.svg?v=133333626955077491221771076156){kind=small}
Blog
Premenopauze rond 40 jaar: wat gebeurt er met je lichaam?
Ben je net 40 en verandert ineens je menstruatie? Slaap je anders, krijg je voor het eerst opvliegers of voelt je lichaam niet helemaal zoals je gewend bent? Dan vraag je je misschien af: kan de overgang nu al beginnen? Ja, veranderingen die bij de overgang passen kunnen rond je 40e ontstaan. Dat betekent niet dat iedere vrouw van 40 met vermoeidheid, slecht slapen of stemmingswisselingen automatisch in de overgang zit. Vooral veranderingen in je menstruatiepatroon, opvliegers en nachtzweten geven meer aanwijzingen.[1,2] De term premenopauze wordt online vaak gebruikt voor deze vroege periode. Medisch is perimenopauze meestal een duidelijker term zodra je menstruatie verandert en overgangsklachten ontstaan. Wat betekent premenopauze eigenlijk? Hier ontstaat veel verwarring. Premenopauze betekent letterlijk: vóór de menopauze. Afhankelijk van de bron kan daarmee de hele vruchtbare levensfase vóór de menopauze worden bedoeld. Het is daarom niet zo’n scherp afgebakende medische fase als soms online wordt voorgesteld. De perimenopauze is medisch relevanter wanneer de werking van je eierstokken verandert, je cyclus minder voorspelbaar wordt en overgangsklachten kunnen ontstaan.[1–3] De menopauze zelf is het moment van je laatste spontane menstruatie. Welke menstruatie de laatste was, weet je pas achteraf: wanneer je twaalf maanden niet meer hebt gemenstrueerd en daar geen andere verklaring voor is.[2] Wil je vooral weten op welke leeftijd deze veranderingen meestal beginnen? Lees dan ons artikel over de leeftijd waarop de perimenopauze kan beginnen. Kun je rond je 40e al in de overgang zijn? Ja. Rond het veertigste levensjaar kunnen veranderingen ontstaan die bij de menopauzale transitie passen.[1] Dat wil niet zeggen dat 40 de standaard startleeftijd is. De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen in Nederland de menopauze bereiken ligt rond 50 tot 51 jaar.[1] De periode waarin menstruaties veranderen en overgangsklachten kunnen optreden begint doorgaans eerder en duurt gemiddeld meerdere jaren. Bij de ene vrouw begint die verandering eerder dan bij de andere. Het NHG adviseert bij vrouwen vanaf 40 jaar een mogelijke relatie met de overgang te overwegen bij onder andere: veranderingen in de menstruatie; opvliegers; nachtelijke zweetaanvallen; vaginale droogheid of andere klachten passend bij vaginale atrofie.[1] Wat gebeurt er met je hormonen rond de perimenopauze? Een veelgehoorde uitleg is dat progesteron vanaf je 35e daalt en oestrogeen een paar jaar later volgt. Zo voorspelbaar verloopt het niet. Tijdens de vroege perimenopauze neemt de voorraad follikels in de eierstokken verder af en reageren de eierstokken minder voorspelbaar op hormonale signalen.[2,3] Oestrogeen kan sterk schommelen Oestradiol, de belangrijkste vorm van oestrogeen tijdens de vruchtbare levensfase, wordt tijdens de vroege perimenopauze niet simpelweg ieder jaar een beetje lager. De waarden kunnen juist sterk fluctueren. In de ene periode kan de oestrogeenblootstelling relatief hoog zijn en in een andere periode lager.[2,3] Pas rond en na de menopauze wordt de oestradiolproductie structureel veel lager. Progesteron verandert doordat de eisprong minder voorspelbaar wordt Progesteron wordt vooral na een eisprong geproduceerd. Tijdens de perimenopauze kunnen eisprongen onregelmatiger worden of uitblijven. Daardoor zijn progesteronfasen vaker korter of afwezig.[2,3] Dat is iets anders dan zeggen dat iedere vrouw vanaf haar 35e een vast ‘progesterontekort’ ontwikkelt. FSH stijgt gemiddeld Ook het follikelstimulerend hormoon, FSH, verandert. Naarmate de eierstokken minder voorspelbaar reageren, maakt de hypofyse gemiddeld meer FSH aan.[1,3] De waarde kan tijdens de perimenopauze echter sterk wisselen. Eén FSH-meting vertelt daardoor niet precies ‘hoever’ je in de overgang bent. Wil je dieper begrijpen wat er hormonaal verandert? Lees dan ons artikel over hormonen tijdens de overgang. Wat kunnen eerste tekenen rond je 40e zijn? Een verandering in je menstruatiecyclus is een van de belangrijkste signalen. Je kunt bijvoorbeeld merken dat: de tijd tussen twee menstruaties korter of langer wordt; je menstruaties minder voorspelbaar zijn; je soms een menstruatie overslaat; de hoeveelheid bloedverlies verandert. Daarnaast kunnen onder andere ontstaan: opvliegers; nachtzweten; vaginale droogheid; veranderingen in slaap; veranderingen in stemming; concentratieproblemen; spier- of gewrichtsklachten; veranderingen in seksueel verlangen. Niet al deze verschijnselen zijn specifiek voor de overgang.[1,2] Slecht slapen, moe of prikkelbaar rond je 40e: is dat de overgang? Dat kan, maar hoeft niet. Slaapverstoring en stemmingsveranderingen worden regelmatig rond de perimenopauze gemeld. Hormoonschommelingen kunnen daarbij een rol spelen, bijvoorbeeld doordat nachtzweten je slaap onderbreekt.[2] Maar dezelfde klachten kunnen ook samenhangen met bijvoorbeeld: stress; ijzergebrek; schildklierproblemen; slaapapneu; angst of depressieve klachten; medicatie; andere lichamelijke aandoeningen.[1,2] Alleen vermoeidheid, een ‘kort lontje’ of slecht slapen is daarom onvoldoende om te concluderen dat je in de overgang zit. Heb je vooral moeite met slapen? Lees dan meer over slecht slapen tijdens de perimenopauze. Is plotseling aankomen een teken van de perimenopauze? Niet specifiek. Rond de middelbare leeftijd veranderen gewicht en lichaamssamenstelling bij veel mensen. Veroudering speelt hierbij een grote rol. De menopauze lijkt daarnaast bij te dragen aan een verschuiving van vetopslag richting de buik en aan veranderingen in de vetvrije massa.[2] Maar ‘plotselinge gewichtstoename’ is geen betrouwbare test voor de perimenopauze. Voeding, beweging, slaap, medicatie, gezondheid en leefomgeving hebben eveneens invloed. Hoe weet je rond je 40e of je in de perimenopauze zit? Er bestaat geen eenvoudige thuistest die precies kan aangeven of en hoever je in de overgang bent. Een arts kijkt vooral naar het totaalbeeld: je leeftijd; veranderingen in je menstruatie; opvliegers of nachtzweten; andere klachten; anticonceptie; je medische voorgeschiedenis; mogelijke alternatieve verklaringen.[1,2] Het helpt daarom om een aantal maanden je menstruaties en opvallende klachten bij te houden. Heeft een hormoon- of FSH-test rond je 40e zin? Soms, maar niet automatisch. Hormoonwaarden kunnen tijdens de perimenopauze sterk schommelen. Een normale uitslag op één dag sluit de perimenopauze daarom niet uit en een verhoogde FSH-waarde vertelt niet precies wanneer je menopauze zal plaatsvinden.[1] Het Nederlandse NHG adviseert FSH, LH en oestradiol niet routinematig om de gebruikelijke overgang te diagnosticeren of de menopauzeleeftijd te voorspellen.[1] De internationale NICE-richtlijn adviseert dat een FSH-bepaling tussen 40 en 45 jaar kan worden overwogen wanneer iemand overgangsklachten én verandering van de menstruatiecyclus heeft.[2] Onder de 40 jaar vraagt een vermoeden van een vervroegde verstoring van de eierstokfunctie om medische beoordeling.[2] Gebruik je hormonale anticonceptie? Dan kan zowel je bloedingspatroon als de interpretatie van hormoonwaarden veranderen. Wat is het verschil tussen premenopauze, perimenopauze en menopauze? Premenopauze Een brede term voor de periode vóór de menopauze. Online wordt hij vaak specifiek gebruikt voor de jaren vóór duidelijke cyclusveranderingen, maar die fase heeft geen scherp medisch startpunt op bijvoorbeeld 35 of 40 jaar. Perimenopauze De periode rondom de laatste menstruatie waarin de menstruatiecyclus verandert en overgangsklachten kunnen optreden.[2,3] Menopauze Je laatste spontane menstruatie. Dit moment wordt achteraf vastgesteld nadat je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd en daar geen andere verklaring voor bestaat.[2] Postmenopauze De levensfase na de menopauze. Overgangsklachten kunnen in deze fase nog doorgaan. Vooral vaginale en urinewegklachten kunnen zonder behandeling blijven bestaan of toenemen. Kun je rond je 40e nog zwanger worden? Ja. Je vruchtbaarheid neemt met de leeftijd af, maar zolang een eisprong kan plaatsvinden is zwangerschap nog mogelijk. Ook tijdens de perimenopauze kun je dus zwanger worden, zelfs wanneer je menstruatie onregelmatig wordt. Menopauzale hormoontherapie is geen anticonceptie. Heb je geen kinderwens, bespreek dan met je huisarts welke anticonceptie passend is. Wat kun je zelf doen rond je 40e? Je kunt de natuurlijke hormonale veranderingen niet stoppen of je hormonen met leefstijl ‘resetten’. Wel is dit een goede levensfase om extra aandacht te besteden aan factoren die je gezondheid op langere termijn ondersteunen. Blijf bewegen en doe aan krachttraining Regelmatige beweging ondersteunt onder andere je hart- en vaatgezondheid, botten, spiermassa en algemene conditie.[2] Krachttraining is vooral relevant omdat spiermassa en spierkracht met het ouder worden afnemen. Eet volwaardig Een gezond voedingspatroon met voldoende groente, fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten, eiwitbronnen en onverzadigde vetten ondersteunt je algemene gezondheid. Er is geen speciaal ‘hormoondieet’ waarvan is aangetoond dat het de perimenopauze voorkomt. Meer praktische informatie vind je in ons artikel over voeding tijdens de premenopauze. Geef slaap prioriteit Een regelmatig slaapritme en aandacht voor oorzaken van slaapverstoring zijn belangrijk. Blijft slapeloosheid langdurig bestaan, dan kunnen gerichte behandelingen zoals cognitieve gedragstherapie voor insomnia zinvoller zijn dan steeds meer losse slaaptips. Kijk naar stress, maar geef stress niet overal de schuld van Stress kan je slaap, stemming en de manier waarop je lichamelijke klachten ervaart beïnvloeden. Ontspanning, bewegen en voldoende herstel kunnen helpen bij stress. Maar stress is niet de oorzaak van de menopauze en ‘stress verminderen’ herstelt geen verondersteld hormonaal tekort. Voor meer praktische adviezen kun je verder lezen over leefstijl tijdens de premenopauze. Welke behandeling is mogelijk als je veel klachten hebt? Je hoeft hinderlijke overgangsklachten niet alleen met leefstijl te proberen op te lossen. Welke behandeling passend is, hangt vooral af van welke klacht je hebt en hoeveel hinder die geeft. Opvliegers en nachtzweten Menopauzale hormoontherapie, ook HRT of MHT genoemd, is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten.[2,4] Welke hormonen, dosis en toedieningsvorm geschikt zijn, wordt individueel beoordeeld. Lees meer over wat helpt bij opvliegers. Vaginale droogheid Bij vaginale droogheid kunnen glijmiddelen en vaginale moisturizers helpen. Bij aanhoudende klachten is lokaal vaginaal oestrogeen een effectieve medische behandeling.[2] Slaapproblemen Wanneer nachtzweten je wakker houdt, kan behandeling van de opvliegers ook je slaap verbeteren. Bij chronische slapeloosheid is cognitieve gedragstherapie voor insomnia goed onderbouwd. Welke aanpak voor jou passend is, kun je met je huisarts bespreken. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Rond je 40e is het verstandig om veranderingen niet automatisch als ‘gewone overgang’ af te doen. Neem contact op met je huisarts wanneer: je vóór je 40e duidelijke veranderingen krijgt die bij de overgang kunnen passen; je rond 40–45 jaar duidelijke overgangsklachten én veranderingen in je menstruatie hebt en je hierover onzeker bent; je menstruatie zeer hevig of langdurig wordt; je tussen menstruaties door bloed verliest; je bloed verliest na seks; je ernstige of nieuwe pijn hebt; je klachten je dagelijks functioneren duidelijk beperken; je langdurig ernstig somber of angstig bent; je twijfelt of er een andere oorzaak kan zijn; je hormoontherapie of andere behandelopties wilt bespreken. Heb je twaalf maanden niet meer gemenstrueerd en krijg je daarna opnieuw vaginaal bloedverlies? Neem dan altijd contact op met je huisarts.[1] Veelgestelde vragen over de premenopauze rond 40 jaar Kan ik al in de overgang zijn als ik 40 ben? Ja. Veranderingen die passen bij de perimenopauze kunnen rond je 40e beginnen. Kijk vooral naar veranderingen in je menstruatie in combinatie met kenmerkende klachten zoals opvliegers of nachtzweten.[1,2] Begint de premenopauze standaard op je 40e? Nee. Er bestaat geen vaste leeftijd waarop een afzonderlijke ‘premenopauzefase’ begint. De natuurlijke menopauze vindt gemiddeld rond 50–51 jaar plaats in Nederland, maar de jaren ervoor verlopen per vrouw verschillend.[1] Daalt progesteron vanaf je 35e? Dat kan niet als algemene regel worden gesteld. Tijdens de perimenopauze vinden eisprongen minder voorspelbaar plaats, waardoor progesteronfasen vaker korter zijn of ontbreken. Er bestaat geen algemeen vastgesteld ‘progesterontekort vanaf 35’.[2,3] Hoe weet ik of het PMS of perimenopauze is? Kijk vooral naar het patroon. PMS-klachten keren cyclisch terug vóór de menstruatie en verminderen doorgaans kort na het begin daarvan. Bij de perimenopauze verandert vaak ook het menstruatiepatroon en kunnen bijvoorbeeld opvliegers of nachtzweten ontstaan. Soms kunnen PMS en perimenopauzale veranderingen naast elkaar voorkomen. Heb ik rond mijn 40e een bloedtest nodig? Niet standaard. Hormoonwaarden kunnen sterk schommelen. Tussen 40 en 45 jaar kan een arts in bepaalde situaties wel een FSH-bepaling overwegen wanneer je overgangsklachten én een veranderd menstruatiepatroon hebt.[2] Kan ik tijdens de perimenopauze nog zwanger worden? Ja. Ovulatie wordt minder voorspelbaar maar kan nog steeds plaatsvinden. Anticonceptie blijft daarom nodig zolang zwangerschap mogelijk is en je geen kinderwens hebt. Kan ik iets doen om de overgang uit te stellen? Er is geen bewezen voeding, supplement of leefstijl waarmee je de natuurlijke menopauze betrouwbaar kunt uitstellen. Gezonde voeding, beweging, slaap en niet roken blijven wel belangrijk voor je algemene gezondheid. Samengevat Rond je 40e kunnen de eerste veranderingen van de perimenopauze ontstaan, maar er is geen vaste leeftijd waarop dit proces begint. De beste aanwijzingen zijn vooral veranderingen in je menstruatiepatroon in combinatie met klachten zoals opvliegers of nachtzweten. Vermoeidheid, slecht slapen, stemmingsverandering of gewichtstoename zijn minder specifiek en kunnen ook andere oorzaken hebben. Hormonaal verloopt deze fase niet als een simpele daling van eerst progesteron en daarna oestrogeen. Oestradiol kan juist sterk fluctueren en doordat eisprongen minder voorspelbaar worden verandert ook de progesteronproductie. Je kunt de overgang niet voorkomen of je hormonen met leefstijl ‘resetten’. Wel kun je met beweging, krachttraining, gezonde voeding en aandacht voor slaap je gezondheid ondersteunen. Heb je hinderlijke klachten, dan bestaan er daarnaast effectieve medische behandelopties. Dit is een informatiepagina. Viv Support heeft geen producten die bestemd zijn voor deze indicatie/toepassing. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang. Actuele online versie. Geraadpleegd september 2026. National Institute for Health and Care Excellence. Menopause: identification and management. NICE guideline NG23. Laatst bijgewerkt 15 april 2026. Geraadpleegd september 2026. Harlow SD, Gass M, Hall JE, et al. Executive summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop +10: addressing the unfinished agenda of staging reproductive aging. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2012;97(4):1159–1168. doi:10.1210/jc.2011-3362. The Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2023;30(6):573–590. doi:10.1097/GME.0000000000002200.
Lees meer
De 3 grootste misverstanden over vrouwen en hormonen
Voel je je regelmatig moe, prikkelbaar of minder jezelf en vraag je je af of je hormonen daarachter zitten? Hormonen kunnen invloed hebben op hoe je je voelt, bijvoorbeeld tijdens de menstruatiecyclus of de overgang. Maar niet iedere klacht is automatisch hormonaal en ‘hormonen uit balans’ is geen medische diagnose. Juist daarom is goede informatie belangrijk. Klachten verdienen aandacht, maar een verklaring moet wel passen bij wat er medisch bekend is. In dit artikel bespreken we drie veelvoorkomende misverstanden over vrouwen en hormonen: wat klopt er wel, wat niet en wanneer is het verstandig om verder te laten kijken? Misverstand 1: ‘Het hoort er gewoon bij’ Vermoeidheid, stemmingswisselingen, menstruatiepijn of slecht slapen komen vaak voor. Dat betekent niet automatisch dat je ze maar moet accepteren. Veel voorkomend is niet hetzelfde als medisch onbelangrijk. Een lichte verandering rond je menstruatie of tijdens de overgang kan passen bij normale fysiologie. Maar klachten die ernstig zijn, steeds erger worden of veel invloed hebben op je dagelijks leven verdienen aandacht. Dat geldt bijvoorbeeld voor: zeer hevig bloedverlies; invaliderende menstruatiepijn; langdurige vermoeidheid; ernstige stemmingsklachten; langdurige slaapproblemen; nieuw of opvallend bloedverlies. Het andere uiterste is ook niet behulpzaam: iedere klacht automatisch aan hormonen toeschrijven. Niet iedere klacht is hormonaal Vermoeidheid kan bijvoorbeeld samenhangen met: te weinig of slechte slaap; hevige menstruaties en ijzergebrek; schildklierproblemen; stress of langdurige overbelasting; depressieve klachten; pijn; medicatie; andere lichamelijke aandoeningen. Hormonen kunnen onderdeel van het verhaal zijn, maar soms ligt de verklaring ergens anders. Wat kun je zelf doen? Merk je dat klachten steeds rond dezelfde fase van je menstruatie ontstaan? Dan kan een cyclusdagboek nuttig zijn. Bij PMS en PMDD is juist het terugkerende tijdspatroon belangrijk: klachten ontstaan vóór de menstruatie en nemen kort na het begin van de menstruatie weer duidelijk af. Meer achtergrond hierover vind je in ons artikel over PMS en PMS-klachten. Noteer bijvoorbeeld gedurende twee of drie cycli: wanneer je menstruatie begint; hoe je stemming is; hoeveel energie je hebt; hoe je slaapt; welke lichamelijke klachten je ervaart; hoeveel invloed ze hebben op je dagelijks functioneren. Zo’n overzicht kan ook behulpzaam zijn wanneer je je klachten met je huisarts bespreekt. Misverstand 2: ‘Mijn bloedwaarden zijn normaal, dus er kan niets aan de hand zijn’ Een normale bloeduitslag betekent niet dat jouw klachten niet echt zijn. Maar het tegenovergestelde klopt óók niet: normale bloedwaarden zijn geen bewijs dat er ergens een verborgen ‘hormonale disbalans’ aanwezig moet zijn. Welke onderzoeken zinvol zijn, hangt af van de klacht. Zijn hormoonwaarden slechts een momentopname? Sommige hormonen veranderen inderdaad gedurende de menstruatiecyclus en levensfase. Oestradiol en progesteron fluctueren bijvoorbeeld tijdens een normale cyclus. Ook tijdens de perimenopauze kunnen hormoonwaarden sterk wisselen. Daarom is één willekeurige hormoonwaarde vaak onvoldoende om algemene klachten zoals vermoeidheid, stemmingswisselingen of slecht slapen te verklaren. Maar daaruit volgt niet dat bloedonderzoek waardeloos is. Bloedonderzoek kan juist heel nuttig zijn wanneer een arts op basis van je klachten bijvoorbeeld onderzoek wil doen naar: bloedarmoede of ijzergebrek; schildklierafwijkingen; diabetes; bepaalde tekorten; andere medische oorzaken. De juiste vraag is daarom niet: ‘Zijn mijn hormonen getest?’, maar: ‘Welk onderzoek past bij mijn klachten en wat proberen we daarmee uit te sluiten of aan te tonen?’ Een hormoontest is niet altijd nodig Bij de overgang is dat een goed voorbeeld. Bij gezonde vrouwen vanaf 45 jaar met typische overgangsklachten en een passend veranderd menstruatiepatroon zijn hormoontests meestal niet nodig. De diagnose wordt doorgaans gesteld op basis van leeftijd, klachten en menstruatiepatroon. FSH kan in specifieke situaties wel zinvol zijn, bijvoorbeeld tussen 40 en 45 jaar of bij verdenking op premature ovariële insufficiëntie vóór 40 jaar. Meer hierover lees je in ons artikel over hormonen tijdens de overgang. Kan een commerciële hormoontest vertellen wat je nodig hebt? Losse bloed-, urine- of speekselwaarden kunnen bij fluctuerende cycli vaak geen complete diagnose geven. Uit zo’n test kan evenmin betrouwbaar worden afgeleid welk voedingssupplement iemand nodig heeft. Dat geldt ook voor begrippen als: ‘oestrogeendominantie’; ‘progesterontekort’ op basis van alleen klachten; ‘cortisol uit balans’; algemene ‘hormonale disbalans’. Sommige hormoonafwijkingen bestaan uiteraard wel degelijk als medische diagnose, maar daarvoor zijn specifieke klachten, testen en diagnostische criteria nodig. Een algemene online vragenlijst of commerciële test is geen vervanging voor medische diagnostiek. Misverstand 3: ‘Ik eet gezond en sport, dus ik zou me altijd fit moeten voelen’ Gezond eten en regelmatig bewegen zijn belangrijk, maar ze maken je niet immuun voor vermoeidheid of andere klachten. Je kunt veel dingen ‘goed’ doen en je toch een periode minder fit voelen. Vermoeidheid is geen specifieke hormoonklacht Vermoeidheid is een van de minst specifieke klachten die er zijn. Mogelijke verklaringen lopen uiteen van een paar slechte nachten tot ijzergebrek, een schildklierprobleem, psychische klachten, infecties, medicatie of andere aandoeningen. Dat betekent ook dat een supplement voor ‘energie’ niet automatisch de juiste oplossing is. Bijvoorbeeld: ijzer kan zeer effectief zijn bij ijzergebrek, maar extra ijzer gebruiken zonder tekort levert geen bewezen voordeel op en kan juist bijwerkingen veroorzaken. Heb je veel menstruatiebloedverlies en ben je vaak moe? Dan kan het bijvoorbeeld zinvol zijn om met je huisarts te bespreken of bloedarmoede of ijzergebrek een rol kan spelen. Moet je eten en sporten volgens je menstruatiecyclus? Je energie en belastbaarheid kunnen gedurende de maand verschillen. Sommige vrouwen merken daar duidelijk iets van, anderen nauwelijks. Het is prima om daar praktisch rekening mee te houden. Er is echter onvoldoende bewijs voor de brede claim dat iedere vrouw trainingen, werk of voeding volgens vaste regels aan iedere cyclusfase moet aanpassen. Je hoeft bijvoorbeeld niet standaard HIIT te vermijden in een bepaalde fase van je menstruatiecyclus. Een pragmatischer uitgangspunt is: train lichter wanneer je je ziek, uitgeput of pijnlijk voelt; bouw belasting geleidelijk op; plan herstel; eet voldoende; let op slaap; kijk naar je persoonlijke patroon in plaats van algemene socialmediaregels. Wat betekent ‘hormonen in balans’ eigenlijk? De term klinkt logisch, maar heeft geen algemeen erkende medische definitie. Hormonen horen te veranderen. Tijdens een gezonde menstruatiecyclus stijgen en dalen onder andere oestradiol, progesteron, FSH en LH. Tijdens zwangerschap verandert dat patroon opnieuw en tijdens de perimenopauze worden fluctuaties minder voorspelbaar. Een vlakke hormoonspiegel is dus niet het doel. Daarom is het nauwkeuriger om te spreken over: een normale of afwijkende menstruatiecyclus; PMS of PMDD; perimenopauze; een schildklierafwijking; PCOS; hyperprolactinemie; premature ovariële insufficiëntie; een aangetoond tekort; of een andere specifieke diagnose. ‘Hormoonbalans’ kan in gewone taal beschrijven dat je je goed wilt voelen, maar het mag niet worden gebruikt alsof het één meetbare medische toestand is. Kunnen leefstijl en voeding dan helemaal niets betekenen? Een volwaardige voeding, regelmatige beweging, voldoende slaap, niet roken, matig alcoholgebruik en aandacht voor herstel ondersteunen je algemene gezondheid. Maar dat is iets anders dan beloven dat je daarmee je hormonen ‘reset’. Voeding Probeer vooral te kiezen voor een gevarieerd voedingspatroon met: veel groente en fruit; volkorenproducten; peulvruchten; noten en zaden; voldoende eiwit; voornamelijk onverzadigde vetten. Voor meer praktische informatie kun je verder lezen over voeding tijdens de (peri)menopauze. Beweging Regelmatig bewegen is belangrijk voor onder andere hart, spieren, botten en mentale gezondheid. Krachttraining is vooral met het ouder worden waardevol voor spiermassa en functioneren. Slaap Slaaptekort kan invloed hebben op energie, stemming en concentratie. Heb je langdurig moeite met slapen, zoek dan ook naar de oorzaak in plaats van alleen meer ontspanningstechnieken of supplementen te proberen. Stress Langdurige stress kan je slaap, stemming en klachtenbeleving beïnvloeden. Dat betekent niet automatisch dat je cortisol ‘uit balans’ is. Algemene cortisol-resetprogramma’s en ‘adrenal fatigue’ zijn geen erkende medische diagnoses. Praktische tips voor ontspanning vind je in ons artikel over minder stress. Wanneer is verder onderzoek verstandig? Maak een afspraak met je huisarts wanneer klachten: langdurig aanhouden; duidelijk erger worden; je werk, studie, relaties of dagelijks functioneren beïnvloeden; samengaan met zeer hevig bloedverlies; gepaard gaan met ernstige pijn; samengaan met onbedoeld gewichtsverlies; gepaard gaan met ernstige hartkloppingen, duizeligheid of flauwvallen; gepaard gaan met ernstige somberheid of angst; ontstaan in combinatie met een sterk veranderd menstruatiepatroon; of wanneer je simpelweg niet vertrouwt wat er gebeurt. Een huisarts kan samen met jou bepalen welke mogelijke oorzaken passen bij je verhaal en welke onderzoeken wel of juist niet nodig zijn. Bij wie kun je terecht? Voor het diagnosticeren van lichamelijke of psychische klachten is je huisarts het meest logische eerste medische aanspreekpunt. Afhankelijk van de klacht kan deze bijvoorbeeld verwijzen naar: een gynaecoloog; internist of endocrinoloog; psycholoog; diëtist; slaapcentrum; andere medische zorgverlener. Een coach kan eventueel ondersteuning bieden bij bijvoorbeeld gewoonten, planning of leefstijl, maar hoort geen medische diagnose te stellen of een medisch probleem uit te sluiten. Veelgestelde vragen over vrouwen en hormonen Kun je aan vermoeidheid merken dat je hormonen uit balans zijn? Nee. Vermoeidheid is niet specifiek genoeg om daaruit een hormonale afwijking af te leiden. Slaaptekort, ijzergebrek, schildklierproblemen, stemming, medicatie en veel andere factoren kunnen eveneens een rol spelen. Kun je hormonen laten testen? Ja, voor specifieke medische vragen bestaan hormoontests. Welke test zinvol is en wanneer deze moet worden afgenomen hangt af van de mogelijke aandoening. Een algemeen ‘hormoonpanel’ is niet automatisch nuttig bij vage klachten. Kun je je hormonen in balans brengen met voeding? Er bestaat geen specifiek voedingspatroon dat een algemene ‘hormoonbalans’ herstelt. Gezonde voeding ondersteunt wel veel normale lichaamsfuncties en je algemene gezondheid. Kun je aan je cyclus zien hoe gezond je hormonen zijn? Je menstruatiepatroon kan nuttige informatie geven. Een nieuwe of grote verandering kan aanleiding zijn om verder te kijken. Maar een cyclusdagboek stelt geen medische diagnose. Zijn normale bloedwaarden reden om klachten te negeren? Nee. Klachten verdienen aandacht als ze aanhouden of je functioneren beperken. Soms is aanvullend onderzoek nodig; soms is een andere verklaring waarschijnlijker. Normale uitslagen zijn echter ook geen bewijs voor een verborgen hormonale disbalans. Is een hormoontest of vragenlijst voldoende voor persoonlijk advies? Niet voor medische diagnostiek. Een vragenlijst kan helpen om patronen te herkennen of een gesprek voor te bereiden, maar kan niet betrouwbaar vaststellen welke hormonale aandoening je hebt of welk supplement of geneesmiddel je nodig hebt. Samengevat Hormonen hebben invloed op veel processen in het vrouwenlichaam, maar niet iedere klacht is hormonaal en ‘hormonen uit balans’ is geen medische diagnose. Vermoeidheid, stemmingsverandering en slecht slapen verdienen aandacht wanneer ze aanhouden, maar kunnen uiteenlopende oorzaken hebben. Een cyclusdagboek kan nuttig zijn bij klachten die duidelijk met de menstruatie samenhangen. Bloedonderzoek kan juist waardevol zijn wanneer er een concrete medische vraag is. Geen van beide vertelt op zichzelf het volledige verhaal. Gezonde voeding, beweging, slaap en stressmanagement vormen een goede basis. Blijven klachten bestaan of beperken ze je dagelijks leven, bespreek ze dan met je huisarts zodat gericht naar mogelijke oorzaken kan worden gekeken. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. NICE guideline NG23. Laatst bijgewerkt 15 april 2026. Harlow SD, Gass M, Hall JE, et al. Executive summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop +10: addressing the unfinished agenda of staging reproductive aging. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2012;97(4):1159–1168.
Lees meer
Menopauze symptomen: wat merk je en wat kun je doen?
Opvliegers, slecht slapen, een veranderende menstruatie of ineens vaker last van stemmingswisselingen: tijdens de overgang kun je allerlei veranderingen merken. Niet iedere vrouw heeft dezelfde klachten en ook de ernst en duur verschillen sterk. De hormonale veranderingen van de overgang kun je niet voorkomen. Wel kun je goed voor je algemene gezondheid zorgen en zijn er verschillende mogelijkheden om hinderlijke overgangsklachten te verminderen. In dit artikel lees je welke symptomen bij de menopauze kunnen voorkomen, wanneer de overgang meestal begint en welke aanpakken het beste zijn onderzocht. Wat is de menopauze? De menopauze is het moment van je laatste spontane menstruatie. Je weet pas achteraf wanneer die was: als je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd en daar geen andere verklaring voor is, wordt de menopauze vastgesteld. De menopauze is dus iets anders dan de overgang. De overgang, ook wel de menopauzale transitie genoemd, beslaat de periode waarin je menstruatiepatroon verandert en overgangsklachten kunnen ontstaan. De perimenopauze is de fase rondom de menopauze waarin hormonale veranderingen en veranderingen in je menstruatiecyclus duidelijker worden. Wil je weten wanneer deze fase meestal begint? Lees dan verder over de perimenopauze en leeftijd. Op welke leeftijd begint de menopauze? De natuurlijke menopauze vindt meestal plaats tussen ongeveer 45 en 55 jaar. De jaren ervoor kunnen veranderingen in je menstruatiecyclus en overgangsklachten ontstaan. Tijdens de perimenopauze worden eisprongen minder voorspelbaar. Daardoor verandert ook de productie van progesteron. Tegelijkertijd kan de hoeveelheid oestradiol sterk schommelen: oestrogeen is in deze fase dus niet simpelweg voortdurend ‘te laag’. Hierdoor kun je bijvoorbeeld merken dat je menstruaties korter of langer op elkaar volgen, dat je bloedverlies verandert of dat je klachten krijgt die je eerder niet had. Begint de overgang vóór je 45e, dan spreken we van een vroege menopauze. Bij verlies of duidelijke verstoring van de werking van de eierstokken vóór het 40e levensjaar kan sprake zijn van premature ovariële insufficiëntie (POI). Dit vraagt om medische beoordeling. Welke symptomen komen voor tijdens de menopauze? De overgang kan zich op veel verschillende manieren uiten. De klachten die het duidelijkst aan de menopauze zijn gekoppeld, zijn opvliegers, nachtzweten en genitourinaire klachten zoals vaginale droogheid. Andere veelgenoemde veranderingen zijn: een onregelmatige menstruatie; kortere of langere menstruatiecycli; veranderingen in de hoeveelheid bloedverlies; opvliegers en nachtzweten; slechter slapen; vaginale droogheid; pijn of ongemak tijdens seks; stemmingsveranderingen; concentratie- of geheugenklachten; veranderingen in lichaamssamenstelling; spier- of gewrichtsklachten. Ook huid en haar kunnen veranderen met het ouder worden en door veranderingen in de blootstelling aan oestrogeen. Haarverlies kan echter ook andere oorzaken hebben, waaronder ijzertekort en schildklierproblemen. Heb je vooral last van warmte-aanvallen? Lees meer over oorzaken van en tips bij opvliegers. Bij vaginale droogheid vind je meer achtergrondinformatie in ons artikel over een droge vagina tijdens de menopauze. Niet iedere klacht rond je vijftigste komt door de overgang Dit is belangrijk. Vermoeidheid, slecht slapen, somberheid, hartkloppingen, haarverlies of veranderingen in gewicht kunnen rond dezelfde leeftijd voorkomen, maar zijn niet automatisch het gevolg van hormoonschommelingen. Onder andere schildklierproblemen, ijzergebrek, slaapapneu, depressie, angst, medicatie en andere aandoeningen kunnen vergelijkbare klachten veroorzaken. Nieuwe, ernstige of aanhoudende klachten verdienen daarom soms verder onderzoek. Kun je symptomen van de menopauze voorkomen? De menopauze en de hormonale veranderingen die daarbij horen kun je niet voorkomen. Ook bestaat er geen leefstijl of supplement waarvan is aangetoond dat het alle overgangsklachten voorkomt. Dat betekent niet dat je zelf niets kunt doen. Een gezonde leefstijl is juist tijdens en na de overgang belangrijk voor onder andere je spieren, botten, hart- en vaatgezondheid, slaap en algemene welzijn. 1. Kies voor een volwaardig voedingspatroon Er bestaat geen speciaal ‘hormoonproof’ dieet waarmee je de overgang kunt stoppen of je hormonen kunt herstellen. Een voedingspatroon met veel groente en fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten, voldoende eiwit en voornamelijk onverzadigde vetten past wel bij de adviezen voor een goede gezondheid. Een mediterraan voedingspatroon sluit hier bijvoorbeeld goed bij aan. Voldoende eiwit wordt met het ouder worden extra relevant voor het behoud en de opbouw van spiermassa, zeker in combinatie met krachttraining. Meer praktische ideeën vind je in ons artikel over voeding tijdens de premenopauze. 2. Blijf bewegen en doe aan krachttraining Beweging heeft brede gezondheidsvoordelen tijdens en na de overgang. Denk aan conditie, spierkracht, botgezondheid en cardiometabole gezondheid. Voor volwassenen wordt minimaal 150 minuten matig intensieve beweging per week geadviseerd, aangevuld met spierversterkende activiteiten op minstens twee dagen per week. Krachttraining is tijdens deze levensfase extra interessant omdat spiermassa en spierkracht met het ouder worden afnemen. Bewegen is daarmee belangrijk voor je gezondheid, maar het is niet bewezen dat één specifieke trainingsvorm opvliegers bij iedereen duidelijk vermindert. 3. Geef slaap en ontspanning voldoende aandacht Slaapproblemen komen regelmatig voor tijdens de overgang. Nachtzweten kan je wakker houden, maar stress, alcohol, slaapapneu, rusteloze benen en stemmingsproblemen kunnen eveneens invloed hebben. Een regelmatig slaapritme, voldoende ontspanning en minder alcohol rondom bedtijd kunnen helpen om goede slaapgewoonten te ondersteunen. Heb je veel stress? Lees ook onze tips om minder stress te ervaren. Bij langdurige slapeloosheid is alleen ‘slaaphygiëne’ niet altijd voldoende. Cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid (CGT-I) is goed onderzocht. Ook menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie kan helpen bij de ervaren hinder van opvliegers en slaapproblemen. 4. Kijk naar persoonlijke triggers van opvliegers Sommige vrouwen merken dat bijvoorbeeld alcohol, cafeïne, pittig eten of een warme omgeving hun opvliegers uitlokken of erger maken. Dat geldt niet voor iedereen. Het kan daarom nuttiger zijn om een tijdje bij te houden wanneer je klachten optreden dan om zonder reden allerlei voedingsmiddelen te vermijden. Hoe zit het met fyto-oestrogenen? Fyto-oestrogenen zijn plantaardige stoffen die een veel zwakkere interactie met oestrogeenreceptoren kunnen hebben dan het lichaamseigen hormoon oestradiol. Ze zitten onder andere in soja, peulvruchten en lijnzaad. Het is niet correct om te zeggen dat fyto-oestrogenen je eigen oestrogeenproductie ‘aanzetten’ of een oestrogeentekort aanvullen. Voor soja-isoflavonen laten sommige onderzoeken een kleine vermindering van opvliegers zien, terwijl andere onderzoeken minder overtuigende resultaten vinden. Het totale bewijs is daarom beperkt tot redelijk en het gemiddelde effect lijkt bescheiden. Voedingsmiddelen zoals tofu, tempeh en andere sojaproducten kunnen ondertussen prima onderdeel zijn van een gevarieerd voedingspatroon. Kunnen supplementen en kruiden helpen tijdens de overgang? Er wordt veel onderzoek gedaan naar supplementen en kruiden bij overgangsklachten, waaronder soja-isoflavonen, rode klaver en zwarte zilverkaars. De resultaten zijn echter wisselend. Voor rode klaver zijn er aanwijzingen voor een mogelijk klein effect op opvliegers, maar onderzoeken gebruiken verschillende preparaten en het bewijs blijft beperkt. Voor zwarte zilverkaars spreken onderzoeksresultaten elkaar tegen. Sommige onderzoeken naar specifieke preparaten zijn positief, maar onafhankelijke reviews en richtlijnen vinden onvoldoende consistent bewijs voor een algemene aanbeveling. Supplementen en kruiden worden daarom niet routinematig aanbevolen als bewezen behandeling van opvliegers. Overweeg je toch een supplement? Controleer dan of het past bij jouw gezondheid, medicijngebruik en eventuele aandoeningen. ‘Natuurlijk’ betekent niet automatisch dat een product voor iedereen veilig is. Wil je bekijken welke ingrediënten Viv Support gebruikt voor ondersteuning tijdens de overgang? Bekijk dan de samenstelling van Pre Menopause Support. De kruidenclaims bij dit product zijn on-hold: *evaluatie gezondheidsclaims is lopende. Een voedingssupplement is geen vervanging voor gevarieerde voeding, diagnostiek of medische behandeling. Welke behandelingen zijn er bij overgangsklachten? Heb je veel last van overgangsklachten? Dan hoef je het niet alleen met leefstijlaanpassingen te proberen. Hormoontherapie bij opvliegers en nachtzweten Menopauzale hormoontherapie, ook HRT of MHT genoemd, is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Of hormoontherapie geschikt is, hangt af van onder andere je leeftijd, klachten, medische voorgeschiedenis en persoonlijke risicofactoren. De voordelen en risico's moeten daarom individueel met een arts worden besproken. Er bestaan daarnaast niet-hormonale behandelopties. Welke behandeling het beste past, verschilt per persoon. Behandeling van vaginale droogheid Bij vaginale droogheid kunnen een glijmiddel tijdens seks en een vaginale moisturizer helpen. Bij aanhoudende genitourinaire klachten is laaggedoseerd vaginaal oestrogeen een goed onderzochte en effectieve behandeling. Bespreek aanhoudende of hinderlijke klachten met je huisarts. Heeft een FSH-test zin om te weten of je in de menopauze bent? Meestal niet als je 45 jaar of ouder bent. Bij vrouwen vanaf 45 jaar met typische overgangsklachten en een passend veranderd menstruatiepatroon wordt de peri- of menopauze doorgaans vastgesteld zonder laboratoriumonderzoek. FSH, het follikelstimulerend hormoon, kan tijdens de perimenopauze sterk schommelen. Eén losse meting vertelt daardoor niet altijd betrouwbaar waar je precies in de overgang zit. Een FSH-bepaling kan wel zinvol zijn bij vrouwen tussen 40 en 45 jaar met overgangsklachten en een veranderd menstruatiepatroon, of wanneer vóór het 40e levensjaar een vroege uitval van de eierstokfunctie wordt vermoed. Gebruik je hormonale anticonceptie? Dan kan zowel je bloedingspatroon als de interpretatie van bepaalde hormoonwaarden anders zijn. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Overgangsklachten kunnen heel vervelend zijn, maar niet iedere verandering hoeft medisch behandeld te worden. Neem wel contact op met je huisarts wanneer: je klachten je dagelijks functioneren duidelijk beperken; je vóór je 45e duidelijke overgangsklachten krijgt, en zeker vóór je 40e; je menstruaties plotseling zeer hevig of langdurig worden; je bloed verliest tussen menstruaties of na seks; je na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies krijgt; je ernstige of nieuwe pijn ervaart; je vaak duizelig bent, flauwvalt of mogelijk bloedarmoede hebt; je ernstige somberheid, angst of andere psychische klachten ervaart; je twijfelt of je klachten wel door de overgang komen. Vaginaal bloedverlies nadat je twaalf maanden niet meer hebt gemenstrueerd moet altijd medisch worden beoordeeld. Veelgestelde vragen over symptomen van de menopauze Wat zijn de eerste symptomen van de menopauze? Vaak merk je eerst veranderingen in je menstruatiecyclus. Je menstruaties kunnen bijvoorbeeld onregelmatiger worden. Ook opvliegers, nachtzweten of slaapproblemen kunnen ontstaan. Welke klacht als eerste optreedt, verschilt sterk per persoon. Is de menopauze hetzelfde als de overgang? Nee. De menopauze is je laatste spontane menstruatie en wordt achteraf vastgesteld nadat je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd. De overgang is de bredere levensfase rondom deze laatste menstruatie. Kun je de menopauze voorkomen? Nee. De menopauze is een normale levensfase en kan niet met voeding, leefstijl of supplementen worden voorkomen. Een gezonde leefstijl blijft wel belangrijk voor je gezondheid tijdens en na de overgang. Kun je nog zwanger worden tijdens de perimenopauze? Ja. Tijdens de perimenopauze wordt de eisprong minder voorspelbaar, maar ovulatie kan nog steeds plaatsvinden. HRT is bovendien geen anticonceptie. Moet ik mijn hormonen laten testen? Meestal niet wanneer je 45 jaar of ouder bent en typische overgangsklachten en cyclusveranderingen hebt. Een FSH-test kan in specifieke situaties wel zinvol zijn, bijvoorbeeld bij overgangsklachten vóór je 45e. Wat helpt het beste tegen opvliegers? Hormoontherapie is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Er zijn daarnaast niet-hormonale mogelijkheden, waaronder menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie en bepaalde geneesmiddelen. Welke behandeling geschikt is, hangt af van je persoonlijke situatie. Samengevat De menopauze is je laatste spontane menstruatie; de overgang is de bredere periode rondom dit moment. Opvliegers, nachtzweten en vaginale droogheid behoren tot de klachten die het duidelijkst met de menopauze samenhangen. Ook slaap-, stemmings-, gewrichts- en concentratieklachten worden regelmatig gemeld, maar kunnen meerdere oorzaken hebben. Je kunt de hormonale veranderingen van de overgang niet voorkomen. Gezonde voeding, voldoende beweging, krachttraining, slaap en aandacht voor stress ondersteunen wel je gezondheid in deze levensfase. Bij hinderlijke klachten zijn er daarnaast bewezen medische behandelopties. Bespreek met je huisarts wat in jouw situatie passend is. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. NICE guideline NG23. Laatst bijgewerkt 15 april 2026. Geraadpleegd september 2026.https://www.nice.org.uk/guidance/ng23 Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. Huidige online versie. Geraadpleegd augustus/september 2026.
Lees meer
Opvliegers: oorzaken en 10 tips om ermee om te gaan
Krijg je opeens een golf van warmte over je heen, wordt je gezicht rood en begin je te zweten? Dan heb je waarschijnlijk een opvlieger. Opvliegers behoren tot de meest kenmerkende klachten van de overgang. Een opvlieger kan heel onverwacht komen: tijdens een vergadering, in bed of terwijl je gewoon boodschappen doet. Helemaal voorkomen lukt meestal niet. Wel kun je ontdekken wat jouw persoonlijke triggers zijn, praktische maatregelen nemen en bij veel hinder kiezen uit verschillende bewezen behandelopties. Wat is een opvlieger? Een opvlieger is een plotselinge warmte-aanval. De warmte begint vaak in je bovenlichaam, hals of gezicht en kan zich verder over je lichaam verspreiden. Je kunt daarbij merken dat: je het plotseling heel warm krijgt; je gezicht, hals of borst rood wordt; je gaat zweten; je hart sneller klopt; je daarna juist koud wordt of gaat rillen. De meeste opvliegers duren enkele minuten, maar de duur en frequentie verschillen sterk. Sommige vrouwen hebben er af en toe één, terwijl anderen er meerdere per dag of zelfs per uur ervaren. Treden de warmte-aanvallen vooral 's nachts op en word je zwetend wakker? Dan spreken we vaak van nachtzweten. Vanaf welke leeftijd kun je opvliegers krijgen? Opvliegers kunnen al tijdens de perimenopauze ontstaan. Dat is de fase vóór de laatste menstruatie waarin je cyclus en hormoonproductie beginnen te veranderen. Er bestaat geen vaste leeftijd waarop opvliegers beginnen. Bij sommige vrouwen ontstaan ze rond het veertigste levensjaar, bij anderen pas veel later. Wil je meer weten over wanneer deze fase doorgaans begint? Lees dan ons artikel over de leeftijd waarop de perimenopauze kan beginnen. Opvliegers kunnen meerdere jaren aanwezig blijven. Hoe lang en hoe vaak je ze hebt, verschilt sterk per persoon. Wat is de oorzaak van opvliegers? Opvliegers hangen samen met veranderingen in de temperatuurregeling van het lichaam tijdens de menopauzale transitie. Hormoonschommelingen spelen daarbij een belangrijke rol. Vooral veranderingen in de blootstelling aan oestrogeen beïnvloeden hersengebieden en signaalstoffen die betrokken zijn bij de regulatie van de lichaamstemperatuur. Ook het neurokinine-systeem speelt hierbij een rol. Het gevolg is dat het gebied waarin je lichaam een temperatuur als comfortabel ervaart smaller wordt. Een kleine temperatuurverandering kan daardoor al een reactie uitlokken waarbij je bloedvaten verwijden en je gaat zweten om warmte kwijt te raken. Het is daarom te simpel om oestrogeen alleen als ‘de boosdoener’ aan te wijzen. Opvliegers ontstaan door een samenspel van hormonale en neurologische veranderingen. Meer achtergrondinformatie over hormoonveranderingen tijdens deze fase vind je in ons artikel over hormonen en overgangsklachten. Zijn warmte-aanvallen altijd opvliegers door de overgang? Nee. Zeker rond de overgang zijn opvliegers een voor de hand liggende verklaring, maar warmte-aanvallen en zweten kunnen ook andere oorzaken hebben. Denk bijvoorbeeld aan: bijwerkingen van bepaalde medicijnen; overmatig alcoholgebruik; een te snel werkende schildklier; angst- of paniekaanvallen; koorts of een infectie; andere, minder vaak voorkomende medische oorzaken. Bespreek nieuwe of onverklaarde klachten daarom met je huisarts wanneer het beeld niet goed bij de overgang past. Kun je opvliegers voorkomen? Opvliegers volledig voorkomen is meestal niet mogelijk. Er is geen voedingspatroon, supplement of leefstijlinterventie waarvan is aangetoond dat die bij iedereen opvliegers voorkomt. Wel kun je praktische maatregelen nemen en onderzoeken of bepaalde omstandigheden jouw opvliegers uitlokken of erger maken. Hieronder vind je tien tips. 10 tips bij opvliegers 1. Draag kleding in laagjes Een opvlieger kan plotseling ontstaan. Kleding in meerdere dunne lagen maakt het makkelijker om snel iets uit te trekken. Kies vooral kleding waarin jij je comfortabel voelt. Luchtige stoffen kunnen prettig zijn wanneer je veel zweet. Koele kleding en aanpassingen aan de omgeving kunnen een opvlieger prettiger maken, maar er is weinig bewijs dat ze de opvliegers zelf duidelijk verminderen. 2. Ontdek je persoonlijke triggers Alcohol, cafeïne, pittig eten en hete dranken worden vaak genoemd als mogelijke triggers. Dat betekent niet dat iedere vrouw ze hoeft te vermijden. Merk je een verband? Houd dan een paar weken bij: wanneer een opvlieger optreedt; wat je kort daarvoor hebt gegeten of gedronken; hoeveel alcohol of cafeïne je gebruikte; of je gespannen was; hoe warm de omgeving was; hoe je de nacht ervoor hebt geslapen. Zo kun je ontdekken of er bij jou een herkenbaar patroon bestaat. 3. Kies voor een volwaardig voedingspatroon Er bestaat geen speciaal dieet dat opvliegers bewezen voorkomt. Een voedingspatroon met veel groente en fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten, voldoende eiwitten en voornamelijk onverzadigde vetten ondersteunt wel je algemene gezondheid tijdens en na de overgang. Het is niet nodig om suiker of koolhydraten volledig te vermijden om opvliegers tegen te gaan. Wil je meer praktische informatie? Lees dan ons artikel over voeding tijdens de perimenopauze. 4. Houd je slaapkamer koel Vooral bij nachtzweten kan een koele slaapomgeving prettiger zijn. Denk aan: een koele slaapkamer; luchtig beddengoed; meerdere dunne lagen die je makkelijk kunt verwijderen; een ventilator wanneer je dat prettig vindt. Dit vermindert niet noodzakelijk het aantal nachtelijke opvliegers, maar kan wel helpen om comfortabeler te slapen. 5. Besteed aandacht aan stress en ontspanning Stress veroorzaakt de overgang niet en is ook niet bewezen als dé oorzaak van opvliegers. Sommige vrouwen merken wel dat warmte-aanvallen vaker of hinderlijker zijn tijdens gespannen momenten. Ontspanning, wandelen, yoga of mindfulness kunnen waardevol zijn voor je algemene welzijn en stressniveau. Het wetenschappelijke bewijs dat ontspanningstechnieken het aantal opvliegers sterk verminderen is echter beperkt. Lees voor meer praktische handvatten ook ons artikel over minder stress en meer ontspanning. 6. Blijf regelmatig bewegen Regelmatige lichaamsbeweging is belangrijk voor je hart, botten, spieren, conditie en algemene gezondheid tijdens de overgang. Het bewijs dat beweging op zichzelf opvliegers duidelijk vermindert, is minder overtuigend. Je hoeft sporten daarom niet te vermijden uit angst voor opvliegers. Kies een vorm en intensiteit waarbij jij je prettig voelt en bouw rustig op wanneer je niet gewend bent om te bewegen. 7. Geef slaap voldoende aandacht Nachtelijke opvliegers kunnen je slaap behoorlijk verstoren. Andersom kan slecht slapen ervoor zorgen dat je overdag minder goed met klachten om kunt gaan. Een regelmatig slaapritme, een koele slaapkamer en matig alcoholgebruik kunnen een goede slaap ondersteunen. Heb je langdurig last van slapeloosheid? Dan zijn alleen slaaphygiënetips soms niet voldoende. Cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid (CGT-I) is bij chronische slapeloosheid beter onderbouwd. 8. Beperk alcohol als je merkt dat het klachten uitlokt Alcohol hoeft niet bij iedere vrouw een opvlieger te veroorzaken. Toch herkennen sommige vrouwen alcohol als trigger. Een periode minder of geen alcohol drinken kan helpen om te ontdekken of dit bij jou verschil maakt. Los van opvliegers geldt dat minder alcohol drinken gezondheidsvoordelen heeft. 9. Probeer niet onnodig allerlei voedingsmiddelen of stoffen te vermijden Je komt online veel adviezen tegen om koffie, koolhydraten, bepaalde vetten, plastic, cosmetica of specifieke voedingsmiddelen te vermijden om je hormonen ‘in balans’ te brengen. Voor zulke brede adviezen bestaat geen overtuigend bewijs als behandeling van opvliegers. Een gevarieerde voeding en gezonde leefstijl zijn belangrijk. Je hoeft je lichaam niet te ‘detoxen’ of je oestrogeenproductie zelf te herstellen. 10. Zoek behandeling als opvliegers veel hinder geven Blijven opvliegers je slaap, werk of dagelijks leven verstoren? Dan zijn er meer opties dan leefstijltips alleen. Je hoeft ernstige opvliegers niet jarenlang voor lief te nemen. Wat helpt aantoonbaar tegen opvliegers? Hormoontherapie Menopauzale hormoontherapie, ook HRT of MHT genoemd, is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Hormoontherapie bevat oestrogeen. Wanneer je een baarmoeder hebt, is daarnaast doorgaans een progestageen nodig om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Of hormoontherapie geschikt is, hangt af van je persoonlijke situatie, waaronder: je leeftijd; medische voorgeschiedenis; tijd sinds de menopauze; eventuele risicofactoren; het type en de ernst van je klachten. Bespreek de voor- en nadelen daarom met je huisarts. Wil je meer achtergrondinformatie over hormonen als behandeloptie? Lees dan ons artikel over bio-identieke hormonen tijdens de (peri)menopauze. Cognitieve gedragstherapie Menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie kan helpen om de hinder die je door opvliegers ervaart te verminderen en kan ook slaap ondersteunen. Dat betekent niet dat opvliegers ‘tussen je oren zitten’. CGT verandert de hormonale oorzaak niet, maar kan invloed hebben op de manier waarop je met de klachten omgaat en hoeveel hinder je ervan ervaart. Niet-hormonale medicijnen Wanneer hormoontherapie niet gewenst of niet geschikt is, bestaan er in sommige situaties ook niet-hormonale medicijnen. Welke opties beschikbaar en passend zijn, hangt af van je gezondheid en de geldende Nederlandse richtlijnen. Bespreek dit met je huisarts. Helpen kruiden tegen opvliegers? Kruiden worden veel gebruikt tijdens de overgang, maar ‘natuurlijk’ betekent niet automatisch ‘bewezen effectief’ of ‘zonder risico’. Zwarte zilverkaars Zwarte zilverkaars (Actaea racemosa, ook Cimicifuga racemosa) is uitgebreid onderzocht bij overgangsklachten. De onderzoeksresultaten zijn echter niet volledig consistent. Sommige specifieke preparaten laten gunstige resultaten zien, terwijl andere onderzoeken en richtlijnen onvoldoende overtuigend bewijs vinden om zwarte zilverkaars routinematig aan te bevelen. Ook verschillen preparaten sterk van elkaar. Resultaten van onderzoek naar één gestandaardiseerd extract kunnen daarom niet automatisch worden toegepast op ieder supplement met zwarte zilverkaars. Er zijn bovendien meldingen van leverproblemen. Gebruik vraagt extra voorzichtigheid bij een leveraandoening. Rode klaver Rode klaver bevat isoflavonen. Sommige onderzoeken suggereren een kleine afname van opvliegers, maar de resultaten verschillen sterk tussen preparaten en studies. Het bewijs is daarom beperkt. Rode klaver kan niet worden gepresenteerd als een bewezen behandeling tegen opvliegers. Extra voorzichtigheid is verstandig bij hormoongevoelige aandoeningen en bij gebruik van antistollingsmiddelen. Hoe zit het met Pre Menopause Support? Supplementen kunnen in sommige situaties een aanvulling zijn, maar het wetenschappelijke bewijs verschilt sterk per ingrediënt en preparaat. Ze vervangen geen medische beoordeling of bewezen behandeling. Wil je weten welke ingrediënten Viv Support gebruikt? Bekijk dan de samenstelling van Pre Menopause Support. Voor zwarte zilverkaars wordt binnen de productcommunicatie de volgende on-hold gezondheidsclaim gebruikt: ondersteunt bij typische overgangsverschijnselen, zoals opvliegers en nachtelijk transpireren. *Evaluatie gezondheidsclaims is lopende. Bespreek supplementgebruik met je huisarts of apotheker wanneer je medicijnen gebruikt, een medische aandoening hebt of eerder een leveraandoening hebt gehad. Hoe vaak kun je opvliegers krijgen? Dat verschilt enorm. Sommige vrouwen hebben maar af en toe een opvlieger. Andere vrouwen krijgen er meerdere per dag of zelfs meerdere per uur. Ook de duur verschilt. Opvliegers kunnen enkele jaren aanhouden en bij een deel van de vrouwen aanzienlijk langer. Een symptoomdagboek kan helpen om inzicht te krijgen in: frequentie; duur; mogelijke triggers; invloed op slaap; invloed op werk en dagelijks functioneren. Het kan ook handig zijn wanneer je je klachten later met je huisarts bespreekt. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Neem contact op met je huisarts wanneer: opvliegers je slaap of dagelijks functioneren duidelijk verstoren; je niet zeker weet of de warmte-aanvallen door de overgang komen; je klachten vóór je 40e ontstaan; je naast de warmte-aanvallen andere opvallende of nieuwe klachten krijgt; je vragen hebt over hormoontherapie of andere medicijnen; je een supplement of kruid wilt gebruiken terwijl je medicijnen gebruikt of een aandoening hebt. Heb je koorts, onverklaarbaar gewichtsverlies, ernstige hartkloppingen, pijn op de borst of andere klachten die niet goed passen bij gewone opvliegers? Laat dit medisch beoordelen. Veelgestelde vragen over opvliegers Hoe voelt een opvlieger? Een opvlieger is meestal een plotselinge golf van warmte die vaak begint in het bovenlichaam, de hals of het gezicht. Je kunt rood worden, zweten, hartkloppingen krijgen en daarna juist rillen. Hoe lang duurt een opvlieger? De meeste opvliegers duren ongeveer drie tot vijf minuten, maar ze kunnen korter of langer duren. Waarom heb ik vooral 's nachts opvliegers? Opvliegers kunnen op ieder moment ontstaan. Wanneer ze 's nachts optreden, worden ze vaak nachtelijke zweetaanvallen genoemd. Ze kunnen je slaap onderbreken en daardoor overdag vermoeidheid veroorzaken. Kan koffie opvliegers veroorzaken? Bij sommige vrouwen lijkt cafeïne een persoonlijke trigger te zijn, maar dit geldt niet voor iedereen. Het is zinvoller om je eigen patroon te observeren dan koffie standaard volledig te vermijden. Helpt sporten tegen opvliegers? Sporten heeft veel gezondheidsvoordelen tijdens de overgang, maar het is niet overtuigend aangetoond dat bewegen het aantal opvliegers sterk vermindert. Wat werkt het beste tegen ernstige opvliegers? Systemische hormoontherapie is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Of hormoontherapie voor jou geschikt is, moet samen met je huisarts worden beoordeeld. Kunnen supplementen opvliegers verminderen? Voor de meeste supplementen is het bewijs beperkt, inconsistent of onvoldoende. Sommige stoffen en kruiden zijn onderzocht, maar hun gemiddelde effecten zijn kleiner en minder zeker dan die van bewezen medische behandelingen. Samengevat Opvliegers behoren tot de meest kenmerkende klachten van de overgang. Ze ontstaan waarschijnlijk doordat hormonale en neurologische veranderingen de temperatuurregeling in je hersenen beïnvloeden. Je kunt opvliegers niet altijd voorkomen. Praktische maatregelen zoals laagjes dragen, je slaapkamer koel houden en persoonlijke triggers herkennen kunnen het leven ermee wel gemakkelijker maken. Een gezonde voeding, beweging en goede slaap blijven belangrijk voor je algemene gezondheid, maar zijn geen gegarandeerde behandeling van opvliegers. Heb je veel last? Dan bestaan er effectieve behandelopties. Menopauzale hormoontherapie is het meest effectief tegen hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Bespreek met je huisarts welke aanpak bij jouw gezondheid en voorkeuren past. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. Geraadpleegd september 2026. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. NICE guideline NG23. Actuele versie 2026. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang en heb opvliegers, wat helpt? Actuele online patiënteninformatie. Geraadpleegd september 2026. The Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2023. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management – management of vasomotor symptoms. NG23. European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. Cimicifugae rhizoma – European Union herbal monograph and public summary. European Medicines Agency.
Lees meer
Overgangsverschijnselen: complete gids voor herkennen en behandelen
Verandert je menstruatie ineens? Word je 's nachts wakker van het zweten of krijg je overdag plotseling een opvlieger? Misschien vraag je je af of de overgang is begonnen. Overgangsverschijnselen kunnen al tijdens de perimenopauze ontstaan. Bekende voorbeelden zijn veranderingen in de menstruatie, opvliegers, nachtzweten en vaginale droogheid. Ook slaap, stemming, concentratie, seksualiteit en spieren en gewrichten kunnen veranderen, maar zulke klachten hebben niet altijd alleen met de overgang te maken. Niet iedere vrouw ervaart de overgang hetzelfde. Sommige vrouwen merken weinig, terwijl anderen jarenlang klachten hebben die hun slaap, werk of dagelijks leven behoorlijk beïnvloeden. In deze gids lees je welke overgangsverschijnselen kunnen voorkomen, hoe je de verschillende fases herkent, wat je zelf kunt doen en welke medische behandelingen beschikbaar zijn. Wat zijn overgangsverschijnselen? Overgangsverschijnselen zijn lichamelijke of psychische veranderingen die tijdens de menopauzale transitie kunnen optreden. Tijdens deze periode verandert de werking van de eierstokken. De eisprong wordt minder voorspelbaar en de productie van hormonen zoals oestradiol en progesteron verandert. Uiteindelijk stopt de menstruatie definitief. Vooral opvliegers, nachtzweten, veranderingen in het menstruatiepatroon en vaginale en urinewegklachten zijn kenmerkend voor deze levensfase. Andere veranderingen, zoals vermoeidheid, slecht slapen, stemmingswisselingen en concentratieproblemen, komen eveneens voor maar zijn minder specifiek. Ze kunnen ook andere oorzaken hebben. Dat onderscheid is belangrijk: niet iedere klacht die rond je veertigste of vijftigste ontstaat, wordt automatisch door de overgang veroorzaakt. Wat is het verschil tussen overgang, perimenopauze en menopauze? Deze termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet hetzelfde. Premenopauze Premenopauze betekent letterlijk de periode vóór de menopauze. Medisch wordt de term meestal gebruikt voor de vruchtbare levensfase voordat de menopauzale transitie begint. Perimenopauze De perimenopauze is de periode waarin de eerste veranderingen rondom de menopauze ontstaan. Je menstruatiecyclus kan veranderen en overgangsverschijnselen zoals opvliegers kunnen beginnen. Er bestaat geen vaste leeftijd waarop dit gebeurt. Wil je weten wanneer deze fase kan beginnen? Lees dan ons uitgebreide artikel over de leeftijd en signalen van de perimenopauze. Menopauze De menopauze is je laatste spontane menstruatie. Je weet daarom pas achteraf wanneer die heeft plaatsgevonden. Bij vrouwen die geen hormonale anticonceptie gebruiken wordt de natuurlijke menopauze doorgaans vastgesteld wanneer er twaalf maanden geen menstruatie is geweest en er geen andere verklaring voor het uitblijven van de menstruatie bestaat. Postmenopauze De postmenopauze is de levensfase na de menopauze. Deze duurt de rest van je leven. Overgangsverschijnselen verdwijnen dus niet noodzakelijk direct na de laatste menstruatie. Vooral opvliegers en nachtzweten kunnen nog jarenlang aanwezig blijven. Welke overgangsverschijnselen komen vaak voor? De ervaring verschilt sterk per persoon. Hieronder staan veranderingen die tijdens de overgang regelmatig worden gemeld. 1. Een veranderende menstruatie Een verandering van je menstruatiepatroon is vaak een van de eerste aanwijzingen van de perimenopauze. Je cyclus kan bijvoorbeeld: korter of langer worden; minder voorspelbaar worden; menstruaties overslaan; gepaard gaan met meer of minder bloedverlies. Niet iedere verandering in bloedverlies hoort automatisch bij de overgang. Zeer hevig of langdurig bloedverlies, bloedverlies tussen menstruaties en bloedverlies na seks kunnen reden zijn om contact op te nemen met je huisarts. Krijg je na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies? Laat dit altijd medisch beoordelen. 2. Opvliegers Opvliegers zijn een van de meest kenmerkende overgangsverschijnselen. Je krijgt plotseling een warmtegevoel, meestal in het bovenlichaam, de hals of het gezicht. Je huid kan rood worden en je kunt gaan zweten. Daarna kun je het juist koud krijgen. Opvliegers hangen samen met veranderingen in de temperatuurregulatie van het lichaam tijdens de menopauzale transitie. Wil je weten wat je zelf kunt doen en welke behandelingen het best zijn onderzocht? Lees dan verder over oorzaken en behandeling van opvliegers. 3. Nachtzweten en slaapproblemen Een opvlieger die 's nachts optreedt kan je wakker maken doordat je hevig transpireert. Daardoor kan een vicieuze cirkel ontstaan: je slaap wordt onderbroken, je bent overdag vermoeider en je concentratie kan afnemen. Maar slaapproblemen tijdens de overgang worden niet uitsluitend door nachtzweten veroorzaakt. Ook stress, stemming, slaapgewoonten, slaapapneu, rusteloze benen en andere gezondheidsproblemen kunnen een rol spelen. Meer informatie vind je in ons artikel over slecht slapen tijdens de perimenopauze. 4. Veranderingen in stemming Tijdens de perimenopauze kunnen sommige vrouwen meer last krijgen van prikkelbaarheid, sombere gevoelens of stemmingswisselingen. Dat betekent niet dat iedere stemmingsverandering ‘door de hormonen komt’. Slaaptekort, stress, relatieproblemen, werkdruk, eerdere psychische klachten en andere omstandigheden kunnen eveneens bijdragen aan hoe je je voelt. Ernstige of aanhoudende somberheid, angst of verlies van levenslust verdient professionele aandacht en moet niet automatisch als overgangsklacht worden afgedaan. 5. Concentratie en geheugen Merk je dat je vaker naar woorden zoekt of minder gemakkelijk meerdere dingen tegelijk doet? Sommige vrouwen ervaren tijdens de overgang veranderingen in concentratie en geheugen. Deze klachten worden soms omschreven als brain fog. Slaaptekort, stress en stemmingsklachten kunnen hierbij eveneens een rol spelen. Meer achtergrond vind je in ons artikel over het brein tijdens de menopauze. 6. Vaginale droogheid en urinewegklachten Door veranderingen in de oestrogeenblootstelling kunnen de weefsels van de vulva, vagina en urinewegen veranderen. Mogelijke gevolgen zijn: vaginale droogheid; irritatie of een branderig gevoel; pijn of ongemak tijdens seks; veranderingen rond plassen; terugkerende urinewegklachten. Deze klachten worden samen ook wel het genitourinair syndroom van de menopauze (GSM) genoemd. Anders dan sommige andere overgangsverschijnselen verdwijnen deze klachten zonder behandeling niet noodzakelijk vanzelf en kunnen ze na de menopauze juist toenemen. Lees meer over vaginale droogheid tijdens de menopauze. 7. Hartkloppingen Sommige vrouwen ervaren tijdens de overgang hartkloppingen of merken hun hartslag sterker op. Hartkloppingen kunnen echter veel verschillende oorzaken hebben, waaronder stress, cafeïne, bloedarmoede, schildklierproblemen en hartritmestoornissen. Nieuwe, hevige of aanhoudende hartkloppingen moet je daarom niet zonder meer aan de overgang toeschrijven. Meer hierover lees je in ons artikel over hartkloppingen tijdens de overgang. 8. Spieren en gewrichten Spier- en gewrichtsklachten worden tijdens de overgang regelmatig gemeld. De relatie met hormonale veranderingen is waarschijnlijk complex en klachten kunnen ook ontstaan door bijvoorbeeld artrose, blessures, overbelasting of andere aandoeningen. Bewegen en krachttraining blijven tijdens en na de overgang belangrijk voor spieren, botten en algemene gezondheid. Lees meer over pijnlijke gewrichten tijdens de menopauze. 9. Veranderingen in gewicht en lichaamssamenstelling Rond de menopauze verandert bij veel vrouwen de lichaamssamenstelling. Daarbij spelen zowel veroudering als hormonale veranderingen een rol. De vetverdeling kan verschuiven richting de buik, terwijl spiermassa met het ouder worden kan afnemen. Dat betekent niet dat de overgang automatisch gewichtstoename veroorzaakt of dat gewichtstoename simpelweg door een ‘hormonale disbalans’ komt. Voeding, beweging, slaap, medicatie, gezondheid en leeftijd spelen eveneens een rol. 10. Veranderingen in seksualiteit Tijdens de overgang kan het seksuele welzijn veranderen. Dat kan bijvoorbeeld samenhangen met: vaginale droogheid; pijn tijdens seks; slechter slapen; stress; stemming; relatieomstandigheden; medicatie; veranderingen in seksueel verlangen. Ook hierbij bestaat dus zelden één simpele hormonale verklaring. Welke overgangsverschijnselen zijn het meest kenmerkend? Niet iedere klacht heeft dezelfde sterke relatie met de menopauze. Het duidelijkst gerelateerd aan de menopauzale transitie zijn: opvliegers; nachtzweten; veranderingen in de menstruatie; vaginale droogheid en andere genitourinaire veranderingen. Slaap-, stemmings-, cognitieve, seksuele en spier- en gewrichtsklachten kunnen eveneens tijdens deze periode voorkomen, maar hebben vaker meerdere mogelijke oorzaken. Dat onderscheid helpt voorkomen dat andere gezondheidsproblemen over het hoofd worden gezien. Hoe weet je of je in de overgang bent? Bij gezonde vrouwen van 45 jaar en ouder met passende veranderingen in menstruatie en overgangsverschijnselen zijn bloedtesten meestal niet nodig om de perimenopauze of menopauze vast te stellen. Hormoonwaarden kunnen tijdens de perimenopauze sterk fluctueren. Eén losse FSH- of oestradiolmeting geeft daarom vaak weinig bruikbare informatie. Bloedonderzoek kan in specifieke situaties wel zinvol zijn, bijvoorbeeld wanneer een vroege menopauze wordt vermoed of wanneer een arts een andere aandoening wil uitsluiten. Wat kun je zelf doen tijdens de overgang? Een gezonde leefstijl kan je algemene gezondheid ondersteunen tijdens en na de overgang. Belangrijke aandachtspunten zijn: regelmatig bewegen; krachttraining; gevarieerd en volwaardig eten; voldoende eiwitten; niet roken; alcohol beperken; aandacht besteden aan slaap; voldoende ontspanning en herstel. Deze maatregelen zijn belangrijk voor onder andere je spieren, botten en hart- en vaatgezondheid. Ze zijn echter geen garantie dat overgangsverschijnselen verdwijnen. Vooral bij hinderlijke opvliegers, nachtzweten of vaginale klachten kunnen specifieke behandelingen effectiever zijn. Welke behandelingen zijn er bij overgangsverschijnselen? Welke behandeling geschikt is, hangt af van welke klachten je hebt, hoeveel hinder je ervan ervaart en je persoonlijke medische situatie. Menopauzale hormoontherapie Menopauzale hormoontherapie (MHT of HRT) is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Systemische hormoontherapie bevat oestrogeen. Wanneer je een baarmoeder hebt, is daarnaast doorgaans een progestageen nodig om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Hormoontherapie bestaat onder andere in de vorm van: tabletten; pleisters; gels; sprays. Welke vorm passend is, hangt af van je gezondheid, voorkeuren en persoonlijke risicofactoren. Hormoontherapie heeft voordelen én mogelijke risico's. Leeftijd, tijd sinds de menopauze, type hormoon, dosis, gebruiksduur, toedieningsvorm en medische voorgeschiedenis spelen allemaal mee. Bespreek daarom samen met je huisarts welke behandeling bij jouw situatie past. Behandeling van vaginale klachten Bij vaginale droogheid en andere klachten van het genitourinair syndroom van de menopauze kunnen vaginale moisturizers en glijmiddelen helpen. Lokaal vaginaal oestrogeen is daarnaast een effectieve behandeling voor vaginale droogheid en pijn tijdens seks. Cognitieve gedragstherapie Menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie (CGT) kan helpen bij de hinder van opvliegers en kan ook ondersteuning bieden bij slaapproblemen. Dit betekent niet dat de klachten psychisch zijn. De therapie richt zich onder andere op hoe je met lichamelijke klachten en de gevolgen daarvan omgaat. Niet-hormonale medicatie Wanneer hormoontherapie niet geschikt of niet gewenst is, zijn er voor bepaalde overgangsklachten ook niet-hormonale medische behandelingen. Welke optie passend is, bespreek je met je huisarts. En supplementen tijdens de overgang? Supplementen worden veel gebruikt tijdens de perimenopauze en menopauze, maar de wetenschappelijke onderbouwing verschilt sterk per ingrediënt. Voor veel supplementen en kruiden is het bewijs voor het verminderen van overgangsklachten beperkt, tegenstrijdig of onvoldoende. Dat betekent niet dat een supplement per definitie niets kan betekenen. Het betekent wel dat supplementen niet op hetzelfde bewijsniveau staan als bijvoorbeeld hormoontherapie voor opvliegers of lokaal vaginaal oestrogeen bij vaginale droogheid. Een tekort aan een voedingsstof corrigeren is bovendien iets anders dan een supplement gebruiken om overgangsverschijnselen te behandelen. Zwarte zilverkaars en monnikspeper Zwarte zilverkaars (Actaea racemosa) is onderzocht bij overgangsverschijnselen, maar onderzoeksresultaten verschillen tussen studies en preparaten. Daardoor kan niet algemeen worden gesteld dat ieder supplement met zwarte zilverkaars bewezen overgangsklachten vermindert. Ook voor andere kruiden geldt dat de werkzaamheid en veiligheid afhangen van het specifieke extract, de dosis en de persoon die het gebruikt. Viv Support heeft Pre Menopause Support, met onder andere zwarte zilverkaars en monnikspeper. Voor zwarte zilverkaars wordt binnen de productcommunicatie de on-hold gezondheidsclaim gebruikt dat het ondersteunt bij typische overgangsverschijnselen, zoals opvliegers, nachtelijk transpireren, wisselende stemmingen en prikkelbare gevoelens.* *Evaluatie gezondheidsclaims is lopende. Wil je alleen weten welke ingrediënten het product bevat? Bekijk dan de samenstelling van Pre Menopause Support. Supplementen zijn geen vervanging voor diagnostiek of een medische behandeling. Zwarte zilverkaars kent bovendien belangrijke aandachtspunten en is niet voor iedereen geschikt, bijvoorbeeld bij bepaalde leveraandoeningen of een voorgeschiedenis van hormoonafhankelijke tumoren. Bespreek supplementgebruik met je huisarts of apotheker wanneer je medicijnen gebruikt of een medische aandoening hebt. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Neem contact op met je huisarts wanneer: overgangsverschijnselen veel invloed hebben op je slaap, werk of dagelijks functioneren; je vóór je 45e duidelijke aanwijzingen voor de overgang hebt, en zeker wanneer dit vóór je 40e gebeurt; je zeer hevig of langdurig menstrueel bloedverlies hebt; je tussen menstruaties door bloed verliest; je bloed verliest na seks; je na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies krijgt; je ernstige of aanhoudende somberheid of angst ervaart; je nieuwe of ernstige hartkloppingen hebt; je niet zeker weet of je klachten door de overgang komen; je hormoontherapie wilt bespreken; je vragen hebt over supplementen in combinatie met medicatie of een medische aandoening. Vaginaal bloedverlies na de menopauze moet altijd medisch worden beoordeeld. Bij ernstige acute klachten, zoals pijn op de borst, flauwvallen, ernstige benauwdheid, hevig bloedverlies met duizeligheid of suïcidale gedachten, is snelle medische hulp nodig. Veelgestelde vragen over overgangsverschijnselen Wat zijn de eerste overgangsverschijnselen? Een veranderend menstruatiepatroon is vaak een vroege aanwijzing. Ook opvliegers, nachtzweten en veranderingen in slaap kunnen tijdens de perimenopauze ontstaan. Welke verandering als eerste optreedt, verschilt per vrouw. Wat zijn de meest voorkomende overgangsverschijnselen? Veelgenoemde verschijnselen zijn veranderingen in de menstruatie, opvliegers, nachtzweten, vaginale droogheid, slaapproblemen en veranderingen in stemming. Vooral opvliegers, nachtzweten en genitourinaire klachten zijn sterk met de menopauze geassocieerd. Hoe lang duren overgangsverschijnselen? Daar bestaat geen vaste termijn voor. Sommige vrouwen ervaren korte tijd klachten, terwijl vooral opvliegers en nachtzweten bij anderen jarenlang kunnen aanhouden. In welke fase zijn overgangsverschijnselen het hevigst? Er is geen fase waarin de klachten bij iedere vrouw het hevigst zijn. Het verloop verschilt sterk per persoon en per klacht. Het is daarom niet correct om te stellen dat iedereen rond de laatste menstruatie de zwaarste klachten heeft. Is gewichtstoename een overgangsverschijnsel? Gewicht en lichaamssamenstelling kunnen rond de menopauze veranderen, maar zowel veroudering als hormonale veranderingen, voeding, beweging, slaap en andere factoren spelen mee. Gewichtstoename kan daarom niet uitsluitend aan de overgang worden toegeschreven. Heb ik een hormoontest nodig om te weten of ik in de overgang ben? Meestal niet. Bij gezonde vrouwen vanaf 45 jaar met passende klachten en veranderingen in de menstruatie wordt de perimenopauze doorgaans klinisch herkend zonder laboratoriumonderzoek. In specifieke situaties kan een arts wel aanvullend onderzoek adviseren. Wat helpt het beste tegen opvliegers en nachtzweten? Systemische menopauzale hormoontherapie is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Niet iedere vrouw heeft hormoontherapie nodig of kan deze gebruiken. Er bestaan ook niet-hormonale behandelopties. Zijn overgangsverschijnselen altijd hormonaal? Nee. Hormonale veranderingen spelen een belangrijke rol tijdens de overgang, maar niet iedere klacht rond deze leeftijd wordt door hormonen veroorzaakt. Vermoeidheid, slecht slapen, hartkloppingen, gewichtsverandering en stemmingsklachten kunnen bijvoorbeeld ook andere oorzaken hebben. Samengevat De overgang is een natuurlijke levensfase waarin de werking van de eierstokken verandert en uiteindelijk de menstruatie stopt. Overgangsverschijnselen kunnen al tijdens de perimenopauze beginnen en nog na de laatste menstruatie aanwezig blijven. Opvliegers, nachtzweten, veranderingen in de menstruatie en vaginale en urinewegklachten behoren tot de meest kenmerkende veranderingen. Slaap-, stemmings-, concentratie-, seksuele en spier- en gewrichtsklachten kunnen eveneens voorkomen, maar hebben vaker meerdere mogelijke oorzaken. Een gezonde leefstijl ondersteunt je gezondheid, maar je hoeft hinderlijke overgangsklachten niet uitsluitend met leefstijl op te lossen. Er bestaan effectieve medische behandelingen. Welke aanpak het beste past, hangt af van je klachten, gezondheid en voorkeuren. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. Huidige online versie. Geraadpleegd september 2026. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. NICE Guideline NG23. Laatst bijgewerkt 15 april 2026. Avis NE, Crawford SL, Greendale G, et al. Duration of menopausal vasomotor symptoms over the menopause transition. JAMA Internal Medicine. 2015;175(4):531–539. doi:10.1001/jamainternmed.2014.8063. The Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2023;30(6):573–590. Complementary therapies for management of menopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis. 2025/2026. PMID: 41498229.
Lees meer
Op welke leeftijd begint de perimenopauze? Eerste signalen per leeftijd
De perimenopauze heeft geen vaste startleeftijd. Bij veel vrouwen worden de eerste duidelijke veranderingen merkbaar in de veertiger jaren, maar de timing verschilt sterk per persoon. Een veranderend menstruatiepatroon is vaak een van de belangrijkste aanwijzingen. Ook opvliegers en nachtzweten kunnen ontstaan. Ben je rond de 40 of 45 en vraag je je af of de perimenopauze begonnen is? Leeftijd alleen geeft niet het antwoord. Vooral de combinatie van je leeftijd, veranderingen in je menstruatie en eventuele overgangsklachten geeft informatie. Wat is de perimenopauze? De perimenopauze is de levensfase rond de laatste menstruatie waarin de menstruatiecyclus verandert en overgangsklachten kunnen ontstaan. De term wordt niet in iedere medische richtlijn precies hetzelfde afgebakend. In de praktijk wordt perimenopauze vaak gebruikt voor de jaren vóór de menopauze en de periode kort daarna. Belangrijk is het verschil tussen perimenopauze en menopauze: perimenopauze: de overgangsfase waarin je cyclus verandert; menopauze: het moment van je laatste spontane menstruatie; postmenopauze: de levensfase daarna. Je weet pas achteraf welke menstruatie je menopauze was: als je twaalf maanden niet meer hebt gemenstrueerd en daar geen andere verklaring voor is. Wil je specifiek weten op welke leeftijd de laatste menstruatie gemiddeld plaatsvindt? Lees dan ons artikel over wanneer de menopauze plaatsvindt. Op welke leeftijd begint de perimenopauze? Er bestaat geen leeftijd waarop iedere vrouw de perimenopauze ingaat. De natuurlijke menopauze vindt meestal plaats tussen ongeveer 45 en 55 jaar en in Nederland gemiddeld rond 50–51 jaar. De veranderingen die eraan voorafgaan beginnen eerder. Bij veel vrouwen worden veranderingen in de menstruatiecyclus ergens in de veertiger jaren duidelijker. Bij de één begint dat eerder, bij de ander later. Daarom kun je niet zeggen: “Ik ben 40, dus ik zit in de perimenopauze.” Maar ook niet: “Ik ben pas 42, dus dit kan de overgang nog niet zijn.” Je leeftijd is één aanwijzing. Je menstruatiepatroon en eventuele klachten geven samen meer informatie. Kan de perimenopauze rond je 40e beginnen? Ja, veranderingen die bij de perimenopauze passen kunnen rond het 40e levensjaar ontstaan. Toch is het belangrijk om niet iedere verandering rond je veertigste automatisch aan de overgang toe te schrijven. Een onregelmatige menstruatie kan bijvoorbeeld ook samenhangen met zwangerschap, PCOS, schildklierproblemen, veranderingen in gewicht of energiebeschikbaarheid, intensief sporten, bepaalde medicijnen of andere oorzaken. Ook klachten zoals vermoeidheid, slecht slapen, somberheid en concentratieproblemen zijn niet specifiek voor de perimenopauze. Heb je vooral vragen over veranderingen rond deze leeftijd? Lees dan verder over veranderingen rond je 40e. Perimenopauze rond 45 jaar: hoe herken je die? Vanaf ongeveer 45 jaar wordt het waarschijnlijker dat een nieuw veranderd menstruatiepatroon en typische overgangsklachten met de perimenopauze samenhangen. Bij gezonde vrouwen van 45 jaar en ouder wordt de perimenopauze daarom meestal klinisch herkend. Dat betekent dat een arts vooral kijkt naar: je leeftijd; veranderingen in je menstruatiecyclus; opvliegers en nachtzweten; andere klachten die bij de overgang kunnen voorkomen; eventuele andere verklaringen voor je klachten. Een standaard hormoontest is hiervoor meestal niet nodig. Wat zijn de eerste signalen van de perimenopauze? Een van de meest kenmerkende vroege veranderingen is dat je menstruatiecyclus anders wordt dan je gewend bent. Je kunt bijvoorbeeld merken dat: de tijd tussen menstruaties korter of langer wordt; de lengte van je cyclus sterker varieert; je soms een menstruatie overslaat; het bloedverlies verandert. In de vroege menopauzale transitie kunnen de lengtes van opeenvolgende cycli duidelijker van elkaar gaan verschillen. Later kunnen langere perioden zonder menstruatie voorkomen. Dat betekent niet dat iedere onregelmatige cyclus automatisch perimenopauze is. Het gaat om een nieuwe, aanhoudende verandering ten opzichte van je eigen patroon, in combinatie met leeftijd en eventuele andere kenmerken. Welke andere klachten kunnen als eerste ontstaan? Naast veranderingen in je menstruatie kunnen overgangsklachten ontstaan. Vooral opvliegers en nachtzweten zijn sterk met de menopauzale transitie geassocieerd. Andere klachten die in deze levensfase regelmatig worden gemeld zijn bijvoorbeeld: slechter slapen; stemmingsveranderingen; vaginale droogheid; veranderingen in seksueel functioneren; spier- en gewrichtsklachten; concentratie- of geheugenproblemen. Hierbij is nuance belangrijk. Niet iedere vrouw krijgt deze klachten en niet iedere klacht die rond je veertigste ontstaat, wordt door de perimenopauze veroorzaakt. Vooral vermoeidheid, slecht slapen, stemming en concentratie zijn multifactorieel: er kunnen meerdere factoren tegelijk een rol spelen. Wil je specifiek meer weten over warmte-aanvallen? Lees dan verder over opvliegers en wat je eraan kunt doen. Wat gebeurt er met je hormonen tijdens de perimenopauze? De hormonale veranderingen tijdens de perimenopauze verlopen niet als een rechte lijn. Het is dus te simpel om te zeggen: “Eerst daalt progesteron en daarna daalt oestrogeen.” Naarmate de eierstokken ouder worden, verandert de reactie op hormonale signalen vanuit de hersenen. Eisprongen worden minder voorspelbaar en cycli zonder eisprong komen vaker voor. Daardoor verandert ook de progesteronproductie, omdat progesteron na een eisprong vooral wordt gemaakt door het corpus luteum. Tegelijkertijd kan oestradiol tijdens de perimenopauze sterk fluctueren. De waarde kan op sommige momenten lager zijn, maar op andere momenten juist relatief hoog. Pas na de menopauze zijn de oestradiolwaarden gemiddeld structureel lager. FSH stijgt gemiddeld naarmate de ovariumfunctie verandert, maar ook FSH kan tijdens de perimenopauze flink schommelen. De perimenopauze is daarom beter te begrijpen als een fase van toenemende hormonale variabiliteit en minder voorspelbare ovulatie dan als een simpele daling van alle vrouwelijke hormonen. Hoe weet je of je in de perimenopauze zit? Bij vrouwen vanaf 45 jaar zijn vooral het menstruatiepatroon en typische overgangsklachten belangrijk. Volgens NICE kan bij verder gezonde vrouwen van 45 jaar of ouder de perimenopauze doorgaans worden herkend aan nieuw ontstane opvliegers of nachtzweten in combinatie met veranderingen in de menstruatie, zonder laboratoriumonderzoek. Ook de Nederlandse NHG-richtlijn kijkt vanaf 40 jaar naar de mogelijke relatie tussen overgang en veranderingen in de menstruatie, vasomotorische klachten zoals opvliegers en klachten van vulva en vagina. Een praktische eerste stap is daarom om een tijdje bij te houden: wanneer je menstruatie begint; hoe lang je cyclus duurt; of je menstruaties overslaat; of het bloedverlies verandert; wanneer opvliegers of nachtzweten optreden; welke andere klachten je ervaart. Zo krijg je beter zicht op veranderingen ten opzichte van je eigen eerdere patroon. Heb je een hormoontest nodig om de perimenopauze vast te stellen? Meestal niet wanneer je 45 jaar of ouder bent en je klachten en menstruatiepatroon bij de perimenopauze passen. Een losse FSH- of oestradiolwaarde is in deze fase vaak lastig te interpreteren, omdat hormoonwaarden kunnen fluctueren. NICE adviseert daarom bij vrouwen van 45 jaar en ouder met typische kenmerken geen routinematige laboratoriumtesten zoals oestradiol om de perimenopauze of menopauze vast te stellen. Dat betekent niet dat bloedonderzoek nooit zinvol is. Een arts kan bijvoorbeeld wel bloedonderzoek aanvragen wanneer er een andere mogelijke oorzaak voor je klachten moet worden onderzocht. Wanneer kan FSH-onderzoek wel zinvol zijn? De leeftijd maakt hierbij verschil. NICE adviseert om een FSH-bepaling te overwegen bij vrouwen van 40 tot 45 jaar wanneer er overgangsklachten zijn, waaronder een verandering van de menstruatiecyclus. Bij vrouwen jonger dan 40 jaar kan FSH-onderzoek nodig zijn wanneer er een vermoeden bestaat van premature ovariële insufficiëntie (POI). FSH is ook niet in iedere situatie goed interpreteerbaar. Bij gebruik van bepaalde hormonale anticonceptie kan de waarde bijvoorbeeld niet geschikt zijn om de menopauzestatus te bepalen. Laat daarom liever een arts beoordelen of een hormoontest in jouw situatie daadwerkelijk informatie toevoegt. Kun je al vóór je 40e in de perimenopauze komen? Overgangsachtige veranderingen vóór je veertigste verdienen medische beoordeling. Bij verlies of duidelijke verstoring van de normale werking van de eierstokken vóór het 40e levensjaar kan sprake zijn van premature ovariële insufficiëntie (POI). POI is niet simpelweg hetzelfde als een iets vroeger begonnen normale overgang. De diagnose heeft specifieke criteria en kan gevolgen hebben voor onder andere vruchtbaarheid en bot- en cardiovasculaire gezondheid. Heb je vóór je veertigste langere tijd geen of sterk onregelmatige menstruaties en klachten die aan de overgang doen denken? Bespreek dit dan met je huisarts. Hoe lang duurt de perimenopauze? Daar is geen exact aantal jaren voor te geven. De menopauzale transitie duurt gemiddeld meerdere jaren. De NHG-richtlijn noemt gemiddeld ongeveer vier tot zes jaar tot de menstruaties definitief stoppen, maar de verschillen tussen vrouwen zijn groot. Een gemiddelde voorspelt dus niet hoe lang jouw perimenopauze duurt. De cyclus kan bovendien een tijd onregelmatig zijn, daarna tijdelijk regelmatiger worden en later opnieuw veranderen. Het verloop is niet altijd lineair. Daarom is de vraag “Wanneer ben ik hier vanaf?” helaas niet precies te beantwoorden op basis van leeftijd of één hormoonwaarde. Kun je nog zwanger worden tijdens de perimenopauze? Ja. Tijdens de perimenopauze vinden eisprongen minder voorspelbaar plaats, maar ovulatie kan nog steeds voorkomen. Zolang dat mogelijk is, kun je zwanger worden. Een onregelmatige menstruatie betekent dus niet dat anticonceptie niet meer nodig is. Ook hormoontherapie voor overgangsklachten is geen anticonceptie. Heb je geen kinderwens? Bespreek dan met je huisarts welke anticonceptie in deze levensfase geschikt is. Wat kun je zelf doen tijdens de perimenopauze? Je hoeft niet te wachten tot klachten ernstig worden voordat je aandacht besteedt aan je gezondheid. Regelmatig bewegen, voldoende slapen, niet roken, matig of geen alcohol drinken en een volwaardig voedingspatroon ondersteunen je algemene gezondheid tijdens deze levensfase. Vooral beweging en krachttraining zijn waardevol voor spiermassa, botten en cardiometabole gezondheid. Dat betekent niet dat leefstijl de hormonale veranderingen van de perimenopauze kan stoppen of je hormonen ‘weer in balans’ brengt. Wel kan een gezonde leefstijl bijdragen aan je gezondheid en kunnen bepaalde aanpassingen helpen bij specifieke klachten. Meer praktische informatie vind je in ons artikel over leefstijl tijdens de premenopauze. Welke voeding is belangrijk tijdens de perimenopauze? Er bestaat geen speciaal dieet dat de perimenopauze uitstelt of oestrogeen en progesteron weer ‘in balans’ brengt. Een gezond voedingspatroon blijft wel belangrijk, onder andere voor botten, spieren en hart- en vaatgezondheid. Denk aan voldoende: groente en fruit; volkorenproducten; peulvruchten; noten en zaden; eiwitrijke voedingsmiddelen; voornamelijk onverzadigde vetten. Ook calcium en vitamine D zijn belangrijk voor de botgezondheid. Of suppletie nodig is, hangt af van leeftijd, voeding en geldende suppletieadviezen. Meer praktische voorbeelden vind je in ons artikel over voeding tijdens de premenopauze. Wat als je veel last hebt van de perimenopauze? Je hoeft hinderlijke overgangsklachten niet automatisch te accepteren omdat de perimenopauze een natuurlijke levensfase is. Welke behandeling geschikt is, hangt af van je klachten, medische voorgeschiedenis en voorkeuren. Bij opvliegers en nachtzweten is hormoontherapie (HRT) de meest effectieve behandeling voor vrouwen voor wie deze behandeling geschikt is. Er bestaan daarnaast niet-hormonale behandelingen. Bij vaginale droogheid en andere urogenitale overgangsklachten kunnen lokale behandelingen, waaronder laaggedoseerd vaginaal oestrogeen, effectief zijn. Welke behandeling bij jou past, bespreek je met je huisarts. Supplementen zijn geen noodzakelijke behandeling voor de perimenopauze. Voor veel supplementen en kruiden die voor overgangsklachten worden verkocht is het bewijs beperkt, wisselend of onvoldoende. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Neem contact op met je huisarts wanneer veranderingen of klachten je zorgen baren of duidelijk invloed hebben op je dagelijks leven. Bespreek het in ieder geval wanneer: je vóór je 40e overgangsachtige klachten of langdurig onregelmatige/uitblijvende menstruaties krijgt; je tussen 40 en 45 jaar duidelijke overgangsklachten en cyclusveranderingen hebt en wilt weten of onderzoek zinvol is; je menstruaties zeer hevig of langdurig worden; je bloedverlies tussen menstruaties of na seks hebt; je ernstige of nieuwe buik- of bekkenpijn hebt; vermoeidheid, somberheid, hartkloppingen of andere klachten ernstig of aanhoudend zijn; je klachten je werk, slaap, relaties of dagelijks functioneren duidelijk beïnvloeden; je twijfelt of je klachten daadwerkelijk door de perimenopauze komen. Bloedverlies nadat je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd moet altijd medisch worden beoordeeld. Bij zeer hevig acuut bloedverlies in combinatie met duizeligheid, flauwvallen, bleekheid of kortademigheid is snelle medische beoordeling nodig. Veelgestelde vragen over de leeftijd van de perimenopauze Wat is de gemiddelde leeftijd waarop de perimenopauze begint? Er is geen vaste gemiddelde startleeftijd die voor iedere vrouw bruikbaar is. Bij veel vrouwen worden veranderingen in de veertiger jaren duidelijker, maar het moment verschilt sterk. Kan de perimenopauze op je 40e beginnen? Ja. Veranderingen die bij de perimenopauze passen kunnen rond 40 jaar ontstaan. Omdat menstruatieveranderingen en andere klachten ook andere oorzaken kunnen hebben, is leeftijd alleen niet voldoende om vast te stellen dat je in de perimenopauze bent. Kan de perimenopauze al op je 38e beginnen? Overgangsachtige klachten vóór je 40e zijn reden om met je huisarts te bespreken of verder onderzoek nodig is. Onder andere POI en andere oorzaken van een veranderde menstruatie moeten dan worden overwogen. Hoe herken je het begin van de perimenopauze? Een nieuwe verandering in je menstruatiepatroon is een belangrijke aanwijzing. Daarnaast kunnen opvliegers en nachtzweten ontstaan. Vooral vanaf 45 jaar kan de combinatie van leeftijd, cyclusverandering en typische klachten vaak voldoende zijn om de perimenopauze klinisch te herkennen. Wordt je menstruatie eerst korter of langer? Beide kunnen voorkomen. Tijdens de perimenopauze kunnen cycli korter, langer en uiteindelijk steeds onregelmatiger worden. Er bestaat geen vast patroon dat iedere vrouw doorloopt. Moet je hormonen laten testen om te weten of je in de perimenopauze bent? Meestal niet vanaf 45 jaar wanneer je een passend veranderd menstruatiepatroon en typische overgangsklachten hebt. Tussen 40 en 45 jaar kan FSH in bepaalde situaties worden overwogen; onder 40 is gerichter onderzoek belangrijk wanneer POI wordt vermoed. Hoe lang duurt de perimenopauze? De duur verschilt sterk. De menopauzale transitie duurt gemiddeld meerdere jaren; NHG noemt gemiddeld ongeveer vier tot zes jaar tot de menstruaties definitief stoppen. Een individuele duur is niet betrouwbaar te voorspellen. Kun je nog zwanger worden in de perimenopauze? Ja. Zolang er nog ovulaties kunnen plaatsvinden, blijft zwangerschap mogelijk. HRT beschermt niet tegen zwangerschap. Wanneer ben je officieel in de menopauze? De menopauze is je laatste spontane menstruatie en wordt pas achteraf vastgesteld nadat je twaalf maanden niet meer hebt gemenstrueerd, wanneer daar geen andere verklaring voor is. Meer hierover lees je in ons artikel over wanneer de menopauze plaatsvindt. Samengevat De perimenopauze heeft geen vaste startleeftijd. Bij veel vrouwen worden de eerste duidelijke veranderingen in de veertiger jaren merkbaar. Een verandering van je menstruatiepatroon is een belangrijke aanwijzing. Opvliegers en nachtzweten kunnen het beeld verder ondersteunen. Klachten zoals vermoeidheid, slecht slapen en stemmingsveranderingen kunnen eveneens voorkomen, maar zijn minder specifiek en kunnen andere oorzaken hebben. Vanaf 45 jaar is bij een passend patroon meestal geen hormoontest nodig om de perimenopauze te herkennen. Tussen 40 en 45 kan FSH-onderzoek in bepaalde situaties worden overwogen. Overgangsachtige veranderingen vóór 40 jaar verdienen medische beoordeling. En belangrijk: perimenopauze en menopauze zijn niet hetzelfde. Deze pagina gaat over het begin van de overgangsfase. De menopauze zelf is het moment van de laatste spontane menstruatie en kan pas achteraf worden vastgesteld. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen Wetenschappelijk onderbouwde kennisbank over menstruatie, hormonen en de menopauzale levensfasen. Interne evidence review Viv Support. Geraadpleegd september 2026. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. NICE guideline NG23. Laatst bijgewerkt 15 april 2026. Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). De overgang. Actuele NHG-richtlijn en patiënteninformatie, geraadpleegd september 2026. Harlow SD, Gass M, Hall JE, et al. Executive summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop +10: addressing the unfinished agenda of staging reproductive aging. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2012;97(4):1159–1168. The Menopause Society. The 2022 Hormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2022;29(7):767–794.
Lees meer
Overgang: na een half jaar toch opeens weer ongesteld
Dit is een informatiepagina. Viv Support heeft geen producten die bestemd zijn voor deze indicatie of toepassing. Ben je een half jaar niet ongesteld geweest en krijg je ineens weer bloedverlies? Dat kan behoorlijk verwarrend zijn. Misschien dacht je dat je laatste menstruatie inmiddels achter je lag. Na zes maanden zonder menstruatie ben je echter nog niet officieel postmenopauzaal. Tijdens de perimenopauze kunnen menstruaties maanden wegblijven en daarna toch weer terugkomen. Pas nadat je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd, wordt achteraf vastgesteld dat je menopauze heeft plaatsgevonden. Een bloeding na zes maanden kan dus passen bij de overgang. Toch is niet ieder bloedverlies automatisch hormonaal. Vooral bij hevig, langdurig, terugkerend of ongebruikelijk bloedverlies is het verstandig om je huisarts te raadplegen. En heel belangrijk: krijg je vaginaal bloedverlies nadat je twaalf maanden niet meer hebt gemenstrueerd? Neem dan altijd contact op met je huisarts. Na een half jaar weer ongesteld: kan dat tijdens de overgang? Ja. Tijdens de perimenopauze wordt de eisprong minder voorspelbaar en kan je menstruatiepatroon sterk veranderen. Je kunt bijvoorbeeld merken dat: menstruaties dichter op elkaar komen; er juist maanden tussen twee menstruaties zitten; je een menstruatie overslaat; bloedverlies heviger of lichter wordt; de duur van je menstruatie verandert. Het kan daardoor gebeuren dat je vijf of zes maanden niet menstrueert en daarna toch opnieuw bloedverlies krijgt. Dat betekent niet automatisch dat er iets mis is. Het betekent ook niet dat je al in de postmenopauze was en opnieuw bent gaan menstrueren. Wil je beter begrijpen hoe de verschillende fases in elkaar zitten? Lees dan meer over de fases van de overgang. Wanneer ben je officieel in de menopauze? De termen overgang en menopauze worden vaak als synoniemen gebruikt, maar betekenen medisch iets anders. De menopauze is je laatste spontane menstruatie. Welke menstruatie de laatste was, weet je pas achteraf. Wanneer je twaalf maanden achter elkaar niet hebt gemenstrueerd en daar geen andere verklaring voor is, wordt ervan uitgegaan dat de menopauze heeft plaatsgevonden. De jaren waarin je menstruaties onregelmatiger worden en overgangsklachten kunnen ontstaan, behoren tot de menopauzale transitie of perimenopauze. Meer uitleg vind je in ons artikel over de betekenis van menopauze en overgang. Bloedverlies na 6 maanden is iets anders dan bloedverlies na 12 maanden Dit onderscheid is medisch belangrijk. Bloedverlies na 6 maanden zonder menstruatie Heb je zes maanden niet gemenstrueerd en verlies je daarna weer bloed? Dan kan dit nog passen bij een onregelmatige cyclus tijdens de perimenopauze. Of onderzoek nodig is, hangt onder andere af van: je leeftijd; de hoeveelheid bloedverlies; hoe lang je bloedt; of het bloedverlies vaker terugkomt; of je ook tussen menstruaties bloed verliest; of je pijn hebt; medicijn- of hormoongebruik; andere gezondheidsfactoren. Bloedverlies na 12 maanden zonder menstruatie Heb je minstens twaalf maanden niet gemenstrueerd en krijg je daarna vaginaal bloedverlies? Dan spreken artsen van postmenopauzaal bloedverlies. Dat moet altijd door een huisarts worden beoordeeld, ook wanneer: het maar een klein beetje bloed is; je slechts één keer bloed ziet; het bloed bruin of roze is; je verder geen klachten hebt. De oorzaak is vaak goedaardig, maar het is belangrijk om afwijkingen van de baarmoeder, baarmoederhals of vagina uit te sluiten. Wat kan bloedverlies tijdens de perimenopauze veroorzaken? Een veranderend bloedingspatroon komt regelmatig voor tijdens de perimenopauze, maar er zijn verschillende mogelijke verklaringen. 1. Veranderingen in de eisprong en menstruatiecyclus Tijdens de perimenopauze vindt de eisprong minder voorspelbaar plaats. Sommige cycli zijn anovulatoir: er vindt dan geen eisprong plaats. Hierdoor verandert ook de productie van progesteron en kan het baarmoederslijmvlies anders worden opgebouwd en afgestoten. Het gevolg kan een lange pauze tussen menstruaties zijn, gevolgd door opnieuw bloedverlies. 2. Myomen Myomen, ook wel vleesbomen genoemd, zijn goedaardige gezwellen van spierweefsel in de baarmoeder. Ze kunnen onder andere: heviger menstruatiebloedverlies; langer durende menstruaties; drukklachten; bekkenpijn veroorzaken. Myomen komen veel voor vóór de menopauze. Het is niet juist om te zeggen dat ze na de menopauze vaker ontstaan; door de lagere hormoonblootstelling worden ze na de menopauze vaak juist kleiner. 3. Poliepen Poliepen in de baarmoeder of baarmoederhals kunnen bloedverlies veroorzaken. Dat kan bijvoorbeeld optreden: tussen menstruaties; na seks; bij onregelmatige bloedingen; na de menopauze. Een arts kan zo nodig onderzoeken of een poliep aanwezig is. 4. Adenomyose Bij adenomyose bevindt zich weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies in de spierwand van de baarmoeder. Dit kan onder andere hevig bloedverlies en menstruatiepijn veroorzaken. De klachten nemen bij veel vrouwen na de menopauze af, maar kunnen tijdens de perimenopauze nog aanwezig zijn. 5. Medicijnen, anticonceptie of hormoontherapie Ook hormonale anticonceptie, hormoontherapie en sommige andere medicijnen kunnen invloed hebben op vaginaal bloedverlies. Gebruik je hormoontherapie en krijg je onverwacht of aanhoudend bloedverlies? Bespreek dit met je huisarts. Wat als verwacht bloedverlies wordt beschouwd, hangt onder andere af van het gebruikte schema en hoe lang je de behandeling gebruikt. 6. Zwangerschap Zolang je de menopauze nog niet hebt bereikt, kan een eisprong nog plaatsvinden. Zwangerschap is tijdens de perimenopauze dus nog mogelijk. Bij bloedverlies en een mogelijke zwangerschap is het belangrijk om daar rekening mee te houden. Bij een mogelijke zwangerschap in combinatie met buikpijn of hevig bloedverlies is medische beoordeling nodig. Wat zijn oorzaken van bloedverlies ná de menopauze? Postmenopauzaal bloedverlies heeft andere aandachtspunten dan een onregelmatige menstruatie tijdens de perimenopauze. Mogelijke oorzaken zijn onder andere: dunner en kwetsbaarder worden van het vaginale of baarmoederslijmvlies; een poliep van de baarmoeder of baarmoederhals; afwijkingen van de baarmoederhals; bepaalde medicijnen; hormoontherapie; verdikking of afwijkende groei van het baarmoederslijmvlies; baarmoederkanker; minder vaak andere gynaecologische aandoeningen. Het feit dat er vaak een goedaardige verklaring is, is geen reden om postmenopauzaal bloedverlies thuis af te wachten. Iedere nieuwe bloeding na de menopauze moet worden beoordeeld. Betekent bloedverlies na de menopauze dat je kanker hebt? Nee. Bloedverlies na de menopauze betekent niet automatisch dat je baarmoederkanker of baarmoederhalskanker hebt. Er bestaan verschillende goedaardige oorzaken. Maar bloedverlies kan wél een eerste aanwijzing zijn voor een afwijking van het baarmoederslijmvlies of een maligniteit. Daarom adviseren Nederlandse richtlijnen om postmenopauzaal bloedverlies altijd te onderzoeken. Het doel van onderzoek is dus niet omdat kanker de meest waarschijnlijke verklaring moet zijn, maar omdat een belangrijke oorzaak veilig moet worden uitgesloten. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Na 12 maanden zonder menstruatie: altijd bellen Neem altijd contact op met je huisarts wanneer je vaginaal bloedverlies krijgt nadat je minstens twaalf maanden niet meer hebt gemenstrueerd. Begin in Nederland in principe bij de huisarts. Die beoordeelt welke onderzoeken nodig zijn en verwijst naar een gynaecoloog als daar aanleiding voor is. Ook vóór die 12 maanden zijn er redenen om contact op te nemen Laat bloedverlies ook beoordelen wanneer: het zeer hevig is; het langdurig aanhoudt; je herhaaldelijk tussen menstruaties door bloed verliest; je na seks bloed verliest; je een duidelijk nieuw of afwijkend bloedingspatroon hebt; je ernstige of nieuwe buik- of bekkenpijn hebt; je mogelijk zwanger bent; je bleek, kortademig of erg duizelig wordt; je mogelijk bloedarmoede hebt; je je zorgen maakt over de verandering. Bij zeer hevig bloedverlies in combinatie met flauwvallen, ernstige duizeligheid, bleekheid of kortademigheid is snelle medische beoordeling nodig. Welk onderzoek krijg je bij bloedverlies na de menopauze? Welke onderzoeken nodig zijn, hangt af van je situatie. Je hoeft dus niet automatisch alle onderstaande onderzoeken te krijgen. Volgens de Nederlandse richtlijnen bestaat de eerste beoordeling onder andere uit vragen over het bloedverlies, medicijngebruik en andere klachten, aangevuld met lichamelijk onderzoek. Lichamelijk en inwendig onderzoek De huisarts kan de vulva en vagina bekijken en met een speculum de vagina en baarmoederhals beoordelen. Zo kunnen bijvoorbeeld afwijkingen van het slijmvlies, een poliep of een zichtbare afwijking van de baarmoederhals worden opgemerkt. Cervixuitstrijk Bij postmenopauzaal bloedverlies adviseert de Nederlandse NHG-richtlijn een cervixuitstrijk voor cytologisch onderzoek. Een uitstrijkje onderzoekt cellen van de baarmoederhals. Het is dus iets anders dan onderzoek van het baarmoederslijmvlies en kan niet zelfstandig alle mogelijke oorzaken van bloedverlies uitsluiten. Transvaginale echo Bij postmenopauzaal bloedverlies wordt ook een transvaginale echoscopie gebruikt. Daarbij wordt onder andere gekeken naar de dikte en het aspect van het baarmoederslijmvlies. Een dun baarmoederslijmvlies is doorgaans geruststellender. De Nederlandse richtlijn gebruikt een endometriumdikte van meer dan 4 millimeter als grens waarbij verdere diagnostiek nodig is. Onderzoek van het baarmoederslijmvlies Wanneer het baarmoederslijmvlies verdikt is, niet goed beoordeeld kan worden of er andere redenen voor verder onderzoek zijn, kan weefsel uit de baarmoeder worden onderzocht. Dit kan bijvoorbeeld met een endometriumaspiratiebiopt. Hysteroscopie Bij een hysteroscopie wordt met een dun kijkinstrument in de baarmoeder gekeken. Dit onderzoek kan bijvoorbeeld nodig zijn wanneer eerder onderzoek geen duidelijke verklaring geeft of wanneer een afwijking zoals een poliep wordt vermoed. Het is dus niet standaard het eerste onderzoek bij iedere vrouw met bloedverlies. Wat kun je zelf bijhouden? Je hoeft de oorzaak niet zelf te proberen vast te stellen. Het kan wel helpen om voor een afspraak een paar dingen te noteren: wanneer je laatste menstruatie vóór deze bloeding was; wanneer het nieuwe bloedverlies begon; hoe lang het duurde; hoeveel bloed je verloor; of er stolsels waren; of je pijn had; of het bloedverlies na seks ontstond; welke medicijnen of hormonen je gebruikt. Deze informatie kan een arts helpen het patroon beter te beoordelen. Veelgestelde vragen over na een half jaar weer ongesteld worden Is het normaal om na 6 maanden weer ongesteld te worden? Dat kan tijdens de perimenopauze voorkomen. Zes maanden zonder menstruatie betekent nog niet dat je de menopauze definitief hebt bereikt. De cyclus kan in deze periode sterk onregelmatig worden. Nieuw, hevig, langdurig of opvallend bloedverlies verdient wel medische beoordeling. Ben je na 6 maanden zonder menstruatie al in de menopauze? Nee. De menopauze is je laatste spontane menstruatie en wordt pas achteraf vastgesteld wanneer je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd en daar geen andere verklaring voor is. Begint de teller opnieuw als je na 6 maanden toch weer ongesteld wordt? Voor het vaststellen van een natuurlijke menopauze moet er een periode van twaalf aaneengesloten maanden zonder menstruatie zijn. Krijg je na zes maanden weer een echte menstruatie, dan was de voorafgaande bloeding dus nog niet retrospectief als je laatste menstruatie vast te stellen. Is bloedverlies na 1 jaar zonder menstruatie normaal? Nee, dat wordt beschouwd als postmenopauzaal bloedverlies. Neem bij iedere vaginale bloeding na twaalf maanden zonder menstruatie contact op met je huisarts, ook wanneer het maar een kleine hoeveelheid is. Moet ik meteen naar een gynaecoloog? Meestal is de huisarts het eerste aanspreekpunt. De huisarts kan de eerste beoordeling en een deel van de diagnostiek organiseren en verwijst naar een gynaecoloog wanneer dat nodig is. Is bloedverlies na de menopauze meestal kanker? Nee. Er zijn verschillende goedaardige oorzaken van postmenopauzaal bloedverlies. Toch kan een kwaadaardige afwijking een oorzaak zijn en daarom moet iedere bloeding na de menopauze worden onderzocht. Kan ik tijdens de perimenopauze nog zwanger worden? Ja. Een eisprong kan nog plaatsvinden, ook wanneer menstruaties maanden wegblijven. De perimenopauze is daarom niet hetzelfde als onvruchtbaarheid. Samengevat Word je na een half jaar zonder menstruatie opnieuw ongesteld? Dan kan dat nog passen bij de perimenopauze. Tijdens deze fase kunnen er maanden tussen twee menstruaties zitten. De grens van twaalf maanden is belangrijk. Pas na twaalf maanden zonder menstruatie wordt je laatste menstruatie achteraf als de menopauze beschouwd. Vaginaal bloedverlies daarna is postmenopauzaal bloedverlies en moet altijd door de huisarts worden beoordeeld. Ook vóór die tijd is beoordeling verstandig bij zeer hevig of langdurig bloedverlies, bloedverlies tussen menstruaties of na seks, ernstige pijn of een opvallend nieuw patroon. Meer algemene informatie over veranderingen in deze levensfase vind je in onze gids over overgangsverschijnselen. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang. Huidige online versie. Geraadpleegd september 2026. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Vaginaal bloedverlies. Laatste aanpassing januari 2024. Geraadpleegd september 2026. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/vaginaal-bloedverlies Nederlands Huisartsen Genootschap & Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie. Landelijke Transmurale Afspraak Vaginaal bloedverlies in de postmenopauze. Laatste aanpassing september 2019. Geraadpleegd september 2026. https://richtlijnen.nhg.org/landelijke-transmurale-afspraken/vaginaal-bloedverlies-de-postmenopauze Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie. Postmenopauzaal bloedverlies (PMB). Richtlijnendatabase. Richtlijn gepubliceerd 2016. Geraadpleegd september 2026. https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/postmenopauzaal_bloedverlies_pmb/postmenopauzaal_bloedverlies_-_startpagina.html Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie. Histologische cavumdiagnostiek bij postmenopauzaal bloedverlies. Richtlijnendatabase. Geraadpleegd september 2026.
Lees meer
Bio-identieke hormonen bij de overgang: wat zijn ze en wat moet je weten?
Dit is een informatiepagina over bio-identieke hormonen en de overgang. De informatie is algemeen van aard en staat los van de werking of toepassing van de producten van Viv Support. Viv Support biedt geen menopauzale hormoontherapie aan. Bio-identieke hormonen zijn hormonen met dezelfde chemische structuur als hormonen die het lichaam zelf aanmaakt, zoals oestradiol en progesteron. Geregistreerde bio-identieke hormonen kunnen door een arts worden voorgeschreven als onderdeel van menopauzale hormoontherapie (MHT of HRT). Of hormoontherapie bij iemand past, hangt af van de persoonlijke gezondheidssituatie, wat iemand tijdens de overgang ervaart en de afweging die samen met een arts wordt gemaakt. Maar wat betekent bio-identiek eigenlijk? Zijn bio-identieke hormonen hetzelfde als natuurlijke hormonen? En wat is het verschil tussen geregistreerde en samengestelde hormonen? In dit artikel leggen we het stap voor stap uit. Bio-identieke hormonen: veel over gesproken, maar ook vaak verkeerd begrepen Misschien heb je de term bio-identieke hormonen voorbij zien komen op sociale media, in podcasts of op websites over de overgang. Daar worden ze soms omschreven als een 'natuurlijk' alternatief voor andere vormen van hormoontherapie. Dat kan verwarrend zijn, want bio-identiek en natuurlijk betekenen niet hetzelfde. Bio-identieke hormonen zijn bovendien geen nieuwe ontdekking. Geregistreerde bio-identieke hormonen worden al langere tijd binnen de reguliere medische zorg gebruikt. In dit artikel lees je: wat bio-identieke hormonen zijn; wat bio-identiek precies betekent; welke hormonen tijdens de overgang een rol spelen; wat het verschil is tussen geregistreerde en samengestelde bio-identieke hormonen; welke aandachtspunten er zijn rondom MHT; wat je zelf kunt doen om aandacht te besteden aan je gezondheid tijdens de (peri)menopauze. Wat zijn bio-identieke hormonen? Bio-identieke hormonen hebben dezelfde chemische structuur als hormonen die het lichaam zelf aanmaakt. Daardoor kunnen ze zich binden aan dezelfde hormoonreceptoren als lichaamseigen hormonen zoals oestradiol en progesteron. De term bio-identiek zegt dus iets over de moleculaire structuur van een hormoon. Het zegt niet automatisch iets over de oorsprong ervan. Veel bio-identieke hormonen worden gemaakt met plantaardige grondstoffen, bijvoorbeeld afkomstig uit soja of yam. Deze grondstoffen worden vervolgens in een laboratorium bewerkt totdat de uiteindelijke hormoonstructuur gelijk is aan die van het menselijke hormoon. Zijn bio-identieke hormonen hetzelfde als natuurlijke hormonen? Nee. De termen bio-identiek en natuurlijk worden regelmatig door elkaar gebruikt, maar hebben een andere betekenis. Bio-identiek: de chemische structuur is gelijk aan die van een lichaamseigen hormoon. Natuurlijk: verwijst meestal naar de oorsprong van een grondstof. Een hormoon kan dus bio-identiek zijn, terwijl er tijdens de productie verschillende laboratoriumstappen nodig zijn geweest. Andersom is een plantaardige stof niet automatisch een bio-identiek hormoon. Het onderscheid is belangrijk, zeker wanneer je online informatie over hormonen tegenkomt. Welke bio-identieke hormonen worden tijdens de overgang gebruikt? Binnen menopauzale hormoontherapie spelen vooral oestradiol en gemicroniseerd progesteron een rol. Oestradiol Oestradiol is tijdens de vruchtbare jaren de belangrijkste vorm van oestrogeen. Oestrogeen speelt op verschillende plekken in het lichaam een rol, bijvoorbeeld bij: de menstruatiecyclus; de botten; de vagina en urinewegen; de huid; de temperatuurregeling; hart en bloedvaten. Tijdens de perimenopauze kunnen de hoeveelheden oestradiol sterk schommelen. Na verloop van tijd wordt er blijvend minder oestradiol aangemaakt. Deze veranderingen kunnen merkbaar zijn in bijvoorbeeld: opvliegers; nachtelijk transpireren; vaginale droogheid; veranderingen in slaap; veranderingen van de huid; veranderingen rond de urinewegen. Meer lezen over deze levensfase? Bekijk dan ook ons artikel over veelvoorkomende veranderingen rond de menopauze. Oestradiol is als geneesmiddel verkrijgbaar in verschillende toedieningsvormen, zoals: een pleister; gel; spray; tablet. Welke vorm bij iemand past, wordt samen met een arts bepaald. Gemicroniseerd progesteron Progesteron wordt tijdens de vruchtbare jaren voornamelijk na de eisprong aangemaakt. Tijdens de perimenopauze vinden eisprongen minder regelmatig plaats. Hierdoor verandert ook de natuurlijke aanmaak van progesteron. Bij vrouwen met een baarmoeder die systemisch oestrogeen gebruiken, wordt binnen MHT doorgaans ook progesteron of een ander progestageen toegepast om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Welke combinatie nodig is, is een medische afweging die samen met een arts wordt gemaakt. Wat gebeurt er met je hormonen tijdens de perimenopauze? De overgang verloopt meestal niet als een rechte lijn waarbij oestrogeen ieder jaar een beetje verder daalt. Tijdens de perimenopauze reageren de eierstokken steeds wisselender op hormonale signalen uit de hersenen. Daardoor kunnen de hoeveelheden oestradiol sterk variëren. Soms liggen ze tijdelijk hoger en op andere momenten juist lager. Tegelijkertijd vinden eisprongen minder regelmatig plaats, waardoor ook de aanmaak van progesteron verandert. Wil je hier dieper induiken? Lees dan ook ons artikel over de betekenis van de menopauze en de verschillende fases van de overgang. Deze hormonale veranderingen kun je bijvoorbeeld merken doordat: je menstruatie minder regelmatig wordt; je opvliegers ervaart; je 's nachts vaker transpireert; je slaap verandert; je stemming wisselender aanvoelt; concentreren soms minder gemakkelijk gaat; je vaginale droogheid merkt. Sommige vrouwen merken daarnaast dat hun geheugen of concentratie anders aanvoelt. Lees daar meer over in ons artikel over het brein tijdens de menopauze. Het is belangrijk om niet iedere lichamelijke verandering rond deze leeftijd automatisch aan hormonen toe te schrijven. Merk je veranderingen die lang aanhouden, sterk zijn of waarover je je zorgen maakt? Bespreek ze dan met je huisarts. Wanneer kan menopauzale hormoontherapie worden besproken? Niet iedere vrouw heeft tijdens de overgang medische ondersteuning nodig. Wanneer veranderingen rond de overgang veel invloed hebben op het dagelijks leven, kan menopauzale hormoontherapie (MHT) een onderwerp zijn om met een huisarts of gynaecoloog te bespreken. Bij die afweging wordt onder andere gekeken naar: je leeftijd; wat je tijdens de overgang ervaart; hoeveel tijd is verstreken sinds de menopauze; je persoonlijke gezondheid; je medische voorgeschiedenis; eventuele factoren die relevant zijn voor veilig gebruik. Hormoontherapie is daarmee altijd een individuele medische keuze. Zijn bio-identieke hormonen beter dan synthetische hormonen? Een veelgestelde vraag is of bio-identieke hormonen beter of veiliger zijn dan andere hormoonvormen. Daar is geen algemeen ja of nee op te geven. Het belangrijkste verschil zit in de chemische structuur: bio-identieke hormonen hebben dezelfde moleculaire structuur als hormonen die het lichaam zelf aanmaakt; andere hormoonvormen kunnen een afwijkende chemische structuur hebben. Binnen MHT worden onder andere geregistreerd 17β-oestradiol en gemicroniseerd progesteron gebruikt. Dit zijn bio-identieke hormonen. Dat betekent niet automatisch dat een bio-identieke vorm voor iedere vrouw de beste keuze is. Welke vorm het meest passend is, hangt af van de persoonlijke situatie en bespreek je samen met een huisarts of gynaecoloog. Geregistreerde en samengestelde bio-identieke hormonen: wat is het verschil? Wanneer je online zoekt naar bio-identieke hormonen kom je verschillende soorten producten tegen. Een belangrijk onderscheid is dat tussen geregistreerde hormoonpreparaten en samengestelde of compounded hormonen. Geregistreerde bio-identieke hormonen Geregistreerde bio-identieke hormonen zijn geneesmiddelen waarvoor onder andere eisen gelden rondom: kwaliteit; samenstelling; dosering; werkzaamheid; veiligheid. Ze worden voorgeschreven door een arts. Voorbeelden zijn: 17β-oestradiol; gemicroniseerd progesteron. Deze hormonen worden binnen reguliere menopauzale hormoontherapie gebruikt. Samengestelde bio-identieke hormonen Daarnaast bestaan er samengestelde, ook wel compounded, bio-identieke hormonen. Deze kunnen speciaal door een bereidingsapotheek worden samengesteld. Hoewel de gebruikte hormonen zelf bio-identiek kunnen zijn, zijn dergelijke preparaten niet altijd als regulier geneesmiddel geregistreerd. Daardoor kan de onderbouwing rond bijvoorbeeld samenstelling, dosering, opname en veiligheid verschillen van die van geregistreerde preparaten. Internationale medische organisaties adviseren daarom om de keuze voor een hormoonpreparaat altijd samen met een gekwalificeerde arts te maken. Heb je een hormoontest nodig? Online worden verschillende hormoontesten aangeboden waarmee je zou kunnen bepalen waar je je in de overgang bevindt of welke hormonen bij je passen. Bij vrouwen van 45 jaar en ouder wordt meestal vooral gekeken naar: leeftijd; veranderingen in het menstruatiepatroon; wat iemand zelf merkt. Hormoonspiegels kunnen tijdens de perimenopauze namelijk sterk schommelen. Eén bloedwaarde geeft daardoor niet altijd een duidelijk beeld van de levensfase waarin iemand zich bevindt. Een arts kan beoordelen of aanvullend hormoononderzoek in jouw persoonlijke situatie zinvol is. Dat kan bijvoorbeeld relevant zijn wanneer veranderingen al op relatief jonge leeftijd optreden of wanneer er onduidelijkheid bestaat over de oorzaak. Hoe zit het met speekseltesten? Sommige commerciële aanbieders gebruiken speekseltesten als basis om hormoonpreparaten samen te stellen. Volgens de medische bronnen waarop dit artikel is gebaseerd, is er onvoldoende onderbouwing om speekselmetingen routinematig te gebruiken voor het bepalen van een persoonlijke hormoondosering. Bespreek vragen over hormoonmetingen daarom bij voorkeur met je huisarts of gynaecoloog. Wat kun je verwachten van menopauzale hormoontherapie? MHT wordt binnen de reguliere gezondheidszorg toegepast bij vrouwen bij wie veranderingen rond de overgang veel invloed hebben op het dagelijks leven. Met name opvliegers, nachtelijk transpireren en veranderingen rondom de vagina kunnen redenen zijn om de mogelijkheden met een arts te bespreken. Heb je vooral te maken met vaginale droogheid? Lees dan ook ons artikel over een droge schede tijdens de menopauze. Het is tegelijkertijd belangrijk om hormoontherapie niet als oplossing voor iedere verandering rond de overgang te zien. Weinig energie, wisselende stemmingen, gevoelige gewrichten of veranderingen in concentratie kunnen meerdere oorzaken hebben. Daarom is persoonlijke medische beoordeling belangrijk wanneer veranderingen veel invloed hebben of langere tijd aanwezig blijven. Zijn bio-identieke hormonen automatisch veiliger? Nee. De term bio-identiek betekent op zichzelf niet dat een hormoonpreparaat automatisch veiliger is. Bij de medische afweging rond MHT spelen verschillende factoren een rol, zoals: het gebruikte hormoon; de dosering; de manier waarop het wordt toegediend; je leeftijd; het moment waarop met MHT wordt gestart; je medische voorgeschiedenis; je persoonlijke gezondheidssituatie. Ook de toedieningsvorm kan relevant zijn. Oestrogeen kan bijvoorbeeld via de huid of via een tablet worden gebruikt. Welke vorm bij je past, bespreek je met je arts. Mogelijke bijwerkingen Zoals bij andere geneesmiddelen kunnen ook bij menopauzale hormoontherapie bijwerkingen optreden. In de bronnen bij dit artikel worden onder andere genoemd: gespannen of gevoelige borsten; hoofdpijn; misselijkheid; tussentijds bloedverlies; vocht vasthouden; veranderingen in stemming. Wat iemand ervaart verschilt per persoon. Gebruik je voorgeschreven hormonen en merk je veranderingen waarover je je zorgen maakt? Neem dan contact op met je behandelend arts. Mogelijke risico's en persoonlijke afweging Hormoontherapie is niet voor iedere vrouw hetzelfde. Bij de keuze voor MHT houdt een arts rekening met je persoonlijke gezondheid en medische voorgeschiedenis. Factoren die daarbij onder andere relevant kunnen zijn, zijn: een doorgemaakte trombose of longembolie; een voorgeschiedenis van bepaalde hormoongevoelige aandoeningen; onverklaard vaginaal bloedverlies; bepaalde leveraandoeningen; een doorgemaakte beroerte of hartinfarct. Deze informatie is nadrukkelijk niet bedoeld om zelf te bepalen of je MHT wel of niet kunt gebruiken. Een huisarts of gynaecoloog kan jouw persoonlijke situatie beoordelen en samen met jou de mogelijkheden bespreken. Voor wie kan MHT een onderwerp van gesprek zijn? Je kunt MHT met je huisarts of gynaecoloog bespreken wanneer de veranderingen tijdens de overgang veel invloed hebben op je dagelijks leven. Denk bijvoorbeeld aan: veel of regelmatig opvliegers ervaren; veel nachtelijk transpireren; aanhoudende vaginale droogheid; veranderingen waardoor vrijen onaangenaam wordt. Er zijn daarnaast medische situaties, zoals een menopauze op jonge leeftijd, waarvoor andere aandachtspunten gelden. Hiervoor is persoonlijke begeleiding door een arts belangrijk. Sommige vrouwen merken tijdens de overgang ook hartkloppingen of veranderingen in hun gewrichten. Hormonen kunnen daarbij een rol spelen, maar dergelijke veranderingen kunnen ook andere oorzaken hebben. Lees meer in onze artikelen over hartkloppingen tijdens de overgang en gewrichten tijdens de menopauze. MHT wordt niet gebruikt als algemene manier om: veroudering tegen te gaan; de hormonen 'weer in balans' te brengen; de algemene gezondheid zonder specifieke medische aanleiding te verbeteren. Wat kun je zelf doen tijdens de (peri)menopauze? De overgang is een natuurlijke levensfase. Hoe je deze periode beleeft verschilt van persoon tot persoon. Je kunt de hormonale veranderingen niet voorkomen, maar je kunt wel aandacht besteden aan je algemene gezondheid en vitaliteit. Denk daarbij aan: gevarieerd eten; voldoende eiwitten; regelmatig bewegen; spierversterkende activiteiten; voldoende slaap; ontspanning; niet roken; aandacht voor een gezond lichaamsgewicht. Voeding tijdens de overgang Een gezond en gevarieerd voedingspatroon vormt een belangrijke basis voor je gezondheid, ook tijdens en na de overgang. Kies regelmatig voor: groente; fruit; volkorenproducten; peulvruchten; noten; gezonde vetten; voldoende eiwitten. Een voedingspatroon met veel plantaardige, weinig sterk bewerkte voedingsmiddelen past hier goed bij. Zorg voor voldoende eiwit Vanaf de middelbare leeftijd verandert de lichaamssamenstelling geleidelijk. Voldoende eiwitten zijn belangrijk voor de instandhouding en groei van spiermassa. Ook regelmatig bewegen en spierversterkende activiteiten spelen daarin een belangrijke rol. Hoeveel eiwit je persoonlijk nodig hebt, hangt onder andere samen met je leeftijd, lichaamsgewicht, voedingspatroon en activiteit. Calcium en vitamine D Ook aandacht voor je botten blijft tijdens en na de overgang belangrijk. Calcium haal je onder andere uit voeding. Daarnaast adviseert het Voedingscentrum vrouwen vanaf 50 jaar om dagelijks extra vitamine D te gebruiken. Dit advies heeft betrekking op de botgezondheid. Blijf regelmatig bewegen Regelmatig bewegen draagt bij aan je algemene gezondheid. Tijdens en na de overgang is het waardevol om zowel aan je conditie als aan je spieren aandacht te besteden. Beweging draagt onder andere bij aan: behoud van spierkracht; sterke botten; je conditie; je dagelijkse fitheid. Een combinatie van dagelijkse beweging, duurinspanning en spierversterkende oefeningen past goed binnen een actieve leefstijl. Lees ook ons artikel over gewrichten tijdens de menopauze. Slaap en ontspanning Ook je slaap kan tijdens de perimenopauze veranderen. Nachtelijk transpireren kan daarbij een rol spelen, maar ook stress, je dag- en nachtritme en andere omstandigheden hebben invloed op hoe je slaapt. Een regelmatig ritme, voldoende beweging en ruimte voor ontspanning kunnen bijdragen aan je algemene welzijn. Meer ideeën vind je in ons artikel over minder stress. En hoe zit het met supplementen? Voedingssupplementen zijn bedoeld als aanvulling op je voedingspatroon en leefstijl. Ze zijn geen vervanging voor een gevarieerde voeding en ook niet voor persoonlijk medisch advies of voorgeschreven medicatie. Welke gezondheidsclaims aan een supplement mogen worden gekoppeld, hangt af van de ingrediënten en de officieel toegestane claims voor die ingrediënten. Daarom is het belangrijk om niet alle supplementen die rondom de overgang worden verkocht over één kam te scheren. Magnesium Magnesium is een mineraal dat verschillende functies in het lichaam ondersteunt. Zo draagt magnesium bij aan: een normale spierwerking; een normaal energieleverend metabolisme; de normale werking van het zenuwstelsel; vermindering van vermoeidheid en moeheid; het behoud van sterke botten. Dat betekent niet automatisch dat magnesium een specifieke oplossing is voor veranderingen die tijdens de overgang voorkomen. Meer lezen over magnesium? Bekijk dan ons artikel over magnesium en signalen van een mogelijk tekort. Plantaardige ingrediënten Ook verschillende planten en kruiden worden gebruikt in supplementen voor vrouwen rond de overgang. Voor plantaardige ingrediënten gelden specifieke gezondheidsclaims en voorwaarden. Sommige van deze claims zijn nog in evaluatie. Daarom moet altijd per ingrediënt en per product worden bekeken welke formuleringen gebruikt mogen worden. Een voedingssupplement past binnen een gezonde leefstijl, maar vervangt geen gevarieerde voeding of persoonlijk medisch advies. Wanneer neem je contact op met de huisarts? Veranderingen tijdens de overgang horen vaak bij deze natuurlijke levensfase. Toch zijn er situaties waarin het verstandig is om contact op te nemen met je huisarts. Doe dat bijvoorbeeld wanneer je: veel meer vaginaal bloedverlies hebt dan je gewend bent; opnieuw bloedverlies krijgt nadat je al twaalf maanden niet meer hebt gemenstrueerd; bloedverlies na seks opmerkt; plotseling duidelijke veranderingen in je menstruatiepatroon merkt; sterke of toenemende buik- of bekkenpijn ervaart; veranderingen ervaart die veel invloed hebben op je dagelijks functioneren; niet goed kunt plaatsen waar bepaalde lichamelijke veranderingen vandaan komen; vragen hebt over MHT of voorgeschreven hormonen. Maak je je zorgen over je gezondheid? Neem dan altijd contact op met een arts. Veelgestelde vragen over bio-identieke hormonen Zijn bio-identieke hormonen hetzelfde als natuurlijke hormonen? Nee. Bio-identiek betekent dat de chemische structuur gelijk is aan die van een hormoon dat het lichaam zelf aanmaakt. Natuurlijk verwijst doorgaans naar de oorsprong van een grondstof. De termen betekenen dus niet hetzelfde. Zijn bio-identieke hormonen veiliger dan andere hormonen? Dat kan niet op basis van het woord bio-identiek worden bepaald. De veiligheid van MHT hangt samen met verschillende factoren, waaronder het hormoon, de dosering, de toedieningsvorm en je persoonlijke gezondheidssituatie. Heb ik een hormoontest nodig? Meestal wordt bij vrouwen vanaf ongeveer 45 jaar vooral gekeken naar leeftijd, veranderingen in de menstruatiecyclus en wat iemand zelf merkt. Omdat hormoonwaarden tijdens de perimenopauze sterk kunnen schommelen, is één meting niet altijd informatief. Een arts kan bepalen of onderzoek in jouw situatie zinvol is. Worden bio-identieke hormonen gebruikt bij opvliegers? Geregistreerde bio-identieke hormonen, waaronder oestradiol en gemicroniseerd progesteron, kunnen onderdeel zijn van menopauzale hormoontherapie. Ervaar je veel opvliegers of andere veranderingen die je dagelijks functioneren beïnvloeden? Bespreek dan met je huisarts of gynaecoloog welke mogelijkheden bij je passen. Kun je ook zonder hormoontherapie door de overgang? Ja. Niet iedere vrouw gebruikt of heeft MHT nodig. De overgang is een natuurlijke levensfase en de ervaring verschilt sterk per persoon. Een gezonde leefstijl blijft voor iedereen belangrijk. Wanneer veranderingen veel invloed hebben op je dagelijks leven, kun je aanvullende mogelijkheden met je huisarts bespreken. Zijn bio-identieke hormonen geschikt voor iedere vrouw? Nee. Of MHT geschikt is, hangt af van je persoonlijke gezondheid en medische voorgeschiedenis. Laat je daarom altijd adviseren door een huisarts of gynaecoloog en start, wijzig of stop voorgeschreven hormonen niet op basis van algemene informatie op internet. Conclusie Bio-identieke hormonen zijn hormonen met dezelfde chemische structuur als hormonen die het lichaam zelf aanmaakt. 17β-oestradiol en gemicroniseerd progesteron zijn voorbeelden van bio-identieke hormonen die binnen de reguliere menopauzale hormoontherapie worden gebruikt. De term bio-identiek betekent niet automatisch dat een hormoon natuurlijker, veiliger of beter is. Ook is er een belangrijk verschil tussen geregistreerde hormoonpreparaten en individueel samengestelde producten. Of MHT bij je past, is een persoonlijke medische afweging die je samen met een huisarts of gynaecoloog maakt. Daarnaast blijft een gezonde leefstijl belangrijk. Voldoende bewegen, gevarieerd eten, voldoende eiwitten, een regelmatig slaapritme en aandacht voor ontspanning dragen bij aan je algemene gezondheid en vitaliteit tijdens en na de overgang. Disclaimer Deze informatie is uitsluitend bedoeld als algemene gezondheidsinformatie en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Trek op basis van deze informatie geen zelfstandige conclusies over je persoonlijke gezondheid en start, wijzig of stop voorgeschreven medicatie niet zonder overleg met een gekwalificeerde zorgverlener. Neem bij vragen over je gezondheid, hormoontherapie, medicatie of supplementen contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/de-overgang National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management (NG23). https://www.nice.org.uk/guidance/ng23 The Menopause Society. The 2022 Hormone Therapy Position Statement. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35797481/ American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Compounded Bioidentical Menopausal Hormone Therapy. https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/clinical-consensus/articles/2023/11/compounded-bioidentical-menopausal-hormone-therapy The Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37252752/ Voedingscentrum. Vitamine D voor vrouwen vanaf 50 jaar. https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/gezonde-voeding-en-voedingsstoffen/heeft-een-vitale-50-plusser-extra-vitamines-nodig.aspx
Lees meer
Hormonen tijdens de overgang: wat gebeurt er in je lichaam?
Dit is een informatiepagina over de overgang. De informatie is algemeen van aard en staat los van de werking of toepassing van de producten van Viv Support. Tijdens de overgang veranderen de hoeveelheden van verschillende hormonen in je lichaam. Vooral oestrogeen en progesteron spelen hierin een belangrijke rol. In de perimenopauze kunnen de hoeveelheden van deze hormonen sterk schommelen. Na de menopauze worden de hormoonspiegels meestal stabieler, maar blijven ze lager dan tijdens de vruchtbare jaren. Deze hormonale veranderingen kunnen op verschillende manieren merkbaar zijn. Denk bijvoorbeeld aan veranderingen in je menstruatiecyclus, opvliegers, nachtelijk transpireren, anders slapen of vaginale droogheid. Iedere vrouw beleeft deze levensfase anders. Waarom veranderen je hormonen tijdens de overgang? De overgang is een natuurlijke levensfase waarin de werking van je eierstokken geleidelijk verandert. Tijdens je vruchtbare jaren groeien iedere maand eicellen in de eierstokken. Daarbij worden verschillende hormonen aangemaakt die samen je menstruatiecyclus regelen. Naarmate je ouder wordt, neemt het aantal beschikbare eicellen af en reageren de eierstokken minder voorspelbaar op hormonale signalen. Daardoor verandert ook de aanmaak van onder andere oestrogeen en progesteron. In de eerste fase van de overgang, de perimenopauze, kunnen de hormoonspiegels sterk wisselen. Na de menopauze worden deze schommelingen meestal minder. Wil je meer weten over het verloop van deze levensfase? Lees dan ook ons artikel over de vier fases van de overgang. Welke hormonen veranderen tijdens de overgang? Verschillende hormonen werken samen bij het regelen van je menstruatiecyclus. Tijdens de overgang vinden vooral veranderingen plaats in: oestrogeen; progesteron; follikelstimulerend hormoon (FSH); luteïniserend hormoon (LH). Deze hormonen beïnvloeden elkaar. Daardoor kan een verandering in het ene hormoon ook gevolgen hebben voor de werking van andere hormonen. Oestrogeen: een hormoon dat op veel plekken in je lichaam een rol speelt Oestrogeen is een verzamelnaam voor verschillende hormonen. Tijdens de vruchtbare jaren is oestradiol de belangrijkste vorm. Oestrogeen speelt onder andere een rol bij: de menstruatiecyclus; de eisprong; de botten; de vagina en urinewegen; de huid; de temperatuurregeling; hart en bloedvaten. Doordat oestrogeen op verschillende plekken in het lichaam een rol speelt, kunnen veranderingen in de hoeveelheid ervan op verschillende manieren merkbaar zijn. Waarom schommelt oestrogeen eerst? Veel mensen denken dat de hoeveelheid oestrogeen tijdens de overgang alleen maar geleidelijk afneemt. Zo eenvoudig verloopt het meestal niet. Tijdens de perimenopauze kan de hoeveelheid oestrogeen juist sterk wisselen. Op sommige momenten kan deze relatief hoog zijn en op andere momenten juist lager. Dat hangt samen met het steeds minder voorspelbaar functioneren van de eierstokken. Daardoor kan ook hoe je je voelt van periode tot periode verschillen. De ene maand merk je misschien weinig verandering, terwijl je op een ander moment duidelijker merkt dat je lichaam zich aanpast. Progesteron: veranderingen in de tweede helft van je cyclus Progesteron wordt voornamelijk aangemaakt na de eisprong. Tijdens de perimenopauze vinden eisprongen minder regelmatig plaats. Daardoor verandert ook de hoeveelheid progesteron die je lichaam produceert. Deze verandering maakt deel uit van het natuurlijke proces van de overgang. Niet iedere vrouw merkt hier evenveel van. Ook kan het patroon gedurende de perimenopauze veranderen. Wat doen FSH en LH? Naast oestrogeen en progesteron spelen FSH en LH een belangrijke rol in je menstruatiecyclus. FSH staat voor follikelstimulerend hormoon en LH voor luteïniserend hormoon. Beide worden aangemaakt in de hypofyse, een kleine hormoonklier in de hersenen. Tijdens de vruchtbare jaren stimuleren FSH en LH onder andere de eierstokken. Ze spelen een rol bij het rijpen van eicellen, de eisprong en de aanmaak van geslachtshormonen. Wanneer de eierstokken gedurende de overgang minder sterk op deze signalen reageren, maakt het lichaam doorgaans meer FSH aan. Daarom liggen FSH-waarden na de menopauze meestal hoger dan tijdens de vruchtbare jaren. Tijdens de perimenopauze kunnen hormoonwaarden echter sterk schommelen. Een enkele meting geeft daardoor niet altijd een duidelijk beeld van waar iemand zich precies in de overgang bevindt. Welke veranderingen kun je tijdens de overgang merken? Iedere vrouw beleeft de overgang anders. Sommige vrouwen merken relatief weinig, terwijl anderen duidelijk ervaren dat hun lichaam verandert. Veelvoorkomende veranderingen zijn bijvoorbeeld: opvliegers; nachtelijk transpireren; een minder regelmatige menstruatie; anders of minder goed slapen; wisselende stemmingen; korte momenten van vermoeidheid; veranderingen in concentratie; vaginale droogheid; verandering in libido. Je hoeft deze veranderingen niet allemaal te ervaren. Ook kunnen ze gedurende de overgang sterker of juist minder sterk aanwezig zijn. Lees meer in ons uitgebreide artikel over veelvoorkomende veranderingen rond de menopauze. Waarom merkt de ene vrouw meer veranderingen dan de andere? Daar bestaat geen eenvoudig antwoord op. Het verloop van de overgang hangt samen met verschillende factoren, waaronder: hormonale veranderingen; leeftijd; erfelijke aanleg; leefstijl; slaap; stress; algemene gezondheid. Daarom verloopt de overgang voor iedere vrouw anders. Er bestaat geen vast patroon dat iedere vrouw precies volgt. Ook binnen één persoon kunnen periodes met meer en minder merkbare veranderingen elkaar afwisselen. Is alles wat je rond deze leeftijd merkt hormonaal? Nee. Hoewel hormonen tijdens de overgang een belangrijke rol spelen, hoeft niet iedere verandering die je rond deze leeftijd merkt automatisch door de overgang te worden veroorzaakt. Signalen zoals weinig energie, hartkloppingen, veranderingen in je stemming of gevoelige gewrichten kunnen bijvoorbeeld ook samenhangen met andere factoren. Daarom is het verstandig om niet automatisch alles aan je hormonen toe te schrijven. Merk je bijvoorbeeld regelmatig hartkloppingen? Lees dan ook ons artikel over hartkloppingen tijdens de overgang. Blijven bepaalde veranderingen langere tijd aanwezig of maak je je zorgen? Bespreek dit dan met je huisarts. Waarom krijg je opvliegers tijdens de overgang? Opvliegers zijn een bekend verschijnsel tijdens de overgang. Ze hangen samen met veranderingen in de temperatuurregulatie van het lichaam. Hormoonschommelingen, waaronder veranderingen in oestrogeen, spelen hierbij een rol. De hypothalamus is het deel van de hersenen dat onder andere betrokken is bij het regelen van je lichaamstemperatuur. Tijdens de overgang kan dit systeem gevoeliger reageren op kleine temperatuurverschillen. Een opvlieger kan bijvoorbeeld merkbaar zijn als: een plotseling warm gevoel in gezicht, hals of borst; roodheid van de huid; zweten; een snellere hartslag; daarna een kouder gevoel of rillingen. Ook 's nachts kunnen opvliegers optreden. Wanneer je hierdoor wakker wordt, kan dat invloed hebben op je nachtrust. Waarom slaap je tijdens de overgang soms anders? Veel vrouwen merken dat hun slaap tijdens de overgang verandert. Daar kunnen verschillende factoren een rol bij spelen. Je kunt bijvoorbeeld wakker worden doordat je het 's nachts plotseling warm krijgt of transpireert. Andere vrouwen merken dat inslapen minder gemakkelijk gaat of dat ze vroeger wakker worden dan ze gewend zijn. Ook stress, leefstijl, het dag- en nachtritme en andere persoonlijke omstandigheden kunnen invloed hebben op je slaap. Wanneer je minder goed slaapt, kun je je overdag ook minder energiek of geconcentreerd voelen. Daarom is aandacht voor een regelmatig slaapritme in deze levensfase extra prettig. Hormonen en je stemming Ook veranderingen in hoe je je voelt kunnen tijdens de overgang merkbaar zijn. Sommige vrouwen voelen zich emotioneler dan ze gewend zijn, reageren sneller prikkelbaar of merken dat ze in drukke periodes minder gemakkelijk ontspannen. Hormoonschommelingen kunnen hierbij een rol spelen, maar zijn meestal niet de enige factor. Ook bijvoorbeeld: slaap; stress; veranderingen op het werk; veranderingen binnen het gezin; beweging; algemene gezondheid; kunnen invloed hebben op je gemoedstoestand. Merk je gedurende langere tijd duidelijke veranderingen in hoe je je voelt of heeft dit veel invloed op je dagelijks leven? Bespreek dit dan met je huisarts. Waarom kan vaginale droogheid ontstaan? Oestrogeen speelt ook een rol bij de slijmvliezen van de vagina en urinewegen. Wanneer de hoeveelheid oestrogeen na verloop van tijd lager wordt, kunnen deze weefsels veranderen. Je kunt bijvoorbeeld merken: dat de vagina droger aanvoelt; dat de huid of slijmvliezen gevoeliger zijn; dat vrijen anders aanvoelt; dat je veranderingen merkt rond je blaas of urinewegen. Deze veranderingen kunnen ook na de menopauze aanwezig blijven. Lees meer in ons artikel over een droge schede tijdens de menopauze. Wat kun je zelf doen om je gezondheid te ondersteunen? Je kunt de natuurlijke hormonale veranderingen van de overgang niet sturen. Wel kun je aandacht besteden aan factoren die bijdragen aan je algemene gezondheid en vitaliteit. Een gezonde basis bestaat onder andere uit gevarieerd eten, voldoende bewegen, slapen en ontspannen. Eet gevarieerd en volwaardig Een gezond en gevarieerd voedingspatroon levert voedingsstoffen die belangrijk zijn voor onder andere je spieren, botten en algemene gezondheid. Denk bijvoorbeeld aan: groente; fruit; volkorenproducten; peulvruchten; noten; gezonde vetten; voldoende eiwitten. Een voedingspatroon met veel plantaardige en zo min mogelijk sterk bewerkte voedingsmiddelen sluit hier goed bij aan. Blijf voldoende bewegen Regelmatig bewegen is op iedere leeftijd belangrijk. Tijdens en na de overgang is het waardevol om aandacht te besteden aan zowel dagelijkse beweging als spierversterkende activiteiten. Beweging draagt onder andere bij aan: het behoud van spiermassa; sterke botten; je conditie; je algemene fitheid; een gezond dagelijks ritme. Een combinatie van krachttraining en duurbeweging past goed binnen een actieve leefstijl. Besteed aandacht aan ontspanning Stress hoort bij het leven en is niet specifiek voor de overgang. Wel kun je merken dat je in bepaalde periodes gevoeliger reageert op drukte. Ook slaap, werk, gezin en andere omstandigheden kunnen hierin een rol spelen. Regelmatig tijd nemen voor ontspanning kan daarom prettig zijn. Denk bijvoorbeeld aan: wandelen; rustig bewegen; ademhalingsoefeningen; yoga; mindfulness; tijd nemen voor activiteiten waar je energie van krijgt. Meer praktische ideeën vind je in ons artikel over minder stress. Wanneer kun je hormoontherapie met je huisarts bespreken? Niet iedere vrouw heeft tijdens de overgang aanvullende medische begeleiding nodig. Merk je dat de veranderingen rond de overgang veel invloed hebben op je dagelijks leven? Dan kun je hierover met je huisarts of gynaecoloog in gesprek gaan. Menopauzale hormoontherapie (MHT) kan daarbij een onderwerp van gesprek zijn. Of hormoontherapie bij je past, hangt af van je persoonlijke gezondheid, leeftijd en andere omstandigheden. Een huisarts of gynaecoloog kan samen met jou bekijken welke mogelijkheden passend zijn voor jouw situatie. Wil je je vooraf verder verdiepen in dit onderwerp? Lees dan ook ons uitgebreide artikel over bio-identieke hormonen bij de (peri)menopauze. Wanneer neem je contact op met de huisarts? Veel veranderingen tijdens de overgang passen bij deze natuurlijke levensfase. Toch is het verstandig contact op te nemen met je huisarts wanneer je bijvoorbeeld: veel meer of langer vaginaal bloedverlies hebt dan je gewend bent; opnieuw vaginaal bloedverlies krijgt nadat je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd; bloedverlies na seks opmerkt; veranderingen ervaart die grote invloed hebben op je dagelijks functioneren; niet goed kunt plaatsen waar bepaalde lichamelijke veranderingen vandaan komen; vragen hebt over hormoontherapie; je zorgen maakt over je gezondheid. Een huisarts kan samen met jou beoordelen of verder onderzoek of aanvullende begeleiding nodig is. Veelgestelde vragen over hormonen tijdens de overgang Verdwijnen mijn hormonen helemaal na de overgang? Nee. Ook na de menopauze maakt je lichaam hormonen aan. De hoeveelheden oestrogeen en progesteron zijn over het algemeen wel lager dan tijdens de vruchtbare jaren. Ook andere hormonen blijven actief en vervullen verschillende functies in het lichaam. Waarom verschilt de overgang zo sterk per vrouw? Ieder lichaam is anders. Factoren zoals erfelijke aanleg, leeftijd, leefstijl, slaap, stress en algemene gezondheid kunnen allemaal invloed hebben op hoe je deze levensfase beleeft. Daarom bestaat er geen standaardverloop van de overgang. Kun je je hormonen tijdens de overgang 'in balans brengen'? De uitdrukking 'hormonen in balans brengen' wordt veel gebruikt, maar heeft geen duidelijke, afgebakende betekenis. De veranderingen in oestrogeen, progesteron, FSH en LH horen bij het natuurlijke verloop van de overgang. Wel kun je aandacht besteden aan je algemene gezondheid door voldoende te bewegen, gevarieerd te eten, goed te slapen en regelmatig te ontspannen. Merk je dat de veranderingen in je lichaam veel invloed hebben op je dagelijks leven? Bespreek dan met je huisarts welke mogelijkheden bij jouw persoonlijke situatie passen. Is alles wat je tijdens de overgang merkt hormonaal? Nee. Hormonen spelen een belangrijke rol, maar veranderingen die je rond deze leeftijd merkt kunnen ook andere oorzaken hebben. Denk bijvoorbeeld aan weinig energie, hartkloppingen of veranderingen in hoe je je lichamelijk of mentaal voelt. Daarom is het verstandig om veranderingen die lang aanhouden of waarover je je zorgen maakt met je huisarts te bespreken. Conclusie Tijdens de overgang verandert de aanmaak van verschillende hormonen. Vooral oestrogeen en progesteron veranderen sterk. In de perimenopauze kunnen de hoeveelheden van deze hormonen flink schommelen. Dat kan merkbaar zijn in onder andere je menstruatiecyclus, temperatuurregulatie, slaap, stemming en energieniveau. Na de menopauze worden de hormoonspiegels meestal stabieler, maar blijven de hoeveelheden oestrogeen en progesteron lager dan tijdens de vruchtbare jaren. Iedere vrouw beleeft dit proces anders. Een gezonde leefstijl met voldoende beweging, gevarieerde voeding, slaap en ontspanning vormt een goede basis om aandacht te blijven besteden aan je gezondheid en vitaliteit. Merk je veranderingen die veel invloed hebben op je dagelijks leven of maak je je zorgen over je gezondheid? Bespreek die dan met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Disclaimer Deze informatie is bedoeld als algemene gezondheidsinformatie en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Trek op basis van deze informatie geen zelfstandige conclusies over je persoonlijke gezondheid en wijzig medicatie of medische begeleiding niet zonder overleg met een gekwalificeerde zorgverlener. Neem bij vragen over je gezondheid, medicatie of supplementen contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/de-overgang National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: Identification and Management (NG23). https://www.nice.org.uk/guidance/ng23 The Menopause Society. The 2022 Hormone Therapy Position Statement. Menopause. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35797481/ The Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37252752/ Voedingscentrum. Vitamine D voor vrouwen vanaf 50 jaar. https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/gezonde-voeding-en-voedingsstoffen/heeft-een-vitale-50-plusser-extra-vitamines-nodig.aspx
Lees meer
