hebt; je ernstige somberheid, angst of andere psychische klachten ervaart; je twijfelt of je klachten wel door de overgang komen. Vaginaal bloedverlies nadat je twaalf maanden niet meer hebt gemenstrueerd moet altijd medisch worden beoordeeld. Veelgestelde vragen over symptomen van de menopauze Wat zijn de eerste symptomen van de menopauze? Vaak merk je eerst veranderingen in je menstruatiecyclus. Je menstruaties kunnen bijvoorbeeld onregelmatiger worden. Ook opvliegers, nachtzweten of slaapproblemen kunnen ontstaan. Welke klacht als eerste optreedt, verschilt sterk per persoon. Is de menopauze hetzelfde als de overgang? Nee. De menopauze is je laatste spontane menstruatie en wordt achteraf vastgesteld nadat je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd. De overgang is de bredere levensfase rondom deze laatste menstruatie. Kun je de menopauze voorkomen? Nee. De menopauze is een normale levensfase en kan niet met voeding, leefstijl of supplementen worden voorkomen. Een gezonde leefstijl blijft wel belangrijk voor je gezondheid tijdens en na de overgang. Kun je nog zwanger worden tijdens de perimenopauze? Ja. Tijdens de perimenopauze wordt de eisprong minder voorspelbaar, maar ovulatie kan nog steeds plaatsvinden. HRT is bovendien geen anticonceptie. Moet ik mijn hormonen laten testen? Meestal niet wanneer je 45 jaar of ouder bent en typische overgangsklachten en cyclusveranderingen hebt. Een FSH-test kan in specifieke situaties wel zinvol zijn, bijvoorbeeld bij overgangsklachten vóór je 45e. Wat helpt het beste tegen opvliegers? Hormoontherapie is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Er zijn daarnaast niet-hormonale mogelijkheden, waaronder menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie en bepaalde geneesmiddelen. Welke behandeling geschikt is, hangt af van je persoonlijke situatie. Samengevat De menopauze is je laatste spontane menstruatie; de overgang is de bredere periode rondom dit moment. Opvliegers, nachtzweten en vaginale droogheid behoren tot de klachten die het duidelijkst met de menopauze samenhangen. Ook slaap-, stemmings-, gewrichts- en concentratieklachten worden regelmatig gemeld, maar kunnen meerdere oorzaken hebben. Je kunt de hormonale veranderingen van de overgang niet voorkomen. Gezonde voeding, voldoende beweging, krachttraining, slaap en aandacht voor stress ondersteunen wel je gezondheid in deze levensfase. Bij hinderlijke klachten zijn er daarnaast bewezen medische behandelopties. Bespreek met je huisarts wat in jouw situatie passend is. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. NICE guideline NG23. Laatst bijgewerkt 15 april 2026. Geraadpleegd september 2026.https://www.nice.org.uk/guidance/ng23 Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. Huidige online versie. Geraadpleegd augustus/september 2026.

Lees meer
Opvliegers: oorzaken en 10 tips om ermee om te gaan

Opvliegers: oorzaken en 10 tips om ermee om te gaan

Krijg je opeens een golf van warmte over je heen, wordt je gezicht rood en begin je te zweten? Dan heb je waarschijnlijk een opvlieger. Opvliegers behoren tot de meest kenmerkende klachten van de overgang. Een opvlieger kan heel onverwacht komen: tijdens een vergadering, in bed of terwijl je gewoon boodschappen doet. Helemaal voorkomen lukt meestal niet. Wel kun je ontdekken wat jouw persoonlijke triggers zijn, praktische maatregelen nemen en bij veel hinder kiezen uit verschillende bewezen behandelopties. Wat is een opvlieger? Een opvlieger is een plotselinge warmte-aanval. De warmte begint vaak in je bovenlichaam, hals of gezicht en kan zich verder over je lichaam verspreiden. Je kunt daarbij merken dat: je het plotseling heel warm krijgt; je gezicht, hals of borst rood wordt; je gaat zweten; je hart sneller klopt; je daarna juist koud wordt of gaat rillen. De meeste opvliegers duren enkele minuten, maar de duur en frequentie verschillen sterk. Sommige vrouwen hebben er af en toe één, terwijl anderen er meerdere per dag of zelfs per uur ervaren. Treden de warmte-aanvallen vooral 's nachts op en word je zwetend wakker? Dan spreken we vaak van nachtzweten. Vanaf welke leeftijd kun je opvliegers krijgen? Opvliegers kunnen al tijdens de perimenopauze ontstaan. Dat is de fase vóór de laatste menstruatie waarin je cyclus en hormoonproductie beginnen te veranderen. Er bestaat geen vaste leeftijd waarop opvliegers beginnen. Bij sommige vrouwen ontstaan ze rond het veertigste levensjaar, bij anderen pas veel later. Wil je meer weten over wanneer deze fase doorgaans begint? Lees dan ons artikel over de leeftijd waarop de perimenopauze kan beginnen. Opvliegers kunnen meerdere jaren aanwezig blijven. Hoe lang en hoe vaak je ze hebt, verschilt sterk per persoon. Wat is de oorzaak van opvliegers? Opvliegers hangen samen met veranderingen in de temperatuurregeling van het lichaam tijdens de menopauzale transitie. Hormoonschommelingen spelen daarbij een belangrijke rol. Vooral veranderingen in de blootstelling aan oestrogeen beïnvloeden hersengebieden en signaalstoffen die betrokken zijn bij de regulatie van de lichaamstemperatuur. Ook het neurokinine-systeem speelt hierbij een rol. Het gevolg is dat het gebied waarin je lichaam een temperatuur als comfortabel ervaart smaller wordt. Een kleine temperatuurverandering kan daardoor al een reactie uitlokken waarbij je bloedvaten verwijden en je gaat zweten om warmte kwijt te raken. Het is daarom te simpel om oestrogeen alleen als ‘de boosdoener’ aan te wijzen. Opvliegers ontstaan door een samenspel van hormonale en neurologische veranderingen. Meer achtergrondinformatie over hormoonveranderingen tijdens deze fase vind je in ons artikel over hormonen en overgangsklachten. Zijn warmte-aanvallen altijd opvliegers door de overgang? Nee. Zeker rond de overgang zijn opvliegers een voor de hand liggende verklaring, maar warmte-aanvallen en zweten kunnen ook andere oorzaken hebben. Denk bijvoorbeeld aan: bijwerkingen van bepaalde medicijnen; overmatig alcoholgebruik; een te snel werkende schildklier; angst- of paniekaanvallen; koorts of een infectie; andere, minder vaak voorkomende medische oorzaken. Bespreek nieuwe of onverklaarde klachten daarom met je huisarts wanneer het beeld niet goed bij de overgang past. Kun je opvliegers voorkomen? Opvliegers volledig voorkomen is meestal niet mogelijk. Er is geen voedingspatroon, supplement of leefstijlinterventie waarvan is aangetoond dat die bij iedereen opvliegers voorkomt. Wel kun je praktische maatregelen nemen en onderzoeken of bepaalde omstandigheden jouw opvliegers uitlokken of erger maken. Hieronder vind je tien tips. 10 tips bij opvliegers 1. Draag kleding in laagjes Een opvlieger kan plotseling ontstaan. Kleding in meerdere dunne lagen maakt het makkelijker om snel iets uit te trekken. Kies vooral kleding waarin jij je comfortabel voelt. Luchtige stoffen kunnen prettig zijn wanneer je veel zweet. Koele kleding en aanpassingen aan de omgeving kunnen een opvlieger prettiger maken, maar er is weinig bewijs dat ze de opvliegers zelf duidelijk verminderen. 2. Ontdek je persoonlijke triggers Alcohol, cafeïne, pittig eten en hete dranken worden vaak genoemd als mogelijke triggers. Dat betekent niet dat iedere vrouw ze hoeft te vermijden. Merk je een verband? Houd dan een paar weken bij: wanneer een opvlieger optreedt; wat je kort daarvoor hebt gegeten of gedronken; hoeveel alcohol of cafeïne je gebruikte; of je gespannen was; hoe warm de omgeving was; hoe je de nacht ervoor hebt geslapen. Zo kun je ontdekken of er bij jou een herkenbaar patroon bestaat. 3. Kies voor een volwaardig voedingspatroon Er bestaat geen speciaal dieet dat opvliegers bewezen voorkomt. Een voedingspatroon met veel groente en fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten, voldoende eiwitten en voornamelijk onverzadigde vetten ondersteunt wel je algemene gezondheid tijdens en na de overgang. Het is niet nodig om suiker of koolhydraten volledig te vermijden om opvliegers tegen te gaan. Wil je meer praktische informatie? Lees dan ons artikel over voeding tijdens de perimenopauze. 4. Houd je slaapkamer koel Vooral bij nachtzweten kan een koele slaapomgeving prettiger zijn. Denk aan: een koele slaapkamer; luchtig beddengoed; meerdere dunne lagen die je makkelijk kunt verwijderen; een ventilator wanneer je dat prettig vindt. Dit vermindert niet noodzakelijk het aantal nachtelijke opvliegers, maar kan wel helpen om comfortabeler te slapen. 5. Besteed aandacht aan stress en ontspanning Stress veroorzaakt de overgang niet en is ook niet bewezen als dé oorzaak van opvliegers. Sommige vrouwen merken wel dat warmte-aanvallen vaker of hinderlijker zijn tijdens gespannen momenten. Ontspanning, wandelen, yoga of mindfulness kunnen waardevol zijn voor je algemene welzijn en stressniveau. Het wetenschappelijke bewijs dat ontspanningstechnieken het aantal opvliegers sterk verminderen is echter beperkt. Lees voor meer praktische handvatten ook ons artikel over minder stress en meer ontspanning. 6. Blijf regelmatig bewegen Regelmatige lichaamsbeweging is belangrijk voor je hart, botten, spieren, conditie en algemene gezondheid tijdens de overgang. Het bewijs dat beweging op zichzelf opvliegers duidelijk vermindert, is minder overtuigend. Je hoeft sporten daarom niet te vermijden uit angst voor opvliegers. Kies een vorm en intensiteit waarbij jij je prettig voelt en bouw rustig op wanneer je niet gewend bent om te bewegen. 7. Geef slaap voldoende aandacht Nachtelijke opvliegers kunnen je slaap behoorlijk verstoren. Andersom kan slecht slapen ervoor zorgen dat je overdag minder goed met klachten om kunt gaan. Een regelmatig slaapritme, een koele slaapkamer en matig alcoholgebruik kunnen een goede slaap ondersteunen. Heb je langdurig last van slapeloosheid? Dan zijn alleen slaaphygiënetips soms niet voldoende. Cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid (CGT-I) is bij chronische slapeloosheid beter onderbouwd. 8. Beperk alcohol als je merkt dat het klachten uitlokt Alcohol hoeft niet bij iedere vrouw een opvlieger te veroorzaken. Toch herkennen sommige vrouwen alcohol als trigger. Een periode minder of geen alcohol drinken kan helpen om te ontdekken of dit bij jou verschil maakt. Los van opvliegers geldt dat minder alcohol drinken gezondheidsvoordelen heeft. 9. Probeer niet onnodig allerlei voedingsmiddelen of stoffen te vermijden Je komt online veel adviezen tegen om koffie, koolhydraten, bepaalde vetten, plastic, cosmetica of specifieke voedingsmiddelen te vermijden om je hormonen ‘in balans’ te brengen. Voor zulke brede adviezen bestaat geen overtuigend bewijs als behandeling van opvliegers. Een gevarieerde voeding en gezonde leefstijl zijn belangrijk. Je hoeft je lichaam niet te ‘detoxen’ of je oestrogeenproductie zelf te herstellen. 10. Zoek behandeling als opvliegers veel hinder geven Blijven opvliegers je slaap, werk of dagelijks leven verstoren? Dan zijn er meer opties dan leefstijltips alleen. Je hoeft ernstige opvliegers niet jarenlang voor lief te nemen. Wat helpt aantoonbaar tegen opvliegers? Hormoontherapie Menopauzale hormoontherapie, ook HRT of MHT genoemd, is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Hormoontherapie bevat oestrogeen. Wanneer je een baarmoeder hebt, is daarnaast doorgaans een progestageen nodig om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Of hormoontherapie geschikt is, hangt af van je persoonlijke situatie, waaronder: je leeftijd; medische voorgeschiedenis; tijd sinds de menopauze; eventuele risicofactoren; het type en de ernst van je klachten. Bespreek de voor- en nadelen daarom met je huisarts. Wil je meer achtergrondinformatie over hormonen als behandeloptie? Lees dan ons artikel over bio-identieke hormonen tijdens de (peri)menopauze. Cognitieve gedragstherapie Menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie kan helpen om de hinder die je door opvliegers ervaart te verminderen en kan ook slaap ondersteunen. Dat betekent niet dat opvliegers ‘tussen je oren zitten’. CGT verandert de hormonale oorzaak niet, maar kan invloed hebben op de manier waarop je met de klachten omgaat en hoeveel hinder je ervan ervaart. Niet-hormonale medicijnen Wanneer hormoontherapie niet gewenst of niet geschikt is, bestaan er in sommige situaties ook niet-hormonale medicijnen. Welke opties beschikbaar en passend zijn, hangt af van je gezondheid en de geldende Nederlandse richtlijnen. Bespreek dit met je huisarts. Helpen kruiden tegen opvliegers? Kruiden worden veel gebruikt tijdens de overgang, maar ‘natuurlijk’ betekent niet automatisch ‘bewezen effectief’ of ‘zonder risico’. Zwarte zilverkaars Zwarte zilverkaars (Actaea racemosa, ook Cimicifuga racemosa) is uitgebreid onderzocht bij overgangsklachten. De onderzoeksresultaten zijn echter niet volledig consistent. Sommige specifieke preparaten laten gunstige resultaten zien, terwijl andere onderzoeken en richtlijnen onvoldoende overtuigend bewijs vinden om zwarte zilverkaars routinematig aan te bevelen. Ook verschillen preparaten sterk van elkaar. Resultaten van onderzoek naar één gestandaardiseerd extract kunnen daarom niet automatisch worden toegepast op ieder supplement met zwarte zilverkaars. Er zijn bovendien meldingen van leverproblemen. Gebruik vraagt extra voorzichtigheid bij een leveraandoening. Rode klaver Rode klaver bevat isoflavonen. Sommige onderzoeken suggereren een kleine afname van opvliegers, maar de resultaten verschillen sterk tussen preparaten en studies. Het bewijs is daarom beperkt. Rode klaver kan niet worden gepresenteerd als een bewezen behandeling tegen opvliegers. Extra voorzichtigheid is verstandig bij hormoongevoelige aandoeningen en bij gebruik van antistollingsmiddelen. Hoe zit het met Pre Menopause Support? Supplementen kunnen in sommige situaties een aanvulling zijn, maar het wetenschappelijke bewijs verschilt sterk per ingrediënt en preparaat. Ze vervangen geen medische beoordeling of bewezen behandeling. Wil je weten welke ingrediënten Viv Support gebruikt? Bekijk dan de samenstelling van Pre Menopause Support. Voor zwarte zilverkaars wordt binnen de productcommunicatie de volgende on-hold gezondheidsclaim gebruikt: ondersteunt bij typische overgangsverschijnselen, zoals opvliegers en nachtelijk transpireren. *Evaluatie gezondheidsclaims is lopende. Bespreek supplementgebruik met je huisarts of apotheker wanneer je medicijnen gebruikt, een medische aandoening hebt of eerder een leveraandoening hebt gehad. Hoe vaak kun je opvliegers krijgen? Dat verschilt enorm. Sommige vrouwen hebben maar af en toe een opvlieger. Andere vrouwen krijgen er meerdere per dag of zelfs meerdere per uur. Ook de duur verschilt. Opvliegers kunnen enkele jaren aanhouden en bij een deel van de vrouwen aanzienlijk langer. Een symptoomdagboek kan helpen om inzicht te krijgen in: frequentie; duur; mogelijke triggers; invloed op slaap; invloed op werk en dagelijks functioneren. Het kan ook handig zijn wanneer je je klachten later met je huisarts bespreekt. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Neem contact op met je huisarts wanneer: opvliegers je slaap of dagelijks functioneren duidelijk verstoren; je niet zeker weet of de warmte-aanvallen door de overgang komen; je klachten vóór je 40e ontstaan; je naast de warmte-aanvallen andere opvallende of nieuwe klachten krijgt; je vragen hebt over hormoontherapie of andere medicijnen; je een supplement of kruid wilt gebruiken terwijl je medicijnen gebruikt of een aandoening hebt. Heb je koorts, onverklaarbaar gewichtsverlies, ernstige hartkloppingen, pijn op de borst of andere klachten die niet goed passen bij gewone opvliegers? Laat dit medisch beoordelen. Veelgestelde vragen over opvliegers Hoe voelt een opvlieger? Een opvlieger is meestal een plotselinge golf van warmte die vaak begint in het bovenlichaam, de hals of het gezicht. Je kunt rood worden, zweten, hartkloppingen krijgen en daarna juist rillen. Hoe lang duurt een opvlieger? De meeste opvliegers duren ongeveer drie tot vijf minuten, maar ze kunnen korter of langer duren. Waarom heb ik vooral 's nachts opvliegers? Opvliegers kunnen op ieder moment ontstaan. Wanneer ze 's nachts optreden, worden ze vaak nachtelijke zweetaanvallen genoemd. Ze kunnen je slaap onderbreken en daardoor overdag vermoeidheid veroorzaken. Kan koffie opvliegers veroorzaken? Bij sommige vrouwen lijkt cafeïne een persoonlijke trigger te zijn, maar dit geldt niet voor iedereen. Het is zinvoller om je eigen patroon te observeren dan koffie standaard volledig te vermijden. Helpt sporten tegen opvliegers? Sporten heeft veel gezondheidsvoordelen tijdens de overgang, maar het is niet overtuigend aangetoond dat bewegen het aantal opvliegers sterk vermindert. Wat werkt het beste tegen ernstige opvliegers? Systemische hormoontherapie is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Of hormoontherapie voor jou geschikt is, moet samen met je huisarts worden beoordeeld. Kunnen supplementen opvliegers verminderen? Voor de meeste supplementen is het bewijs beperkt, inconsistent of onvoldoende. Sommige stoffen en kruiden zijn onderzocht, maar hun gemiddelde effecten zijn kleiner en minder zeker dan die van bewezen medische behandelingen. Samengevat Opvliegers behoren tot de meest kenmerkende klachten van de overgang. Ze ontstaan waarschijnlijk doordat hormonale en neurologische veranderingen de temperatuurregeling in je hersenen beïnvloeden. Je kunt opvliegers niet altijd voorkomen. Praktische maatregelen zoals laagjes dragen, je slaapkamer koel houden en persoonlijke triggers herkennen kunnen het leven ermee wel gemakkelijker maken. Een gezonde voeding, beweging en goede slaap blijven belangrijk voor je algemene gezondheid, maar zijn geen gegarandeerde behandeling van opvliegers. Heb je veel last? Dan bestaan er effectieve behandelopties. Menopauzale hormoontherapie is het meest effectief tegen hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Bespreek met je huisarts welke aanpak bij jouw gezondheid en voorkeuren past. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. Geraadpleegd september 2026. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. NICE guideline NG23. Actuele versie 2026. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang en heb opvliegers, wat helpt? Actuele online patiënteninformatie. Geraadpleegd september 2026. The Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2023. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management – management of vasomotor symptoms. NG23. European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. Cimicifugae rhizoma – European Union herbal monograph and public summary. European Medicines Agency.

Lees meer
Overgangsverschijnselen: complete gids voor herkennen en behandelen

Overgangsverschijnselen: complete gids voor herkennen en behandelen

Verandert je menstruatie ineens? Word je 's nachts wakker van het zweten of krijg je overdag plotseling een opvlieger? Misschien vraag je je af of de overgang is begonnen. Overgangsverschijnselen kunnen al tijdens de perimenopauze ontstaan. Bekende voorbeelden zijn veranderingen in de menstruatie, opvliegers, nachtzweten en vaginale droogheid. Ook slaap, stemming, concentratie, seksualiteit en spieren en gewrichten kunnen veranderen, maar zulke klachten hebben niet altijd alleen met de overgang te maken. Niet iedere vrouw ervaart de overgang hetzelfde. Sommige vrouwen merken weinig, terwijl anderen jarenlang klachten hebben die hun slaap, werk of dagelijks leven behoorlijk beïnvloeden. In deze gids lees je welke overgangsverschijnselen kunnen voorkomen, hoe je de verschillende fases herkent, wat je zelf kunt doen en welke medische behandelingen beschikbaar zijn. Wat zijn overgangsverschijnselen? Overgangsverschijnselen zijn lichamelijke of psychische veranderingen die tijdens de menopauzale transitie kunnen optreden. Tijdens deze periode verandert de werking van de eierstokken. De eisprong wordt minder voorspelbaar en de productie van hormonen zoals oestradiol en progesteron verandert. Uiteindelijk stopt de menstruatie definitief. Vooral opvliegers, nachtzweten, veranderingen in het menstruatiepatroon en vaginale en urinewegklachten zijn kenmerkend voor deze levensfase. Andere veranderingen, zoals vermoeidheid, slecht slapen, stemmingswisselingen en concentratieproblemen, komen eveneens voor maar zijn minder specifiek. Ze kunnen ook andere oorzaken hebben. Dat onderscheid is belangrijk: niet iedere klacht die rond je veertigste of vijftigste ontstaat, wordt automatisch door de overgang veroorzaakt. Wat is het verschil tussen overgang, perimenopauze en menopauze? Deze termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet hetzelfde. Premenopauze Premenopauze betekent letterlijk de periode vóór de menopauze. Medisch wordt de term meestal gebruikt voor de vruchtbare levensfase voordat de menopauzale transitie begint. Perimenopauze De perimenopauze is de periode waarin de eerste veranderingen rondom de menopauze ontstaan. Je menstruatiecyclus kan veranderen en overgangsverschijnselen zoals opvliegers kunnen beginnen. Er bestaat geen vaste leeftijd waarop dit gebeurt. Wil je weten wanneer deze fase kan beginnen? Lees dan ons uitgebreide artikel over de leeftijd en signalen van de perimenopauze. Menopauze De menopauze is je laatste spontane menstruatie. Je weet daarom pas achteraf wanneer die heeft plaatsgevonden. Bij vrouwen die geen hormonale anticonceptie gebruiken wordt de natuurlijke menopauze doorgaans vastgesteld wanneer er twaalf maanden geen menstruatie is geweest en er geen andere verklaring voor het uitblijven van de menstruatie bestaat. Postmenopauze De postmenopauze is de levensfase na de menopauze. Deze duurt de rest van je leven. Overgangsverschijnselen verdwijnen dus niet noodzakelijk direct na de laatste menstruatie. Vooral opvliegers en nachtzweten kunnen nog jarenlang aanwezig blijven. Welke overgangsverschijnselen komen vaak voor? De ervaring verschilt sterk per persoon. Hieronder staan veranderingen die tijdens de overgang regelmatig worden gemeld. 1. Een veranderende menstruatie Een verandering van je menstruatiepatroon is vaak een van de eerste aanwijzingen van de perimenopauze. Je cyclus kan bijvoorbeeld: korter of langer worden; minder voorspelbaar worden; menstruaties overslaan; gepaard gaan met meer of minder bloedverlies. Niet iedere verandering in bloedverlies hoort automatisch bij de overgang. Zeer hevig of langdurig bloedverlies, bloedverlies tussen menstruaties en bloedverlies na seks kunnen reden zijn om contact op te nemen met je huisarts. Krijg je na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies? Laat dit altijd medisch beoordelen. 2. Opvliegers Opvliegers zijn een van de meest kenmerkende overgangsverschijnselen. Je krijgt plotseling een warmtegevoel, meestal in het bovenlichaam, de hals of het gezicht. Je huid kan rood worden en je kunt gaan zweten. Daarna kun je het juist koud krijgen. Opvliegers hangen samen met veranderingen in de temperatuurregulatie van het lichaam tijdens de menopauzale transitie. Wil je weten wat je zelf kunt doen en welke behandelingen het best zijn onderzocht? Lees dan verder over oorzaken en behandeling van opvliegers. 3. Nachtzweten en slaapproblemen Een opvlieger die 's nachts optreedt kan je wakker maken doordat je hevig transpireert. Daardoor kan een vicieuze cirkel ontstaan: je slaap wordt onderbroken, je bent overdag vermoeider en je concentratie kan afnemen. Maar slaapproblemen tijdens de overgang worden niet uitsluitend door nachtzweten veroorzaakt. Ook stress, stemming, slaapgewoonten, slaapapneu, rusteloze benen en andere gezondheidsproblemen kunnen een rol spelen. Meer informatie vind je in ons artikel over slecht slapen tijdens de perimenopauze. 4. Veranderingen in stemming Tijdens de perimenopauze kunnen sommige vrouwen meer last krijgen van prikkelbaarheid, sombere gevoelens of stemmingswisselingen. Dat betekent niet dat iedere stemmingsverandering ‘door de hormonen komt’. Slaaptekort, stress, relatieproblemen, werkdruk, eerdere psychische klachten en andere omstandigheden kunnen eveneens bijdragen aan hoe je je voelt. Ernstige of aanhoudende somberheid, angst of verlies van levenslust verdient professionele aandacht en moet niet automatisch als overgangsklacht worden afgedaan. 5. Concentratie en geheugen Merk je dat je vaker naar woorden zoekt of minder gemakkelijk meerdere dingen tegelijk doet? Sommige vrouwen ervaren tijdens de overgang veranderingen in concentratie en geheugen. Deze klachten worden soms omschreven als brain fog. Slaaptekort, stress en stemmingsklachten kunnen hierbij eveneens een rol spelen. Meer achtergrond vind je in ons artikel over het brein tijdens de menopauze. 6. Vaginale droogheid en urinewegklachten Door veranderingen in de oestrogeenblootstelling kunnen de weefsels van de vulva, vagina en urinewegen veranderen. Mogelijke gevolgen zijn: vaginale droogheid; irritatie of een branderig gevoel; pijn of ongemak tijdens seks; veranderingen rond plassen; terugkerende urinewegklachten. Deze klachten worden samen ook wel het genitourinair syndroom van de menopauze (GSM) genoemd. Anders dan sommige andere overgangsverschijnselen verdwijnen deze klachten zonder behandeling niet noodzakelijk vanzelf en kunnen ze na de menopauze juist toenemen. Lees meer over vaginale droogheid tijdens de menopauze. 7. Hartkloppingen Sommige vrouwen ervaren tijdens de overgang hartkloppingen of merken hun hartslag sterker op. Hartkloppingen kunnen echter veel verschillende oorzaken hebben, waaronder stress, cafeïne, bloedarmoede, schildklierproblemen en hartritmestoornissen. Nieuwe, hevige of aanhoudende hartkloppingen moet je daarom niet zonder meer aan de overgang toeschrijven. Meer hierover lees je in ons artikel over hartkloppingen tijdens de overgang. 8. Spieren en gewrichten Spier- en gewrichtsklachten worden tijdens de overgang regelmatig gemeld. De relatie met hormonale veranderingen is waarschijnlijk complex en klachten kunnen ook ontstaan door bijvoorbeeld artrose, blessures, overbelasting of andere aandoeningen. Bewegen en krachttraining blijven tijdens en na de overgang belangrijk voor spieren, botten en algemene gezondheid. Lees meer over pijnlijke gewrichten tijdens de menopauze. 9. Veranderingen in gewicht en lichaamssamenstelling Rond de menopauze verandert bij veel vrouwen de lichaamssamenstelling. Daarbij spelen zowel veroudering als hormonale veranderingen een rol. De vetverdeling kan verschuiven richting de buik, terwijl spiermassa met het ouder worden kan afnemen. Dat betekent niet dat de overgang automatisch gewichtstoename veroorzaakt of dat gewichtstoename simpelweg door een ‘hormonale disbalans’ komt. Voeding, beweging, slaap, medicatie, gezondheid en leeftijd spelen eveneens een rol. 10. Veranderingen in seksualiteit Tijdens de overgang kan het seksuele welzijn veranderen. Dat kan bijvoorbeeld samenhangen met: vaginale droogheid; pijn tijdens seks; slechter slapen; stress; stemming; relatieomstandigheden; medicatie; veranderingen in seksueel verlangen. Ook hierbij bestaat dus zelden één simpele hormonale verklaring. Welke overgangsverschijnselen zijn het meest kenmerkend? Niet iedere klacht heeft dezelfde sterke relatie met de menopauze. Het duidelijkst gerelateerd aan de menopauzale transitie zijn: opvliegers; nachtzweten; veranderingen in de menstruatie; vaginale droogheid en andere genitourinaire veranderingen. Slaap-, stemmings-, cognitieve, seksuele en spier- en gewrichtsklachten kunnen eveneens tijdens deze periode voorkomen, maar hebben vaker meerdere mogelijke oorzaken. Dat onderscheid helpt voorkomen dat andere gezondheidsproblemen over het hoofd worden gezien. Hoe weet je of je in de overgang bent? Bij gezonde vrouwen van 45 jaar en ouder met passende veranderingen in menstruatie en overgangsverschijnselen zijn bloedtesten meestal niet nodig om de perimenopauze of menopauze vast te stellen. Hormoonwaarden kunnen tijdens de perimenopauze sterk fluctueren. Eén losse FSH- of oestradiolmeting geeft daarom vaak weinig bruikbare informatie. Bloedonderzoek kan in specifieke situaties wel zinvol zijn, bijvoorbeeld wanneer een vroege menopauze wordt vermoed of wanneer een arts een andere aandoening wil uitsluiten. Wat kun je zelf doen tijdens de overgang? Een gezonde leefstijl kan je algemene gezondheid ondersteunen tijdens en na de overgang. Belangrijke aandachtspunten zijn: regelmatig bewegen; krachttraining; gevarieerd en volwaardig eten; voldoende eiwitten; niet roken; alcohol beperken; aandacht besteden aan slaap; voldoende ontspanning en herstel. Deze maatregelen zijn belangrijk voor onder andere je spieren, botten en hart- en vaatgezondheid. Ze zijn echter geen garantie dat overgangsverschijnselen verdwijnen. Vooral bij hinderlijke opvliegers, nachtzweten of vaginale klachten kunnen specifieke behandelingen effectiever zijn. Welke behandelingen zijn er bij overgangsverschijnselen? Welke behandeling geschikt is, hangt af van welke klachten je hebt, hoeveel hinder je ervan ervaart en je persoonlijke medische situatie. Menopauzale hormoontherapie Menopauzale hormoontherapie (MHT of HRT) is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Systemische hormoontherapie bevat oestrogeen. Wanneer je een baarmoeder hebt, is daarnaast doorgaans een progestageen nodig om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Hormoontherapie bestaat onder andere in de vorm van: tabletten; pleisters; gels; sprays. Welke vorm passend is, hangt af van je gezondheid, voorkeuren en persoonlijke risicofactoren. Hormoontherapie heeft voordelen én mogelijke risico's. Leeftijd, tijd sinds de menopauze, type hormoon, dosis, gebruiksduur, toedieningsvorm en medische voorgeschiedenis spelen allemaal mee. Bespreek daarom samen met je huisarts welke behandeling bij jouw situatie past. Behandeling van vaginale klachten Bij vaginale droogheid en andere klachten van het genitourinair syndroom van de menopauze kunnen vaginale moisturizers en glijmiddelen helpen. Lokaal vaginaal oestrogeen is daarnaast een effectieve behandeling voor vaginale droogheid en pijn tijdens seks. Cognitieve gedragstherapie Menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie (CGT) kan helpen bij de hinder van opvliegers en kan ook ondersteuning bieden bij slaapproblemen. Dit betekent niet dat de klachten psychisch zijn. De therapie richt zich onder andere op hoe je met lichamelijke klachten en de gevolgen daarvan omgaat. Niet-hormonale medicatie Wanneer hormoontherapie niet geschikt of niet gewenst is, zijn er voor bepaalde overgangsklachten ook niet-hormonale medische behandelingen. Welke optie passend is, bespreek je met je huisarts. En supplementen tijdens de overgang? Supplementen worden veel gebruikt tijdens de perimenopauze en menopauze, maar de wetenschappelijke onderbouwing verschilt sterk per ingrediënt. Voor veel supplementen en kruiden is het bewijs voor het verminderen van overgangsklachten beperkt, tegenstrijdig of onvoldoende. Dat betekent niet dat een supplement per definitie niets kan betekenen. Het betekent wel dat supplementen niet op hetzelfde bewijsniveau staan als bijvoorbeeld hormoontherapie voor opvliegers of lokaal vaginaal oestrogeen bij vaginale droogheid. Een tekort aan een voedingsstof corrigeren is bovendien iets anders dan een supplement gebruiken om overgangsverschijnselen te behandelen. Zwarte zilverkaars en monnikspeper Zwarte zilverkaars (Actaea racemosa) is onderzocht bij overgangsverschijnselen, maar onderzoeksresultaten verschillen tussen studies en preparaten. Daardoor kan niet algemeen worden gesteld dat ieder supplement met zwarte zilverkaars bewezen overgangsklachten vermindert. Ook voor andere kruiden geldt dat de werkzaamheid en veiligheid afhangen van het specifieke extract, de dosis en de persoon die het gebruikt. Viv Support heeft Pre Menopause Support, met onder andere zwarte zilverkaars en monnikspeper. Voor zwarte zilverkaars wordt binnen de productcommunicatie de on-hold gezondheidsclaim gebruikt dat het ondersteunt bij typische overgangsverschijnselen, zoals opvliegers, nachtelijk transpireren, wisselende stemmingen en prikkelbare gevoelens.* *Evaluatie gezondheidsclaims is lopende. Wil je alleen weten welke ingrediënten het product bevat? Bekijk dan de samenstelling van Pre Menopause Support. Supplementen zijn geen vervanging voor diagnostiek of een medische behandeling. Zwarte zilverkaars kent bovendien belangrijke aandachtspunten en is niet voor iedereen geschikt, bijvoorbeeld bij bepaalde leveraandoeningen of een voorgeschiedenis van hormoonafhankelijke tumoren. Bespreek supplementgebruik met je huisarts of apotheker wanneer je medicijnen gebruikt of een medische aandoening hebt. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Neem contact op met je huisarts wanneer: overgangsverschijnselen veel invloed hebben op je slaap, werk of dagelijks functioneren; je vóór je 45e duidelijke aanwijzingen voor de overgang hebt, en zeker wanneer dit vóór je 40e gebeurt; je zeer hevig of langdurig menstrueel bloedverlies hebt; je tussen menstruaties door bloed verliest; je bloed verliest na seks; je na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies krijgt; je ernstige of aanhoudende somberheid of angst ervaart; je nieuwe of ernstige hartkloppingen hebt; je niet zeker weet of je klachten door de overgang komen; je hormoontherapie wilt bespreken; je vragen hebt over supplementen in combinatie met medicatie of een medische aandoening. Vaginaal bloedverlies na de menopauze moet altijd medisch worden beoordeeld. Bij ernstige acute klachten, zoals pijn op de borst, flauwvallen, ernstige benauwdheid, hevig bloedverlies met duizeligheid of suïcidale gedachten, is snelle medische hulp nodig. Veelgestelde vragen over overgangsverschijnselen Wat zijn de eerste overgangsverschijnselen? Een veranderend menstruatiepatroon is vaak een vroege aanwijzing. Ook opvliegers, nachtzweten en veranderingen in slaap kunnen tijdens de perimenopauze ontstaan. Welke verandering als eerste optreedt, verschilt per vrouw. Wat zijn de meest voorkomende overgangsverschijnselen? Veelgenoemde verschijnselen zijn veranderingen in de menstruatie, opvliegers, nachtzweten, vaginale droogheid, slaapproblemen en veranderingen in stemming. Vooral opvliegers, nachtzweten en genitourinaire klachten zijn sterk met de menopauze geassocieerd. Hoe lang duren overgangsverschijnselen? Daar bestaat geen vaste termijn voor. Sommige vrouwen ervaren korte tijd klachten, terwijl vooral opvliegers en nachtzweten bij anderen jarenlang kunnen aanhouden. In welke fase zijn overgangsverschijnselen het hevigst? Er is geen fase waarin de klachten bij iedere vrouw het hevigst zijn. Het verloop verschilt sterk per persoon en per klacht. Het is daarom niet correct om te stellen dat iedereen rond de laatste menstruatie de zwaarste klachten heeft. Is gewichtstoename een overgangsverschijnsel? Gewicht en lichaamssamenstelling kunnen rond de menopauze veranderen, maar zowel veroudering als hormonale veranderingen, voeding, beweging, slaap en andere factoren spelen mee. Gewichtstoename kan daarom niet uitsluitend aan de overgang worden toegeschreven. Heb ik een hormoontest nodig om te weten of ik in de overgang ben? Meestal niet. Bij gezonde vrouwen vanaf 45 jaar met passende klachten en veranderingen in de menstruatie wordt de perimenopauze doorgaans klinisch herkend zonder laboratoriumonderzoek. In specifieke situaties kan een arts wel aanvullend onderzoek adviseren. Wat helpt het beste tegen opvliegers en nachtzweten? Systemische menopauzale hormoontherapie is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Niet iedere vrouw heeft hormoontherapie nodig of kan deze gebruiken. Er bestaan ook niet-hormonale behandelopties. Zijn overgangsverschijnselen altijd hormonaal? Nee. Hormonale veranderingen spelen een belangrijke rol tijdens de overgang, maar niet iedere klacht rond deze leeftijd wordt door hormonen veroorzaakt. Vermoeidheid, slecht slapen, hartkloppingen, gewichtsverandering en stemmingsklachten kunnen bijvoorbeeld ook andere oorzaken hebben. Samengevat De overgang is een natuurlijke levensfase waarin de werking van de eierstokken verandert en uiteindelijk de menstruatie stopt. Overgangsverschijnselen kunnen al tijdens de perimenopauze beginnen en nog na de laatste menstruatie aanwezig blijven. Opvliegers, nachtzweten, veranderingen in de menstruatie en vaginale en urinewegklachten behoren tot de meest kenmerkende veranderingen. Slaap-, stemmings-, concentratie-, seksuele en spier- en gewrichtsklachten kunnen eveneens voorkomen, maar hebben vaker meerdere mogelijke oorzaken. Een gezonde leefstijl ondersteunt je gezondheid, maar je hoeft hinderlijke overgangsklachten niet uitsluitend met leefstijl op te lossen. Er bestaan effectieve medische behandelingen. Welke aanpak het beste past, hangt af van je klachten, gezondheid en voorkeuren. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. Huidige online versie. Geraadpleegd september 2026. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. NICE Guideline NG23. Laatst bijgewerkt 15 april 2026. Avis NE, Crawford SL, Greendale G, et al. Duration of menopausal vasomotor symptoms over the menopause transition. JAMA Internal Medicine. 2015;175(4):531–539. doi:10.1001/jamainternmed.2014.8063. The Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2023;30(6):573–590. Complementary therapies for management of menopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis. 2025/2026. PMID: 41498229.

Lees meer