Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending boven de €75

Tot 15% korting met abonnement

Pijnlijke gewrichten overgang

Pijnlijke gewrichten tijdens de overgang: mogelijke oorzaken en wat kun je doen?

door Vivian Reijs in Blog

Dit is een informatiepagina over spieren en gewrichten tijdens de overgang. De informatie is algemeen van aard en staat los van de werking of toepassing van de producten van Viv Support.

Sommige vrouwen merken tijdens de overgang dat hun gewrichten stijver of gevoeliger aanvoelen. Dat kan bijvoorbeeld merkbaar zijn rond de knieën, heupen, schouders, handen of voeten.

Hormonale veranderingen kunnen hierbij mogelijk een rol spelen. Tegelijkertijd hebben ook leeftijd, spierkracht, dagelijkse belasting, slaap, stress, beweging en algemene gezondheid invloed op hoe spieren en gewrichten aanvoelen.

Het is daarom beter om pijn of stijfheid niet automatisch aan de overgang toe te schrijven.

Komen stijve of gevoelige gewrichten tijdens de overgang voor?

Veel vrouwen melden tijdens de perimenopauze en de jaren rond de menopauze veranderingen aan spieren en gewrichten.

Je kunt bijvoorbeeld merken:

  • stijfheid bij het opstaan;
  • gevoelige knieën;
  • stijvere schouders;
  • gevoelige handen of vingers;
  • pijn rond de heupen;
  • spierpijn;
  • dat bewegen na rust even op gang moet komen.

Hoe sterk je dit merkt verschilt per persoon.

Ook hoeft de overgang niet de enige verklaring te zijn. Dagelijkse belasting, sport, spierkracht, een eerdere blessure en leeftijd kunnen allemaal invloed hebben.

Wil je meer weten over de verschillende fases? Lees dan ook De 4 fases van de overgang.

Welke rol kunnen hormonen spelen?

Tijdens de overgang verandert de aanmaak van onder andere oestrogeen.

Oestrogeen is betrokken bij verschillende weefsels en processen in het lichaam, waaronder:

  • botten;
  • spieren;
  • pezen;
  • bindweefsel;
  • gewrichten.

Onderzoekers bestuderen hoe hormonale veranderingen rondom de menopauze samenhangen met veranderingen in het bewegingsapparaat.

De precieze relatie is complex. Ook factoren zoals ouder worden, dagelijkse belasting, lichaamsbeweging, slaap en algemene gezondheid spelen mee.

Daarom is het moeilijk om veranderingen aan spieren of gewrichten aan één hormoon toe te schrijven.

Meer weten over hormonen tijdens deze periode? Lees dan Hormonen tijdens de overgang.

Welke veranderingen kun je merken?

Spieren en gewrichten kunnen op verschillende manieren anders aanvoelen.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • stijver opstaan;
  • gevoeligheid na een periode van rust;
  • minder gemakkelijk traplopen;
  • stijvere vingers;
  • gevoelige schouders;
  • gevoelige knieën;
  • pijn rond de heupen;
  • spierpijn;
  • minder soepel bewegen.

Sommige vrouwen merken dat bewegen gedurende de dag juist prettig voelt. Bij anderen wordt gevoeligheid sterker wanneer een gewricht lange tijd of intensief wordt belast.

Kijk daarom vooral naar je eigen lichaam en bouw beweging geleidelijk op.

Spierpijn en gewrichtspijn: wat is het verschil?

Spier- en gewrichtspijn kunnen tegelijkertijd voorkomen, maar voelen niet altijd hetzelfde.

Spierpijn voel je voornamelijk in het spierweefsel. Dat kan bijvoorbeeld duidelijker worden wanneer je een spier aanspant of erop drukt.

Gewrichtspijn wordt meestal rond een gewricht gevoeld.

Ook pezen en de aanhechtingen tussen spieren en botten kunnen gevoelig worden.

Het is niet altijd eenvoudig om zelf te bepalen waar pijn precies vandaan komt. Blijft deze langere tijd aanwezig of wordt bewegen steeds moeilijker? Bespreek dit dan met je huisarts of fysiotherapeut.

Kan gewrichtspijn ook een andere oorzaak hebben?

Ja.

Pijn of stijfheid rond een gewricht hoeft niet door de overgang te komen.

Andere factoren kunnen bijvoorbeeld zijn:

  • overbelasting;
  • een eerdere blessure;
  • verandering van spierkracht;
  • veranderingen aan pezen;
  • veranderingen in een gewricht;
  • ontsteking;
  • bepaalde geneesmiddelen;
  • veranderingen in de schildklierwerking;
  • een tekort aan bepaalde voedingsstoffen;
  • andere lichamelijke factoren.

Daarom is het verstandig om nieuwe, opvallende of langdurige pijn niet automatisch aan hormonale veranderingen toe te schrijven.

Lees ook ons artikel over veelvoorkomende veranderingen rond de menopauze.

Wat kun je zelf doen voor je spieren en gewrichten?

Een actieve leefstijl en volwaardig voedingspatroon vormen een belangrijke basis voor je algemene spier-, bot- en gewrichtsgezondheid.

1. Blijf regelmatig bewegen

Het kan verleidelijk zijn om minder te bewegen wanneer een gewricht gevoelig of stijf aanvoelt.

Toch blijft regelmatige beweging belangrijk.

Bewegen draagt onder andere bij aan:

  • behoud van spierkracht;
  • je conditie;
  • dagelijkse mobiliteit;
  • het behoud van sterke botten;
  • je algemene fitheid.

Kies activiteiten die passen bij je lichaam en conditie.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • wandelen;
  • fietsen;
  • zwemmen;
  • yoga;
  • pilates;
  • krachttraining.

Heb je langere tijd weinig bewogen? Bouw de duur en intensiteit dan rustig op.

2. Doe regelmatig spierversterkende oefeningen

Vanaf de middelbare leeftijd verandert de hoeveelheid spiermassa geleidelijk.

Daarom is het waardevol om naast dagelijkse beweging ook spierversterkende activiteiten te doen.

Krachttraining draagt bij aan de groei en instandhouding van spiermassa.

Je hoeft daarvoor niet per se naar een sportschool.

Je kunt bijvoorbeeld werken met:

  • je eigen lichaamsgewicht;
  • weerstandsbanden;
  • lichte gewichten;
  • fitnessapparatuur.

Kies oefeningen die passen bij je niveau en bouw geleidelijk op.

3. Zorg voor voldoende eiwitten

Eiwitten dragen bij aan de groei en instandhouding van spiermassa.

Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende eiwit is daarom belangrijk, zeker wanneer je regelmatig beweegt.

Eiwitrijke voedingsmiddelen zijn bijvoorbeeld:

  • peulvruchten;
  • zuivel;
  • eieren;
  • vis;
  • kip;
  • tofu;
  • tempeh;
  • noten.

Hoeveel eiwit je precies nodig hebt hangt onder andere af van je lichaamsgewicht, leeftijd en hoeveelheid lichaamsbeweging.

4. Besteed aandacht aan calcium en vitamine D

Ook je botten verdienen tijdens en na de overgang aandacht.

Calcium is nodig voor het behoud van sterke botten.

Vitamine D draagt onder andere bij aan:

  • sterke botten;
  • een normale opname van calcium;
  • een normale spierwerking.

Het Voedingscentrum adviseert vrouwen vanaf 50 jaar dagelijks extra vitamine D te gebruiken.

Meer algemene informatie over deze levensfase lees je in Menopauze: betekenis, veranderingen en alles wat je moet weten over de overgang.

5. Besteed aandacht aan slaap en ontspanning

Hoe je slaapt en hoeveel stress je ervaart kan invloed hebben op hoe je je lichamelijk voelt.

Tijdens de overgang kan de nachtrust bijvoorbeeld veranderen door nachtelijk transpireren, opvliegers of een drukke levensfase.

Probeer daarom voldoende herstelmomenten in te bouwen.

Denk aan:

  • een regelmatig slaapritme;
  • voldoende beweging overdag;
  • ontspanning in de avond;
  • bewust omgaan met cafeïne en alcohol;
  • voldoende rust tussen intensieve trainingen.

Meer ideeën vind je in Leefstijltips tijdens de (peri)menopauze.

Hoe passen fyto-oestrogenen binnen je voeding?

Fyto-oestrogenen zijn plantaardige stoffen die onder andere voorkomen in:

  • soja;
  • tofu;
  • tempeh;
  • peulvruchten;
  • lijnzaad.

Fyto-oestrogenen zijn niet hetzelfde als het oestradiol dat je lichaam zelf aanmaakt en vullen lichaamseigen oestrogeen niet simpelweg aan.

Voedingsmiddelen zoals soja, peulvruchten en zaden kunnen wel prima onderdeel zijn van een gezond en gevarieerd voedingspatroon.

Zie ze daarom vooral als voedingsmiddelen en niet als vervanging voor lichaamseigen hormonen of persoonlijk medisch advies.

En hoe zit het met supplementen?

Voedingssupplementen zijn een aanvulling op een gevarieerd voedingspatroon en gezonde leefstijl.

Welke gezondheidsclaims bij een supplement mogen worden gebruikt, hangt af van de specifieke ingrediënten.

Daarom is het belangrijk om algemene supplementen niet rechtstreeks te koppelen aan gewrichtspijn tijdens de overgang.

Vitamine D

Vitamine D draagt bij aan:

  • het behoud van sterke botten;
  • een normale spierwerking;
  • een normale opname van calcium.

Daarnaast geldt in Nederland voor vrouwen vanaf 50 jaar het advies om dagelijks extra vitamine D te gebruiken.

Dit advies is gericht op algemene gezondheid en staat niet gelijk aan een specifieke werking bij pijnlijke gewrichten.

Magnesium

Magnesium ondersteunt verschillende normale functies van het lichaam.

Magnesium:

  • draagt bij aan een normale spierwerking;
  • speelt een rol bij het behoud van sterke en soepele spieren;
  • draagt bij aan het behoud van sterke botten;
  • ondersteunt het energieleverende metabolisme;
  • heeft een positieve invloed op de werking van het zenuwstelsel;
  • draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid.

Dat betekent niet dat magnesium specifiek bedoeld is om gewrichtspijn tijdens de overgang weg te nemen.

Meer lezen? Bekijk dan ons artikel over magnesium en signalen van een mogelijk tekort.

Omega 3 en collageen

Omega 3-vetzuren komen van nature voor in onder andere vette vis.

Collageen is een lichaamseigen eiwit dat onderdeel is van verschillende weefsels.

Voor supplementen met dergelijke ingrediënten moet altijd afzonderlijk worden bekeken welke gezondheidsclaims wettelijk gebruikt mogen worden.

Koppel ze daarom niet zonder passende onderbouwing aan veranderingen die tijdens de overgang worden ervaren.

Is gewrichtspijn hetzelfde als artrose?

Nee.

Gewrichtspijn beschrijft wat iemand voelt. Artrose is een medische term voor structurele veranderingen in een gewricht.

Bij artrose kunnen bijvoorbeeld stijfheid en pijn bij bewegen voorkomen.

Dergelijke signalen zijn echter niet specifiek genoeg om zelf te bepalen wat er aan de hand is.

Ook overbelasting, pezen, spieren en andere gewrichtsveranderingen kunnen een rol spelen.

Een huisarts kan beoordelen of verder onderzoek nodig is.

Wanneer is een gewricht plotseling extra gevoelig?

Een gewricht dat plotseling sterk verandert verdient extra aandacht.

Neem contact op met een arts wanneer een gewricht bijvoorbeeld:

  • plotseling sterk pijnlijk wordt;
  • duidelijk opzwelt;
  • warm aanvoelt;
  • rood wordt;
  • nauwelijks te bewegen of belasten is.

Zeker wanneer je je daarnaast ziek voelt of koorts hebt, is beoordeling door een arts belangrijk.

Kan menopauzale hormoontherapie invloed hebben op gewrichten?

Onderzoekers kijken ook naar mogelijke verbanden tussen menopauzale hormoontherapie en veranderingen aan spieren en gewrichten.

MHT wordt echter niet uitsluitend ingezet met als doel gewrichtspijn te veranderen.

Gebruik je MHT of overweeg je dit vanwege andere veranderingen rond de overgang? Bespreek je persoonlijke situatie dan met je huisarts of gynaecoloog.

De beslissing om MHT te gebruiken is individueel en hangt onder andere af van je gezondheid, medische voorgeschiedenis en wat je tijdens de overgang ervaart.

Meer uitleg vind je in ons artikel over bio-identieke hormonen bij de (peri)menopauze.

Wanneer kan fysiotherapie zinvol zijn?

Een fysiotherapeut kan ondersteuning bieden wanneer pijn, stijfheid of afgenomen spierkracht bewegen moeilijker maakt.

Een fysiotherapeut kan bijvoorbeeld samen met je kijken naar:

  • geleidelijk opbouwen van beweging;
  • spierversterkende oefeningen;
  • belasting en herstel;
  • mobiliteit;
  • balans;
  • dagelijkse beweging.

Welk programma passend is hangt af van je conditie, huidige belastbaarheid en persoonlijke doelen.

Wordt pijn tijdens of na het bewegen duidelijk sterker, ontstaat er zwelling of kun je een gewricht nauwelijks belasten? Laat dit dan eerst beoordelen.

Wanneer neem je contact op met je huisarts?

Maak een afspraak met je huisarts wanneer bijvoorbeeld:

  • pijn meerdere weken aanwezig blijft;
  • pijn steeds sterker wordt;
  • stijfheid of pijn je slaap, werk of dagelijkse beweging sterk beïnvloedt;
  • meerdere gewrichten tegelijkertijd gevoelig of gezwollen worden;
  • een gewricht regelmatig warm, rood of dik wordt;
  • je duidelijke spierzwakte merkt;
  • je je daarnaast ziek voelt of koorts hebt;
  • de pijn ontstond na een val of blessure;
  • je niet meer goed kunt staan, lopen of een arm gebruiken.

Laat nieuwe of langdurige pijn niet automatisch verklaren door de overgang.

Je huisarts kan beoordelen of verder onderzoek of aanvullende begeleiding zinvol is.

Is een botscan nodig bij pijnlijke gewrichten?

Een botdichtheidsmeting, ook wel DXA-scan, wordt niet standaard uitgevoerd vanwege gewrichtspijn.

Een arts kan een botdichtheidsmeting overwegen wanneer er andere redenen zijn om extra aandacht aan de botgezondheid te besteden.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • een eerdere botbreuk na een relatief kleine val;
  • langdurig gebruik van bepaalde geneesmiddelen;
  • een zeer vroege menopauze;
  • een laag lichaamsgewicht;
  • andere factoren die de botgezondheid kunnen beïnvloeden.

Een huisarts kan beoordelen of een dergelijke meting in jouw persoonlijke situatie zinvol is.

Veelgestelde vragen over gewrichten tijdens de overgang

Komen pijnlijke gewrichten tijdens de overgang voor?

Veranderingen aan spieren en gewrichten worden regelmatig gemeld rond de peri- en postmenopauze.

Dat betekent niet dat iedere vorm van gewrichtspijn rechtstreeks door hormonale veranderingen wordt veroorzaakt.

Ook leeftijd, belasting, spieren, slaap en algemene gezondheid spelen mee.

Veroorzaakt minder oestrogeen gewrichtspijn?

De relatie is niet zo eenvoudig.

Oestrogeen is betrokken bij verschillende weefsels in het bewegingsapparaat en hormonale veranderingen kunnen mogelijk een rol spelen.

Tegelijkertijd kunnen veel andere factoren invloed hebben.

Het is daarom beter om niet automatisch één hormonale oorzaak aan te wijzen.

Welke beweging is het beste?

De beste beweging is een vorm die past bij je lichaam, conditie en persoonlijke doelen en die je kunt volhouden.

Een combinatie van:

  • dagelijkse beweging;
  • conditietraining;
  • spierversterkende oefeningen;
  • mobiliteit;

vormt voor veel mensen een goede basis.

Bouw rustig op en vraag zo nodig begeleiding van een fysiotherapeut.

Is krachttraining belangrijk?

Ja.

Krachttraining draagt bij aan de groei en instandhouding van spiermassa.

Het kan daarnaast onderdeel zijn van een actieve leefstijl waarin je aandacht besteedt aan spieren, botten en dagelijkse belastbaarheid.

Kunnen fyto-oestrogenen lichaamseigen oestrogeen vervangen?

Nee.

Fyto-oestrogenen zijn plantaardige stoffen en zijn niet hetzelfde als het oestradiol dat je lichaam produceert.

Soja, peulvruchten en lijnzaad kunnen wel onderdeel zijn van een gevarieerd voedingspatroon.

Heeft lichaamsgewicht invloed op je gewrichten?

Je lichaamsgewicht is één van meerdere factoren die invloed kunnen hebben op de mechanische belasting van bijvoorbeeld knieën en heupen.

Het is niet de enige factor.

Richt je daarom vooral op brede gezondheidsdoelen, zoals:

  • regelmatig bewegen;
  • spierkracht opbouwen;
  • gezond en gevarieerd eten;
  • voldoende slapen;
  • een leefstijl die je langdurig kunt volhouden.

Is stijfheid na rust altijd artrose?

Nee.

Stijfheid na rust kan verschillende oorzaken hebben en is onvoldoende om zelf vast te stellen wat er aan de hand is.

Blijft stijfheid aanhouden of wordt zij duidelijk sterker? Bespreek dit dan met een huisarts of fysiotherapeut.

Wanneer is snelle medische beoordeling nodig?

Laat een plotseling sterk pijnlijk, rood, warm en gezwollen gewricht snel beoordelen.

Dat geldt ook wanneer je je tegelijkertijd ziek voelt of koorts hebt.

Zoek daarnaast snel hulp wanneer je na een val bijvoorbeeld niet meer op een been kunt staan of een arm nauwelijks kunt gebruiken.

Conclusie

Sommige vrouwen merken tijdens de overgang veranderingen in hun spieren en gewrichten.

Hormonale veranderingen kunnen mogelijk een rol spelen, maar zijn niet automatisch de enige verklaring. Ook leeftijd, dagelijkse belasting, spierkracht, beweging, slaap, stress en algemene gezondheid hebben invloed.

Regelmatig bewegen, spierversterkende oefeningen, een gevarieerd voedingspatroon, voldoende eiwitten en voldoende herstel ondersteunen je algemene spier- en botgezondheid.

Ook vitamine D en magnesium hebben normale functies in spieren en botten, maar deze eigenschappen mogen niet worden vertaald naar de belofte dat een supplement specifieke gewrichtspijn tijdens de overgang oplost.

Blijft pijn langere tijd aanwezig, wordt deze sterker of verandert een gewricht plotseling duidelijk? Bespreek dit dan met je huisarts.

Meer algemene informatie over deze levensfase lees je in Menopauze: betekenis, veranderingen en alles wat je moet weten over de overgang.

Disclaimer

Deze informatie is bedoeld als algemene gezondheidsinformatie en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Trek op basis van deze informatie geen zelfstandige conclusies over je persoonlijke gezondheid en wijzig medicatie of medische begeleiding niet zonder overleg met een gekwalificeerde zorgverlener. Neem bij vragen of zorgen over je gezondheid, medicatie of supplementen contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener.

Bronnen

  1. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang. Huidige online versie, geraadpleegd augustus 2026.
    https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/de-overgang
  2. National Institute for Health and Care Excellence. Menopause: identification and management. NICE Guideline NG23. Laatst beoordeeld 15 april 2026.
    https://www.nice.org.uk/guidance/ng23
  3. Hamoda H, et al. A systematic review and critical appraisal of menopause guidelines. BMJ Sexual & Reproductive Health. 2024.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38336466/
  4. Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Artritis. Huidige online versie, geraadpleegd augustus 2026.
    https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/artritis
  5. Shojaa M, et al. Exercise training and bone mineral density in postmenopausal women: an updated systematic review and meta-analysis of intervention studies. Osteoporosis International. 2023;34:905–919.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36749350/
  6. Hormonal Shifts and Structural Strain: A Literature Review of Menopause and Musculoskeletal Injury Risk. 2026.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42332940/
Vivian Reijs

Gecontroleerd door:

Vivian ReijsHormoonexpert, orthomoleculair therapeut, auteur en oprichter van Viv Support

Vivian Reijs is hormoonexpert, orthomoleculair therapeut, auteur en oprichter van Viv Support. Al meer dan 14 jaar verdiept zij zich in de werking van het vrouwenlichaam, met een speciale focus op hormonen, voeding en leefstijl. Haar missie is om vrouwen te helpen hun lichaam beter te begrijpen en hen te voorzien van praktische, wetenschappelijk onderbouwde inzichten waarmee zij zich in elke levensfase energieker en beter in balans kunnen voelen.

Bekijk profiel →
Vorige post Volgende bericht

gerelateerde berichten

Vitamine D3 & K2

Vitamine D: waarom is het belangrijk en wanneer heb je extra nodig?

Als vrouwen mij vragen welke vitamine ze extra aandacht zouden moeten geven, denk ik al snel aan vitamine D. Niet omdat iedereen automatisch een supplement nodig heeft, maar omdat deze vitamine een belangrijke rol speelt bij het behoud van sterke botten, normale spieren en een goed werkend immuunsysteem. Je lichaam kan vitamine D zelf aanmaken onder invloed van zonlicht. Toch lukt het niet iedereen om op deze manier voldoende vitamine D binnen te krijgen. Vooral in Nederland, waar de zon in de wintermaanden minder krachtig is, kan dit een aandachtspunt zijn. Ook je leeftijd, huidskleur en levensfase spelen een rol. Wat doet vitamine D precies, hoeveel heb je dagelijks nodig en wanneer is een supplement verstandig? Wat is vitamine D en waarom is het belangrijk? Vitamine D is een vetoplosbare vitamine die je lichaam nodig heeft voor verschillende processen. Anders dan de meeste vitamines kan je lichaam vitamine D zelf aanmaken wanneer uv-B-straling uit zonlicht je huid bereikt. Daarnaast krijg je kleinere hoeveelheden binnen via voeding en eventueel supplementen. Vitamine D is vooral belangrijk voor de opname van calcium en fosfor uit je voeding. Deze mineralen zijn nodig voor de opbouw en het behoud van sterke botten en tanden. Ook draagt vitamine D bij aan de normale werking van je spieren en immuunsysteem. [1] Vitamine D is een hormoonachtige stof Wat vitamine D bijzonder maakt, is dat je lichaam deze vitamine omzet in een biologisch actieve stof die als hormoon werkt. Dit gebeurt in verschillende stappen. Eerst wordt vitamine D in de lever omgezet in 25-hydroxyvitamine D, ook wel calcidiol genoemd. Daarna wordt deze stof voornamelijk in de nieren omgezet in de actieve vorm: calcitriol. [2] Calcitriol helpt onder andere bij het reguleren van de calcium- en fosfaathuishouding. Dat is belangrijk voor de gezondheid van je botten en spieren. Vitamine D heeft daarnaast invloed op verschillende processen in je lichaam, maar dat betekent niet dat extra vitamine D automatisch alle gezondheidsklachten kan voorkomen of behandelen. Wat is het verschil tussen vitamine D2 en D3? Vitamine D komt voor in twee belangrijke vormen: vitamine D2 (ergocalciferol) en vitamine D3 (cholecalciferol). Vitamine D2 komt onder andere voor in bepaalde paddenstoelen die aan uv-licht zijn blootgesteld. Vitamine D3 wordt in de huid aangemaakt onder invloed van zonlicht en komt daarnaast voor in dierlijke voedingsmiddelen, zoals vette vis en eieren. Beide vormen kunnen bijdragen aan de vitamine D-status in je lichaam. Uit onderzoek blijkt wel dat vitamine D3 de bloedwaarde van vitamine D doorgaans sterker en langduriger verhoogt dan een vergelijkbare hoeveelheid vitamine D2. Dat betekent niet dat vitamine D2 geen bruikbare vorm is. [2] Wat doet vitamine D in je lichaam? Vitamine D heeft verschillende functies die belangrijk zijn voor je gezondheid. De Europese Unie heeft voor vitamine D een aantal gezondheidsclaims goedgekeurd. Dit betekent dat de betreffende functies wetenschappelijk zijn beoordeeld en dat de claims onder de geldende voorwaarden gebruikt mogen worden. [3] De belangrijkste functies zijn: Botten: vitamine D draagt bij aan het behoud van sterke botten. Spieren: vitamine D ondersteunt de normale werking van de spieren. Immuunsysteem: vitamine D draagt bij aan de normale werking van het immuunsysteem. Calciumopname: vitamine D bevordert de normale opname en benutting van calcium en fosfor. Tanden: vitamine D draagt bij aan het behoud van sterke tanden. Celdeling: vitamine D speelt een rol in het proces van celdeling. De belangrijkste en best onderbouwde effecten hebben te maken met de calciumhuishouding en botgezondheid. Hoewel vitamine D betrokken is bij meer processen, betekent dit niet automatisch dat een hogere vitamine D-inname ook extra gezondheidsvoordelen oplevert. Wat gebeurt er bij een vitamine D-tekort? Wanneer je gedurende langere tijd onvoldoende vitamine D beschikbaar hebt, kan dit gevolgen hebben voor de opname van calcium en de gezondheid van je botten. Bij volwassenen kan een ernstig tekort bijdragen aan botverweking, ook wel osteomalacie genoemd. Dit kan gepaard gaan met botpijn en spierzwakte. Een langdurig onvoldoende voorziening van vitamine D en calcium kan bovendien bijdragen aan een verhoogd risico op botontkalking en botbreuken. [1,4] Een vitamine D-tekort wordt ook regelmatig genoemd als mogelijke verklaring voor vermoeidheid, somberheid en concentratieproblemen. Toch zijn deze klachten niet specifiek voor vitamine D-tekort. Volgens Thuisarts is er geen goed bewijs dat vermoeidheid of depressie in het algemeen door een vitamine D-tekort wordt veroorzaakt of dat extra vitamine D deze klachten behandelt. [4] Heb je al langere tijd weinig energie? Dan is het verstandig om niet automatisch aan één vitaminetekort te denken. Ook slaap, stress, medicatie en andere gezondheidsproblemen kunnen een rol spelen. Meer praktische informatie vind je in ons artikel over de hele dag door energie. Hoe maakt je lichaam vitamine D aan door zonlicht? Zonlicht is voor veel mensen de belangrijkste bron van vitamine D. Wanneer uv-B-straling je huid bereikt, kan je lichaam zelf vitamine D aanmaken. Hoeveel vitamine D je aanmaakt, hangt af van verschillende factoren, waaronder het seizoen, de zonkracht, je huidskleur, je leeftijd en hoeveel huid aan het daglicht wordt blootgesteld. In Nederland is de zon van maart tot en met oktober meestal krachtig genoeg om vitamine D aan te maken. Tijdens de wintermaanden staat de zon laag en is de aanmaak via de huid beperkt. Je lichaam kan een deel van de vitamine D die je eerder hebt aangemaakt opslaan en later gebruiken. [1] Hoe lang moet je buiten zijn voor voldoende vitamine D? Het Voedingscentrum adviseert om van maart tot en met oktober dagelijks ongeveer een kwartier tot een half uur buiten te zijn tussen 11.00 en 15.00 uur, met bijvoorbeeld je gezicht en handen onbedekt. De daadwerkelijke aanmaak verschilt per persoon en hangt ook af van de zonkracht. [1] Dat betekent niet dat je langdurig moet zonnebaden of je huid onnodig aan uv-straling moet blootstellen. Uv-straling kan de huid beschadigen en verhoogt het risico op huidkanker. Bescherm jezelf daarom tegen verbranding en overmatige blootstelling aan de zon. Ook wanneer je zonnebrandcrème gebruikt, kan je huid nog vitamine D aanmaken. Volgens KWF Kankerbestrijding is het daarom niet nodig om zonnebrandcrème achterwege te laten om voldoende vitamine D binnen te krijgen. Langdurig zonnen of de zonnebank gebruiken voor je vitamine D-aanmaak wordt afgeraden. [5] Waarom is vitamine D in de winter extra belangrijk? Tijdens de Nederlandse wintermaanden is de aanmaak van vitamine D via zonlicht beperkt. Je lichaam maakt dan gebruik van de voorraad die in eerdere maanden is opgebouwd, naast de vitamine D die je via voeding binnenkrijgt. Voor sommige mensen is dit voldoende. Andere groepen hebben het hele jaar door extra vitamine D nodig, bijvoorbeeld vanwege hun leeftijd, huidskleur of beperkte blootstelling aan daglicht. Voor deze groepen geldt het supplementadvies dus niet alleen tijdens de winter. [1] In welke voeding zit vitamine D? Hoewel zonlicht voor veel mensen de belangrijkste bron is, krijg je ook vitamine D binnen via voeding. Van nature bevatten relatief weinig voedingsmiddelen grote hoeveelheden vitamine D. Vooral vette vis is een belangrijke bron. Voorbeelden van voedingsmiddelen die vitamine D leveren zijn vette vis zoals zalm, haring en makreel, eieren en in kleinere hoeveelheden vlees. In Nederland wordt vitamine D daarnaast toegevoegd aan margarine, halvarine en bepaalde bak- en braadproducten. Sommige paddenstoelen bevatten vitamine D2, vooral wanneer ze aan uv-licht zijn blootgesteld. [1] Gezond en gevarieerd eten blijft belangrijk, maar voor bepaalde groepen is voeding alleen niet voldoende om in de vitamine D-behoefte te voorzien. Daarom gelden er in Nederland aanvullende suppletieadviezen. Wil je meer weten over gezonde voedingskeuzes rondom de overgang? Lees dan ook ons artikel over voeding tijdens de premenopauze. Hoeveel vitamine D heb je per dag nodig? Volgens het Voedingscentrum is de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vitamine D voor kinderen vanaf één jaar en volwassenen tot en met 70 jaar 10 microgram per dag. Voor mensen boven de 70 jaar geldt een aanbevolen hoeveelheid van 20 microgram per dag. [1] Niet iedereen hoeft daarvoor een supplement te gebruiken. Veel mensen krijgen via zonlicht en voeding voldoende vitamine D binnen. Voor verschillende groepen adviseert de Gezondheidsraad echter om dagelijks extra vitamine D te slikken. Voor wie wordt extra vitamine D aanbevolen? De Nederlandse adviezen zijn als volgt: Doelgroep Extra vitamine D per dag Kinderen van 0 t/m 3 jaar 10 microgram Mensen van 4 t/m 69 jaar met een getinte of donkere huidskleur 10 microgram Mensen van 4 t/m 69 jaar die weinig buitenkomen of hun huid bedekken 10 microgram Vrouwen van 50 t/m 69 jaar 10 microgram Iedereen vanaf 70 jaar 20 microgram Zwangere vrouwen 10 microgram Deze hoeveelheden zijn gebaseerd op de Nederlandse suppletieadviezen van het Voedingscentrum. [1] Voor vrouwen vanaf 50 jaar geldt het advies om dagelijks 10 microgram extra vitamine D te gebruiken, ook wanneer ze regelmatig buitenkomen. Vanaf 70 jaar wordt 20 microgram per dag aanbevolen. Tijdens de zwangerschap geldt eveneens het advies om dagelijks 10 microgram extra vitamine D te gebruiken. [1,4] Gebruik je al een multivitamine of ander supplement met vitamine D? Controleer dan hoeveel vitamine D daarin zit, zodat je niet onnodig meerdere producten met dezelfde vitamine combineert. Waarom is vitamine D extra belangrijk voor vrouwen tijdens en na de overgang? Tijdens de overgang verandert de hormoonproductie in het lichaam. Vooral de afname van oestrogeen kan invloed hebben op de botgezondheid. Na de menopauze neemt het risico op botverlies en osteoporose toe. Daarom verdienen voeding, beweging en voldoende vitamine D in deze levensfase extra aandacht. Vitamine D helpt je lichaam calcium uit voeding op te nemen en draagt bij aan het behoud van sterke botten. Dat is vooral belangrijk wanneer je ouder wordt. Het Nederlandse advies om vanaf je vijftigste extra vitamine D te gebruiken, is dan ook voornamelijk gericht op botgezondheid. [1,4] Dat betekent overigens niet dat vitamine D overgangsklachten zoals opvliegers, stemmingswisselingen of slaapproblemen behandelt. Voor dergelijke effecten is onvoldoende overtuigend bewijs. Naast voldoende vitamine D blijven ook calciumrijke voeding, regelmatig bewegen en krachttraining belangrijk voor het behoud van sterke botten en spieren. Wil je meer weten over lichamelijke veranderingen tijdens deze periode? Lees dan ons artikel over overgangsklachten. Hoe weet je of je een vitamine D-tekort hebt? Een vitamine D-tekort kun je niet betrouwbaar vaststellen op basis van klachten alleen. Wanneer een arts vermoedt dat er een tekort is en bloedonderzoek medisch zinvol is, kan de hoeveelheid 25-hydroxyvitamine D in het bloed worden gemeten. Dit wordt meestal afgekort tot 25(OH)D en wordt uitgedrukt in nanomol per liter (nmol/L). [2] Toch is het niet nodig om standaard je vitamine D-waarde te laten meten. Volgens Thuisarts is bloedonderzoek naar vitamine D bij de meeste mensen niet zinvol. Het is vaak voldoende om de geldende suppletieadviezen te volgen. Bij bepaalde medische aandoeningen, bijvoorbeeld bij botontkalking waarvoor medicatie wordt gebruikt, kan bloedonderzoek wel passend zijn. [4] Wat is een goede vitamine D-waarde? Er bestaat geen universele optimale vitamine D-waarde die voor iedereen geldt. De interpretatie hangt onder andere af van leeftijd, gezondheid en de gebruikte medische richtlijn. Een waarde onder 30 nmol/L wordt in veel richtlijnen beschouwd als een aanwijzing voor een te lage vitamine D-status. In bepaalde situaties, waaronder bij ouderen, wordt een grens van 50 nmol/L gehanteerd voor een voldoende vitamine D-status. [2] Een bloedwaarde van 80 tot 100 nmol/L is dus geen algemeen doel waar iedereen naar moet streven. Meer vitamine D is niet automatisch beter. Overleg bij afwijkende uitslagen met je arts en gebruik geen hoge doseringen op eigen initiatief. Wanneer is een vitamine D-supplement verstandig? Wanneer je behoort tot een groep waarvoor extra vitamine D wordt aanbevolen, is dagelijks gebruik van een supplement een praktische manier om voldoende vitamine D binnen te krijgen. Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor druppels, tabletten of capsules. Vitamine D is vetoplosbaar. Daarom kan het handig zijn om een supplement bij een maaltijd in te nemen, zeker wanneer die maaltijd wat vet bevat. Je hoeft hiervoor niet speciaal extra vet te eten. Ook is er geen overtuigend bewijs dat iedereen een bijzondere formulering nodig heeft om vitamine D voldoende op te nemen. [2] Is vitamine D3 beter dan vitamine D2? Beide vormen kunnen de vitamine D-status verhogen. Vitamine D3 heeft doorgaans een iets sterkere en langdurigere invloed op de 25(OH)D-waarde in het bloed dan vitamine D2. Daarom bevatten veel supplementen vitamine D3. [2] Belangrijker dan de vorm is echter dat je een hoeveelheid gebruikt die aansluit bij je behoefte en de geldende adviezen. Moet je vitamine D3 altijd combineren met vitamine K2? Vitamine D en vitamine K spelen allebei een rol bij de botgezondheid, maar hebben verschillende functies. Vitamine D ondersteunt de opname van calcium uit voeding. Vitamine K draagt bij aan de normale bloedstolling en het behoud van normale botten. [3] Je ziet daarom regelmatig supplementen waarin vitamine D3 en K2 worden gecombineerd. Toch is er onvoldoende bewijs om te zeggen dat iedereen vitamine D3 altijd samen met K2 moet innemen. Ook is niet overtuigend aangetoond dat de combinatie voor gezonde mensen betere gezondheidsresultaten oplevert dan vitamine D alleen. [6] Gebruik je antistollingsmiddelen, vooral vitamine K-antagonisten zoals acenocoumarol of fenprocoumon? Overleg dan altijd met je arts of apotheker voordat je een supplement met vitamine K2 gaat gebruiken. Vitamine K kan de werking van deze medicijnen beïnvloeden. Viv Support heeft een supplement waarin vitamine D3, K2 en magnesium zijn gecombineerd. De samenstelling per capsule bevat 18 microgram vitamine D3, 60 microgram vitamine K2 en 45 mg magnesium. Meer informatie vind je bij Liposomale Vitamine D3 & K2. Dit product is bedoeld als aanvulling op de voeding. De combinatie is niet voor iedereen noodzakelijk en de geschikte hoeveelheid vitamine D hangt af van je persoonlijke situatie. Kun je ook te veel vitamine D binnenkrijgen? Ja. Omdat vitamine D vetoplosbaar is en in het lichaam kan worden opgeslagen, kan langdurig gebruik van te hoge doseringen schadelijk zijn. Een teveel kan bijvoorbeeld leiden tot een verhoogd calciumgehalte in het bloed, wat onder andere gevolgen kan hebben voor de nieren. [1] Voor volwassenen heeft de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) een aanvaardbare bovengrens van 100 microgram vitamine D per dag vastgesteld. Dit is nadrukkelijk geen aanbevolen hoeveelheid, maar een veiligheidsgrens voor de totale dagelijkse inname. [1] Voor de meeste mensen is een aanzienlijk lagere hoeveelheid voldoende. Houd je daarom aan de aanbevolen dosering op de verpakking of het advies van je arts. Controleer ook of je niet via meerdere supplementen tegelijk vitamine D binnenkrijgt. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Bij de meeste mensen is het niet nodig om een vitamine D-tekort met bloedonderzoek uit te sluiten. Behoor je tot een groep waarvoor extra vitamine D wordt aanbevolen, dan kun je meestal het landelijke suppletieadvies volgen. Neem wel contact op met je huisarts wanneer je onverklaarde spierzwakte, aanhoudende botpijn of andere klachten hebt die invloed hebben op je dagelijks functioneren. Ook wanneer je een aandoening hebt die de opname van voedingsstoffen beïnvloedt, medicijnen gebruikt die invloed kunnen hebben op je vitamine D-status of twijfelt over de juiste dosering, kan medisch advies verstandig zijn. Veelgestelde vragen over vitamine D Wat zijn de symptomen van een vitamine D-tekort? Een ernstig vitamine D-tekort kan bijdragen aan spierzwakte, botpijn en problemen met de botgezondheid. Vermoeidheid wordt vaak met vitamine D-tekort in verband gebracht, maar is geen betrouwbaar symptoom en heeft meestal andere mogelijke oorzaken. Bloedonderzoek is niet voor iedereen nodig. Hoeveel vitamine D moet een vrouw boven de 50 slikken? Volgens het Voedingscentrum wordt vrouwen van 50 tot en met 69 jaar aangeraden dagelijks 10 microgram extra vitamine D te gebruiken. Vanaf 70 jaar geldt een advies van 20 microgram per dag. Dit advies is vooral gericht op het behoud van sterke botten. Is het verstandig om het hele jaar vitamine D te slikken? Dat hangt af van je persoonlijke situatie. Voor bepaalde groepen, zoals vrouwen vanaf 50 jaar, zwangeren en mensen met een getinte of donkere huidskleur, geldt het advies om het hele jaar extra vitamine D te gebruiken. Andere mensen kunnen doorgaans voldoende vitamine D binnenkrijgen via zonlicht en voeding. Kan vitamine D helpen tegen vermoeidheid? Er is geen overtuigend bewijs dat extra vitamine D bij mensen zonder tekort helpt tegen algemene vermoeidheidsklachten. Ervaar je langdurig weinig energie, dan is het belangrijk om ook naar andere mogelijke oorzaken te kijken. Is vitamine D3 beter met K2? Niet noodzakelijk. Beide vitamines spelen een rol bij de botgezondheid, maar er is onvoldoende bewijs dat het combineren van vitamine D3 met K2 voor iedereen extra gezondheidsvoordelen oplevert. Bij bepaalde antistollingsmiddelen is bovendien voorzichtigheid met vitamine K-supplementen nodig. Wanneer kun je vitamine D het beste innemen? Vitamine D kun je op een moment innemen dat goed past binnen je dagelijkse routine. Omdat de vitamine vetoplosbaar is, kan inname bij een maaltijd met wat vet de opname bevorderen. Regelmatig gebruik volgens het geldende advies is belangrijker dan een specifiek tijdstip. Tot slot: verdient vitamine D een plek in je dagelijkse routine? Vitamine D is belangrijk voor het behoud van sterke botten, tanden en spieren en voor de normale werking van je immuunsysteem. Je lichaam kan vitamine D zelf aanmaken via zonlicht, terwijl voeding een aanvullende bron vormt. Toch krijgt niet iedereen op deze manier voldoende vitamine D binnen. Voor vrouwen vanaf 50 jaar, zwangeren, ouderen en mensen die weinig zonlicht op hun huid krijgen, gelden daarom specifieke adviezen voor extra vitamine D. Dat maakt vitamine D een belangrijke vitamine om aandacht aan te besteden, maar niet automatisch het supplement dat iedereen moet slikken. Kijk vooral naar je leeftijd, levensfase en persoonlijke situatie. Zo zorg je ervoor dat je voldoende vitamine D binnenkrijgt, zonder onnodig hoge doseringen te gebruiken. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen [1] Voedingscentrum. Vitamine D. Informatie over functies, voedingsbronnen, zonlicht, aanbevolen hoeveelheden, supplementadviezen en veiligheid. https://www.voedingscentrum.nl/vitamineD [2] National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Vitamin D – Fact Sheet for Health Professionals. Informatie over vitamine D2 en D3, omzetting naar calcitriol, opname en interpretatie van bloedwaarden. https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/ [3] Europese Commissie. Verordening (EU) nr. 432/2012. Toegestane gezondheidsclaims voor vitamines en mineralen, waaronder vitamine D en vitamine K. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/432/oj [4] Thuisarts. Heb ik extra vitamine D nodig? Laatst gewijzigd 9 juli 2026. Informatie over risicogroepen, gezondheidseffecten en wanneer bloedonderzoek nodig is. https://www.thuisarts.nl/vitamine-d/heb-ik-extra-vitamine-d-nodig [5] KWF Kankerbestrijding (2023). Vitamine D. Informatie over veilige blootstelling aan zonlicht, zonnebrandcrème en vitamine D-aanmaak. https://www.kwf.nl/nieuws/vitamine-d [6] Verbraucherzentrale Nordrhein-Westfalen (2026). Vitamin D besser mit Vitamin K2? Beoordeling van het bewijs voor gecombineerde suppletie van vitamine D en K2. https://www.verbraucherzentrale.nrw/faq/vitamin-d-besser-mit-vitamin-k2-39144

Lees meer
Voeding na de bevalling

Voeding na de bevalling: 5 tips voor herstel en energie

De eerste weken na de geboorte van je kindje staan in het teken van wennen, verzorgen en herstellen. Je lichaam heeft tijdens de zwangerschap en bevalling veel veranderingen doorgemaakt. Ondertussen zijn de nachten vaak kort en kan het lastig zijn om tijd te vinden voor een volwaardige maaltijd. Juist in deze periode is het belangrijk om ook goed voor jezelf te zorgen. Gezonde voeding na de bevalling helpt je om voldoende energie en voedingsstoffen binnen te krijgen. Eiwitten zijn belangrijk voor het herstel van lichaamsweefsels, ijzer speelt een rol bij het zuurstoftransport en gezonde vetten leveren essentiële vetzuren. Geef je borstvoeding? Dan heeft je lichaam bovendien extra energie en voedingsstoffen nodig. Maar wat kun je het beste eten na de bevalling? En hoe zorg je voor voldoende voedingsstoffen wanneer je nauwelijks tijd hebt om te koken? Met deze vijf praktische voedingstips maak je gezond eten tijdens de kraamperiode en de maanden daarna een stuk gemakkelijker. 1. Eet voldoende eiwitten voor herstel na de bevalling Na de bevalling heeft je lichaam tijd nodig om te herstellen. Je baarmoeder wordt weer kleiner, eventuele wondjes of hechtingen moeten genezen en je spieren hebben mogelijk extra aandacht nodig. Eiwitten zijn belangrijke bouwstoffen voor lichaamsweefsels en spelen een rol bij het onderhoud en herstel daarvan. [1] Ook wanneer je borstvoeding geeft, is voldoende eiwit belangrijk. Je lichaam gebruikt voedingsstoffen om moedermelk aan te maken en tijdens de borstvoedingsperiode is je eiwitbehoefte hoger dan normaal. Dat betekent niet dat je enorme hoeveelheden eiwitten moet eten. Door bij iedere maaltijd een eiwitbron te kiezen, kun je doorgaans goed in je behoefte voorzien. Welke eiwitrijke voeding kun je eten na de bevalling? Goede eiwitbronnen zijn onder andere kip, kalkoen, eieren, yoghurt, kwark, peulvruchten, tofu, noten en vis. Combineer deze voedingsmiddelen met volkorenproducten, groenten en fruit voor een gevarieerde maaltijd. Je hoeft daarvoor niet uitgebreid te koken. Denk bijvoorbeeld aan een ontbijt met kwark, havermout en fruit, een volkorenboterham met ei of een snelle lunch met hummus en groenten. Heb je wat meer tijd? Dan zijn eiwitrijke bananenpannenkoeken een lekkere mogelijkheid voor het ontbijt of als tussendoortje. Wanneer je moeite hebt om voldoende eiwitten via gewone voeding binnen te krijgen, kan een eiwitpoeder soms een praktische aanvulling zijn. Gewone voeding blijft echter de basis. Niet ieder eiwitpoeder is vanzelfsprekend geschikt tijdens de borstvoeding, vooral wanneer het kruidenextracten of andere toevoegingen bevat. Controleer daarom de samenstelling en overleg bij twijfel met een zorgverlener. Meer informatie vind je in ons artikel over eiwitpoeder met collageen. 2. Kies voor gezonde vetten en voldoende energie Vetten zijn een belangrijk onderdeel van een gezond voedingspatroon. Ze leveren energie en helpen je lichaam om vetoplosbare vitamines, zoals vitamine A, D, E en K, op te nemen. Daarnaast bevatten verschillende vetrijke voedingsmiddelen essentiële vetzuren die je lichaam niet zelf kan aanmaken. Na de bevalling is het belangrijk om voldoende te blijven eten. Zeker wanneer je borstvoeding geeft, vraagt de aanmaak van moedermelk extra energie. Het Voedingscentrum adviseert daarom om tijdens de borstvoedingsperiode van sommige voedingsmiddelen wat meer te eten dan normaal. [2] Goede bronnen van onverzadigde vetten zijn avocado, olijfolie, ongezouten noten, zaden en vette vis. Voeg bijvoorbeeld wat noten toe aan je ontbijt, gebruik olijfolie bij het bereiden van je avondmaaltijd of beleg een boterham met avocado. Welke rol spelen omega 3-vetzuren na de bevalling? Omega 3-vetzuren komen voor in verschillende voedingsmiddelen. Vette vis levert de omega 3-vetzuren EPA en DHA, terwijl onder andere walnoten, chiazaad en lijnzaad het plantaardige omega 3-vetzuur ALA bevatten. Je lichaam kan ALA slechts beperkt omzetten in EPA en DHA. Het Voedingscentrum adviseert om wekelijks één portie vis te eten, bij voorkeur vette vis. Geef je borstvoeding, dan zijn bijvoorbeeld Atlantische zalm, haring en sardines geschikte keuzes. Eet niet meer dan twee porties vette vis per week en vermijd vissoorten die relatief veel schadelijke stoffen kunnen bevatten, zoals zwaardvis en verse tonijn. [3] Eet je geen vis? Dan kun je eventueel een supplement met EPA en DHA uit algenolie overwegen. Bespreek bij borstvoeding met een zorgverlener welk product en welke hoeveelheid passend zijn. 3. Kies voor voedzame, warme maaltijden die je gemakkelijk kunt bereiden Na een bevalling kan koken behoorlijk veel energie kosten. Toch helpt het om regelmatig iets voedzaams te eten, zeker wanneer je door de zorg voor je baby weinig tijd hebt om uitgebreid aan tafel te zitten. In veel culturen worden warme maaltijden tijdens de kraamperiode traditioneel gezien als een manier om de moeder te verzorgen. Denk aan soepen, stoofgerechten en warme ontbijtjes. Er is geen overtuigend bewijs dat warme voeding op zichzelf zorgt voor sneller lichamelijk herstel, maar zulke maaltijden kunnen wel comfortabel zijn en het gemakkelijker maken om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen. Welke maaltijden zijn handig tijdens de kraamperiode? Een paar praktische voorbeelden zijn: Groentesoep met linzen of kip: levert vocht en kan door toevoeging van peulvruchten of vlees ook eiwitten bevatten. Havermout met melk of verrijkte sojadrink: gemakkelijk te bereiden en aan te vullen met fruit, noten of zaden. Een stoofgerecht met groenten en bonen: bevat vezels en verschillende vitamines en mineralen. Geroosterde groenten met volkoren couscous: eenvoudig in grotere hoeveelheden te bereiden. Een omelet met groenten en volkorenbrood: een snelle maaltijd met eiwitten. Probeer maaltijden te kiezen die je gemakkelijk kunt bewaren of opnieuw kunt opwarmen. Een grote pan soep, een portie linzencurry of een ovenschotel kan meerdere maaltijden opleveren. Ook invriezen is handig. Zo hoef je op drukke dagen alleen een maaltijd op te warmen. Vraag daarnaast gerust aan familie of vrienden of ze een maaltijd kunnen meenemen wanneer ze op kraambezoek komen. Vergeet de koolhydraten niet Bij herstelvoeding ligt de nadruk vaak op eiwitten en gezonde vetten, maar koolhydraten zijn net zo goed een belangrijke energiebron. Vooral volkoren graanproducten, aardappelen en peulvruchten leveren energie, vezels en verschillende voedingsstoffen. Dat is belangrijk wanneer je weinig slaapt, regelmatig moet voeden en lichamelijk nog herstellende bent. Je hoeft na de bevalling dan ook niet meteen koolhydraten te beperken of een streng dieet te volgen. 4. Drink voldoende, vooral als je borstvoeding geeft Voldoende drinken is belangrijk voor je normale lichaamsfuncties. Tijdens de borstvoedingsperiode heeft je lichaam bovendien extra vocht nodig voor de aanmaak van moedermelk. Veel vrouwen merken daarom dat ze meer dorst hebben, vooral tijdens of vlak na het voeden. Thuisarts adviseert vrouwen die borstvoeding geven om dagelijks minimaal twee liter te drinken. Hoeveel je precies nodig hebt, kan verschillen door onder andere warmte, lichamelijke activiteit en je persoonlijke situatie. Het is daarom verstandig om regelmatig te drinken en op je dorst te letten. [4] Water is een goede keuze, maar ook melk en andere geschikte dranken tellen mee voor je vochtinname. Een praktische tip is om standaard een glas of fles water klaar te zetten op de plek waar je je baby voedt. Zo vergeet je minder snel om zelf ook iets te drinken. Welke dranken zijn geschikt na de bevalling? Naast water kun je bijvoorbeeld kiezen voor melk, ongezoete verrijkte sojadrink of af en toe een kop rooibos- of muntthee. Ook soep kan bijdragen aan je vochtinname. Let op met bepaalde kruidentheeën tijdens de borstvoeding. Het Voedingscentrum adviseert om geen venkelthee, anijsthee of kaneelthee te drinken wanneer je borstvoeding geeft. Deze theesoorten kunnen natuurlijke plantstoffen bevatten die mogelijk schadelijk zijn voor je baby. Het normale gebruik van deze kruiden in gerechten is geen probleem. [5] Ook cafeïne verdient aandacht. Cafeïne kan via moedermelk bij je baby terechtkomen. Het Voedingscentrum adviseert tijdens de borstvoedingsperiode niet meer dan ongeveer 200 mg cafeïne per dag te gebruiken. Dit komt afhankelijk van de sterkte neer op ongeveer twee kopjes koffie. [2] Zorgt extra water drinken voor meer moedermelk? Voldoende drinken helpt om je vochtbehoefte aan te vullen, maar extra veel water drinken zorgt niet automatisch voor een grotere melkproductie. Die wordt vooral beïnvloed door hoe vaak en hoe effectief je baby drinkt, of door regelmatig kolven. Maak je je zorgen over de hoeveelheid moedermelk? Bespreek dit dan met je kraamverzorgende, verloskundige of een lactatiekundige. Kruidenthee of extra drinken is geen bewezen oplossing voor problemen met de melkproductie. 5. Eet gevarieerd en let extra op ijzer, vitamines en mineralen Groenten en fruit leveren verschillende vitamines, mineralen en voedingsvezels. Door regelmatig af te wisselen, krijg je uiteenlopende voedingsstoffen binnen die belangrijk zijn voor je gezondheid. Kies bijvoorbeeld voor groene bladgroenten, wortels, paprika, broccoli, bessen, kiwi's en citrusvruchten. Je hoeft niet iedere dag alle kleuren van de regenboog te eten. Het gaat vooral om voldoende variatie over de week. Combineer groenten en fruit met volkorenproducten, eiwitbronnen en gezonde vetten om een volwaardige maaltijd samen te stellen. IJzer is extra belangrijk na bloedverlies tijdens de bevalling Tijdens de bevalling verlies je bloed en daarmee ook ijzer. Wanneer je veel bloed hebt verloren, kan je ijzervoorraad afnemen en kan bloedarmoede ontstaan. Hierdoor kun je je erg moe, zwak of duizelig voelen en sneller buiten adem raken. [6] IJzer komt onder andere voor in vlees, vis, volkorenproducten, peulvruchten en noten. Je kunt de opname van plantaardig ijzer ondersteunen door deze voedingsmiddelen te combineren met vitamine C. Denk bijvoorbeeld aan een maaltijd met linzen en paprika of volkorenbrood met hummus en een kiwi. Heb je tijdens de bevalling veel bloed verloren of blijf je opvallend vermoeid en duizelig? Bespreek dan met je verloskundige of huisarts of bloedonderzoek nodig is. Bij een vastgesteld ijzertekort of bloedarmoede is gezonde voeding alleen niet altijd voldoende. Soms is behandeling met ijzer nodig. [6] Vergeet vitamine B12 en folaat niet Naast ijzer zijn ook vitamine B12 en folaat belangrijk voor de vorming van rode bloedcellen. Vitamine B12 komt voornamelijk voor in dierlijke voedingsmiddelen, zoals vlees, vis, eieren en zuivel. Folaat zit onder andere in groene groenten, peulvruchten en volkorenproducten. Eet je volledig plantaardig? Dan is een betrouwbare bron van vitamine B12 via supplementen of voldoende verrijkte producten noodzakelijk. Zeker wanneer je borstvoeding geeft, is het verstandig om je voedingspatroon zo nodig met een diëtist te bespreken. Heb je andere voedingsbehoeften als je borstvoeding geeft? Ja. Wanneer je borstvoeding geeft, heeft je lichaam extra energie en voedingsstoffen nodig voor de aanmaak van moedermelk. Het Voedingscentrum adviseert daarom om tijdens deze periode voldoende en gevarieerd te eten en van sommige producten uit de Schijf van Vijf wat meer te nemen. [2] Dat betekent niet dat je voor twee personen hoeft te eten. Hoeveel extra voeding je nodig hebt, verschilt onder andere door hoeveel borstvoeding je geeft, je lichaamsbouw en je activiteit. Het is belangrijk om in deze periode niet direct streng te gaan lijnen om zwangerschapskilo's kwijt te raken. Een sterk beperkte energie-inname kan het lastiger maken om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen. Richt je liever op regelmatig eten, voldoende rust en een gevarieerd voedingspatroon. [2] Praktisch voorbeeld: een dagmenu na de bevalling Vind je het lastig om te bedenken wat je gedurende de dag kunt eten? Dit voorbeeld laat zien hoe je verschillende voedingsstoffen kunt combineren zonder ingewikkelde recepten. Eetmoment Voorbeeld Ontbijt Havermout met yoghurt of melk, banaan en walnoten Tussendoor Een stuk fruit met een handje ongezouten noten Lunch Volkorenbrood met ei of hummus en groenten Tussendoor Kwark of verrijkte sojayoghurt met bessen Avondeten Zalm of linzen met volkorenrijst en groenten Later op de avond Een volkorencracker of ander tussendoortje als je trek hebt Dit dagmenu is bedoeld als inspiratie en is geen persoonlijk voedingsschema. De hoeveelheden hangen af van je eigen energiebehoefte. Vooral wanneer je borstvoeding geeft, kan het nodig zijn om grotere porties of extra tussendoortjes te nemen. Je kunt ook vooruitwerken door alvast wat ontbijtjes of tussendoortjes klaar te maken. Denk aan overnight oats, gekookte eieren of porties soep in de vriezer. Zo wordt gezond eten makkelijker op momenten dat je weinig tijd of energie hebt. Zijn supplementen nodig na de bevalling? Niet iedere vrouw heeft na de bevalling automatisch extra supplementen nodig. Met een gevarieerd voedingspatroon kun je veel belangrijke voedingsstoffen binnenkrijgen. Toch zijn er situaties waarin aanvullende vitamines of mineralen zinvol of noodzakelijk kunnen zijn. Heb je bijvoorbeeld bloedarmoede door ijzertekort, dan kan een arts ijzerpreparaten voorschrijven. Bij een volledig plantaardig voedingspatroon is aandacht voor vitamine B12 noodzakelijk. Eet je geen vis, dan kun je eventueel een supplement met EPA en DHA overwegen. Een algemene multivitamine is niet automatisch nodig en niet iedere samenstelling is geschikt tijdens de borstvoeding. Sommige supplementen bevatten hoge doseringen vitamines, kruidenextracten of andere stoffen waarvan de veiligheid tijdens de borstvoedingsperiode onvoldoende is onderzocht. Overweeg je een supplement? Bespreek dan met je verloskundige, huisarts, apotheker of diëtist welk product en welke hoeveelheid bij jouw situatie passen. Gebruik supplementen niet als vervanging voor voldoende voeding of een medische behandeling. Wanneer contact opnemen met de huisarts of verloskundige? Vermoeidheid en een onregelmatig slaapritme komen vaak voor na de bevalling. Toch is het belangrijk om klachten die ernstig zijn, toenemen of aanhouden niet automatisch als een normaal onderdeel van de kraamperiode te beschouwen. Neem contact op met je verloskundige of huisarts wanneer je opvallend duizelig bent, snel buiten adem raakt, veel lichamelijke zwakte ervaart of denkt dat je bloedarmoede hebt. Ook wanneer eten en drinken door misselijkheid of andere klachten nauwelijks lukken, is het verstandig om hulp te vragen. Bel direct je verloskundige of huisarts bij toenemend of plotseling hevig bloedverlies, koorts, ernstige buikpijn of wanneer je je erg ziek voelt. Dit kunnen signalen zijn van een complicatie die medische beoordeling nodig heeft. [7] Meer informatie over lichamelijk herstel en de veranderingen in de kraamperiode vind je in ons artikel over herstellen na de bevalling. Veelgestelde vragen over voeding na de bevalling Wat kun je het beste eten na de bevalling? Kies vooral voor gevarieerde maaltijden met voldoende eiwitten, volkorenproducten, gezonde vetten, groenten en fruit. Deze voedingsmiddelen leveren energie en belangrijke voedingsstoffen voor je lichaam. Wanneer je borstvoeding geeft, heb je daarnaast extra energie en vocht nodig. Wat kun je eten om sneller te herstellen na de bevalling? Er bestaat geen specifiek voedingsmiddel dat het herstel na een bevalling gegarandeerd versnelt. Wel helpt voldoende en gevarieerd eten om de voedingsstoffen binnen te krijgen die je lichaam nodig heeft. Eiwitten zijn bijvoorbeeld belangrijk voor lichaamsweefsels, terwijl ijzer nodig is voor de normale vorming van rode bloedcellen. Wat moet je extra eten als je borstvoeding geeft? Tijdens de borstvoeding heb je meer energie en voedingsstoffen nodig dan normaal. Het Voedingscentrum adviseert daarom om van sommige producten uit de Schijf van Vijf iets meer te eten, zoals volkorenproducten, zuivel of verrijkte alternatieven, noten en eiwitrijke voedingsmiddelen. Hoeveel extra je nodig hebt, verschilt per persoon. Wat kun je beter niet drinken tijdens de borstvoeding? Het is het veiligst om geen alcohol te drinken tijdens de borstvoeding. Beperk daarnaast de hoeveelheid cafeïne en vermijd uit voorzorg venkelthee, anijsthee en kaneelthee. Deze kruidentheeën kunnen natuurlijke plantstoffen bevatten die mogelijk schadelijk zijn voor je baby. Welke vitamines zijn belangrijk na de bevalling? Onder andere vitamine B12, folaat, vitamine C en vitamine D zijn belangrijk voor verschillende lichaamsfuncties. Welke voedingsstoffen extra aandacht verdienen, hangt af van je voedingspatroon, gezondheid en eventuele borstvoeding. Niet iedereen heeft een multivitamine nodig. Is het normaal dat je weinig energie hebt na de bevalling? Vermoeidheid komt veel voor na de bevalling, onder andere door het lichamelijke herstel en de onderbroken nachten. Wanneer je extreem moe bent, veel bloed hebt verloren of ook klachten hebt zoals duizeligheid en kortademigheid, kan bloedarmoede een mogelijke verklaring zijn. Bespreek dergelijke klachten met je verloskundige of huisarts. Conclusie: goede voeding na de bevalling hoeft niet ingewikkeld te zijn Na de bevalling heeft je lichaam tijd en voldoende voedingsstoffen nodig om te herstellen. Eiwitten, gezonde vetten, koolhydraten, vitamines en mineralen spelen daarbij allemaal een rol. Geef je borstvoeding, dan heb je bovendien extra energie en vocht nodig. Dat betekent niet dat iedere maaltijd perfect samengesteld moet zijn. Juist tijdens de kraamperiode kunnen eenvoudige gerechten, voedzame tussendoortjes en maaltijden die je vooraf bereidt veel verschil maken. Probeer regelmatig en gevarieerd te eten, voldoende te drinken en hulp te vragen wanneer je die nodig hebt. En geef jezelf de ruimte om te herstellen. Goede voeding kan je lichaam ondersteunen, maar voldoende rust en medische zorg wanneer dat nodig is, zijn minstens zo belangrijk. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen [1] Voedingscentrum. Eiwitten. Informatie over eiwitbehoefte, functies en eiwitrijke voedingsmiddelen. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/eiwitten.aspx [2] Voedingscentrum. Eten als je borstvoeding geeft. Informatie over extra energiebehoefte, voeding, drinken, cafeïne en herstel van gewicht. https://www.voedingscentrum.nl/nl/zwanger-en-kind/borstvoeding-en-flesvoeding/borstvoeding-geven/eten-tijdens-de-borstvoeding.aspx [3] Voedingscentrum. Moedermelk. Informatie over visconsumptie, omega 3-vetzuren en aandachtspunten tijdens borstvoeding. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/moedermelk [4] Thuisarts. Ik wil borstvoeding geven. Adviezen over voeding, drinken en de aanmaak van moedermelk. https://www.thuisarts.nl/borstvoeding/ik-wil-borstvoeding-geven [5] Voedingscentrum. Is borstvoedingsthee veilig om te drinken tijdens mijn zwangerschap of als ik borstvoeding geef? Informatie over venkel, anijs en kruiden in thee. https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/zwanger-en-baby/is-borstvoedingsthee-veilig-om-te-drinken-tijdens-mijn-zwangerschap-of-als-ik-borstvoeding-geef-.aspx [6] Thuisarts. Ik heb bloedarmoede na mijn bevalling. Informatie over symptomen, ijzerrijke voeding, bloedonderzoek en behandeling. https://www.thuisarts.nl/bevalling/ik-heb-bloedarmoede-na-mijn-bevalling [7] Thuisarts. Ik ben net bevallen: belangrijke adviezen. Informatie over lichamelijk herstel en wanneer medische hulp nodig is. https://www.thuisarts.nl/bevalling/ik-ben-net-bevallen-belangrijke-adviezen

Lees meer
IJzertekort bij vrouwen: symptomen, oorzaken en wat je kunt doen

IJzertekort bij vrouwen: symptomen, oorzaken en wat je kunt doen

Je slaapt voldoende, maar toch voel je je vaak moe en futloos. Alsof je jezelf de dag door moet slepen. Traplopen kost je meer moeite dan voorheen en misschien ben je bij een kleine inspanning al buiten adem. Soms word je duizelig als je snel opstaat of heb je zonder duidelijke aanleiding hoofdpijn. Herkenbaar? Dan kan het zinvol zijn om je ijzerwaarden te laten onderzoeken. Achter deze klachten kan namelijk een ijzertekort schuilgaan, al zijn er ook veel andere mogelijke oorzaken. Vooral vrouwen die menstrueren hebben een grotere kans op ijzertekort, doordat ze iedere maand bloed en daarmee ijzer verliezen. In dit artikel lees je hoe je een mogelijk ijzertekort herkent, welke bloedwaarden belangrijk zijn en wat je kunt doen om je ijzervoorraad aan te vullen. Waarom is ijzer belangrijk en wat betekent een ijzertekort? IJzer is een mineraal dat je lichaam nodig heeft voor verschillende belangrijke processen. Het speelt onder andere een rol bij de aanmaak van hemoglobine (Hb), een eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof door je lichaam vervoert. Daarnaast draagt ijzer bij aan de normale energiehuishouding en is het betrokken bij verschillende enzymprocessen. Wanneer je onvoldoende ijzer binnenkrijgt, te veel ijzer verliest of het mineraal niet goed opneemt, kan je ijzervoorraad geleidelijk afnemen. Er ontstaat dan een ijzertekort. [1] Wat is het verschil tussen ijzertekort en bloedarmoede? Een ijzertekort betekent niet automatisch dat je bloedarmoede hebt. Je lichaam slaat namelijk een voorraad ijzer op, onder andere in de lever, milt en het beenmerg. Dit ijzer wordt opgeslagen in het eiwit ferritine. Wanneer je lichaam meer ijzer verbruikt of verliest dan het binnenkrijgt, spreekt het eerst deze voorraad aan. Hierdoor daalt je ferritinewaarde, terwijl je hemoglobinewaarde nog normaal kan zijn. Dit wordt ijzertekort zonder bloedarmoede genoemd. In deze fase kun je soms al klachten ervaren, zoals vermoeidheid of een verminderde inspanningstolerantie. Wanneer het tekort aanhoudt en er uiteindelijk onvoldoende ijzer beschikbaar is voor de aanmaak van hemoglobine, kan ook je Hb-waarde dalen. Er ontstaat dan ijzergebreksanemie, oftewel bloedarmoede door ijzertekort. Bij bloedarmoede kan het bloed minder zuurstof vervoeren. Daardoor kunnen klachten als vermoeidheid, kortademigheid bij inspanning, duizeligheid en hartkloppingen ontstaan. Niet iedere vorm van bloedarmoede wordt overigens veroorzaakt door ijzertekort. Ook een tekort aan vitamine B12 of andere medische aandoeningen kunnen een rol spelen. [2] Bloedwaarde IJzertekort zonder bloedarmoede IJzergebreksanemie Ferritine Verlaagd Meestal verlaagd Hemoglobine (Hb) Normaal Verlaagd Kun je ijzertekort hebben zonder bloedarmoede? Ja, dat kan. Een normale Hb-waarde sluit een ijzertekort niet uit. De ijzervoorraad kan namelijk al sterk verminderd zijn voordat het Hb onder de referentiewaarde daalt. Daarom kan het bij aanhoudende vermoeidheid en een vermoeden van ijzertekort zinvol zijn om naast het Hb ook ferritine te laten bepalen. Dat blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek van Vaucher en collega's uit 2012. In een studie onder 198 menstruerende vrouwen met vermoeidheid, een ferritinewaarde onder 50 µg/L en een normaal Hb werd onderzocht of ijzerbehandeling invloed had op vermoeidheid. Na twaalf weken was de vermoeidheid in de groep die ijzer kreeg sterker afgenomen dan in de placebogroep. [3] Dat betekent niet dat extra ijzer bij iedere vorm van vermoeidheid helpt. De onderzochte vrouwen vormden een specifieke groep en vermoeidheid kan veel verschillende oorzaken hebben. Het onderzoek laat wel zien waarom het belangrijk kan zijn om bij onverklaarde vermoeidheid verder te kijken dan alleen de Hb-waarde. Meer hierover lees je in ons artikel over de ijzerstatus bij vrouwen boven de 40. Wat zijn de symptomen van ijzertekort bij vrouwen? Een ijzertekort kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige vrouwen merken vooral dat ze minder energie hebben of sneller vermoeid zijn, terwijl anderen last krijgen van duizeligheid of merken dat lichamelijke inspanning meer moeite kost. Hoe duidelijk de klachten zijn, verschilt per persoon en hangt onder andere af van de ernst en duur van het tekort. Mogelijke symptomen van ijzertekort zijn: Vermoeidheid en weinig energie, ook na voldoende slaap. Sneller buiten adem zijn bij lichamelijke inspanning. Duizeligheid, hoofdpijn of concentratieproblemen. Een bleke huid of rusteloze benen. Een versnelde hartslag of hartkloppingen, vooral bij bloedarmoede. Soms haaruitval of een verminderde lichamelijke belastbaarheid. Deze signalen zijn niet specifiek voor ijzertekort. Vermoeidheid kan bijvoorbeeld ook samenhangen met slaaptekort, stress, schildklierproblemen of andere tekorten. Het is daarom niet mogelijk om op basis van symptomen alleen vast te stellen of je te weinig ijzer hebt. Bij aanhoudende klachten kan je huisarts beoordelen of bloedonderzoek nodig is. [1,2] Wat zijn de oorzaken van ijzertekort bij vrouwen? Een ijzertekort kan verschillende oorzaken hebben. Grofweg zijn er drie mogelijkheden: je lichaam verliest meer ijzer dan het binnenkrijgt, je krijgt via je voeding onvoldoende ijzer binnen of je darmen nemen het ijzer niet goed op. Soms spelen meerdere factoren tegelijkertijd een rol. IJzertekort door hevige menstruatie Tijdens je menstruatie verlies je bloed en daarmee ook ijzer. Normaal gesproken kan je lichaam dit verlies via de voeding aanvullen. Maar wanneer je iedere maand veel bloed verliest, kan je ijzervoorraad geleidelijk uitgeput raken. Vooral herhaaldelijk hevig of langdurig menstruatiebloedverlies vergroot de kans op ijzertekort. Hoe weet je of je menstruatie hevig is? Signalen zijn bijvoorbeeld regelmatig doorlekken, 's nachts je maandverband of tampon moeten verschonen, grote bloedstolsels verliezen of activiteiten vermijden doordat je veel bloed verliest. Het gaat niet alleen om de hoeveelheid bloed, maar ook om de invloed die je menstruatie op je dagelijks leven heeft. [4] Hevig bloedverlies kan verschillende oorzaken hebben, zoals vleesbomen (myomen), adenomyose of bepaalde stollingsstoornissen. Soms speelt ook anticonceptie een rol. Wil je meer begrijpen over je menstruatiepatroon en bijbehorende klachten? Lees dan ons artikel over menstruatieklachten en mogelijke oorzaken. Bespreek hevig of veranderend bloedverlies altijd met je huisarts, zodat een eventuele onderliggende oorzaak onderzocht kan worden. IJzertekort tijdens zwangerschap en na de bevalling Tijdens de zwangerschap neemt je bloedvolume toe en heeft je lichaam meer ijzer nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen en de ontwikkeling van je baby. Daardoor kan je ijzervoorraad sneller afnemen, vooral wanneer deze vóór de zwangerschap al laag was. Ook na de bevalling kan ijzertekort ontstaan of verergeren, bijvoorbeeld wanneer je tijdens de bevalling veel bloed hebt verloren. Je verloskundige of arts kan beoordelen of bloedonderzoek nodig is en welke behandeling passend is. Voldoende en gevarieerd eten is belangrijk tijdens de zwangerschap en in de periode daarna, maar bij een vastgesteld tekort kan aanvullende behandeling nodig zijn. Meer informatie over de voedingsbehoeften na de bevalling vind je in ons artikel over voeding na de bevalling. Te weinig ijzer uit voeding of verminderde opname Ook je voeding speelt een belangrijke rol. Wanneer je langdurig weinig ijzerrijke voedingsmiddelen eet of een eenzijdig voedingspatroon hebt, kan je ijzervoorraad afnemen. Eet je vegetarisch of veganistisch? Dan is het belangrijk om voldoende aandacht te besteden aan je ijzerinname. Plantaardige voeding bevat namelijk non-heemijzer, dat doorgaans minder gemakkelijk wordt opgenomen dan heemijzer uit dierlijke voedingsmiddelen. Dat betekent overigens niet dat vegetarisch of veganistisch eten automatisch tot een tekort leidt. Met een gevarieerd en goed samengesteld voedingspatroon kun je voldoende ijzer binnenkrijgen. [1] Soms ligt de oorzaak niet bij wat je eet, maar bij wat je lichaam daadwerkelijk opneemt. Bij coeliakie kan bijvoorbeeld de opname van ijzer in de dunne darm verminderd zijn. Ook na bepaalde maag- of darmoperaties, zoals een gastric bypass, kan de ijzeropname afnemen. Wanneer een ijzertekort ondanks voldoende inname blijft bestaan, kan aanvullend onderzoek nodig zijn. IJzertekort tijdens de (peri)menopauze: waarom is dit een aandachtspunt? Tijdens de perimenopauze verandert er veel in je lichaam. Niet alleen je hormoonspiegels schommelen, ook je menstruatiepatroon kan veranderen. Sommige vrouwen worden minder vaak ongesteld, terwijl anderen juist langere of hevigere menstruaties ervaren. Die veranderingen kunnen invloed hebben op je ijzervoorraad. Daarom is het belangrijk om niet alle vermoeidheidsklachten rond je veertigste of vijftigste automatisch aan de overgang toe te schrijven. Veranderend bloedverlies tijdens de perimenopauze Tijdens de perimenopauze, de jaren voorafgaand aan de menopauze, kunnen je menstruaties onregelmatiger worden. Soms blijft je menstruatie een periode uit, terwijl je op andere momenten juist langer of heviger bloed verliest dan je gewend bent. Wanneer dit regelmatig gebeurt, kan je lichaam meer ijzer verliezen en kan je ijzervoorraad geleidelijk afnemen. Hoewel veranderingen in het menstruatiepatroon bij de perimenopauze kunnen horen, is hevig bloedverlies niet automatisch een onschuldige overgangsverandering. Er kunnen ook andere oorzaken zijn die medische aandacht verdienen. Wil je meer weten over deze levensfase? Lees dan ons uitgebreide artikel over de perimenopauze en de leeftijd waarop deze begint. IJzertekort of overgangsklachten? Je voelt je vaker moe, kunt je minder goed concentreren of merkt dat je lichamelijk minder aankunt. Misschien ervaar je ook hartkloppingen. Dit zijn klachten die tijdens de perimenopauze kunnen voorkomen, maar ze kunnen ook samenhangen met ijzertekort of andere gezondheidsproblemen. Juist daarom is het belangrijk om niet alle veranderingen die je vanaf je veertigste ervaart automatisch aan hormonale schommelingen toe te schrijven. Soms spelen meerdere factoren tegelijkertijd een rol. Bij aanhoudende vermoeidheid of andere onverklaarde klachten kan je huisarts beoordelen of onderzoek naar mogelijke oorzaken, waaronder ijzertekort, zinvol is. Meer informatie over de verschillende verschijnselen tijdens de overgang vind je in ons artikel over overgangsklachten. Kun je na de menopauze nog ijzertekort krijgen? Ja, ook na de menopauze kun je een ijzertekort ontwikkelen. Je hebt geen menstruaties meer, maar je kunt nog steeds onvoldoende ijzer via je voeding binnenkrijgen of problemen hebben met de opname ervan. Ook onopgemerkt bloedverlies uit het maag-darmkanaal kan een oorzaak zijn. Omdat menstruatiebloedverlies na de menopauze geen verklaring meer is, is het extra belangrijk om bij een vastgesteld tekort de oorzaak te laten onderzoeken. Krijg je na de menopauze opnieuw vaginaal bloedverlies, ook al is het maar een klein beetje? Neem dan altijd contact op met je huisarts. Bloedverlies na de menopauze moet medisch worden beoordeeld. Hoe wordt ijzertekort vastgesteld met bloedonderzoek? Of je een ijzertekort hebt, kun je niet alleen afleiden uit hoe je je voelt. Daarvoor is bloedonderzoek nodig. Je huisarts kan verschillende bloedwaarden laten bepalen om te beoordelen of er sprake is van bloedarmoede, of je ijzervoorraad voldoende is en of aanvullend onderzoek nodig is. Hemoglobine (Hb) en ferritine zijn daarbij belangrijke waarden, maar soms zijn aanvullende bepalingen nodig. Wat vertellen Hb, ferritine en andere bloedwaarden? Bloedwaarde Wat vertelt deze waarde? Hemoglobine (Hb) Helpt vaststellen of sprake is van bloedarmoede. Ferritine Geeft informatie over de ijzervoorraad. Transferrinesaturatie (TSAT) Geeft aan welk deel van het ijzertransporteiwit transferrine met ijzer is bezet. CRP Kan helpen beoordelen of ontsteking de ferritinewaarde beïnvloedt. Een belangrijk aandachtspunt is dat ferritine bij ontstekingen juist kan stijgen. Een normale of verhoogde ferritinewaarde betekent daarom niet in iedere situatie dat er voldoende ijzer beschikbaar is. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) benadrukt dat de interpretatie van ferritine rekening moet houden met onder andere de aanwezigheid van ontstekingen. Je huisarts beoordeelt welke bloedwaarden nodig zijn en interpreteert de resultaten in samenhang met je klachten en gezondheidssituatie. [5] Wanneer is je ferritine te laag? Een lage ferritinewaarde wijst meestal op een verminderde ijzervoorraad. Maar wanneer is ferritine precies te laag? Dat hangt af van de gebruikte grenswaarden, het laboratorium en de medische situatie. Een waarde onder 15 µg/L is bij verder gezonde volwassenen een sterke aanwijzing voor uitgeputte ijzervoorraden. In bepaalde medische situaties worden ook hogere afkapwaarden gebruikt. [5] Zo verhoogde het OLVG in Amsterdam in oktober 2024 de ondergrens voor ferritine naar 30 µg/L, voor zowel mannen als vrouwen. Niet alle laboratoria hanteren deze ondergrens. Een uitslag moet daarom altijd in de juiste context worden geïnterpreteerd. [6] Hoeveel ijzer hebben vrouwen per dag nodig? Hoeveel ijzer je dagelijks nodig hebt, hangt onder andere af van je leeftijd en levensfase. Tijdens de vruchtbare jaren is de ijzerbehoefte hoger, omdat je via je menstruatie bloed en daarmee ijzer verliest. Na de menopauze, wanneer de menstruaties zijn gestopt, neemt de dagelijkse ijzerbehoefte af. Volgens het Voedingscentrum gelden de volgende aanbevolen dagelijkse hoeveelheden (ADH) voor ijzer. [1] Levensfase Aanbevolen hoeveelheid per dag Meiden van 12 t/m 17 jaar 13 mg Vrouwen vanaf 18 jaar tot de overgang 16 mg Vrouwen na de overgang 11 mg Tijdens de zwangerschap 16 mg Tijdens de borstvoeding 16 mg De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid is bedoeld als richtlijn voor hoeveel ijzer je via je voeding binnenkrijgt. Het is geen streefwaarde voor je ijzergehalte in het bloed en ook geen doseringsadvies voor ijzersupplementen. Als je een dag wat minder ijzer binnenkrijgt dan de aanbevolen hoeveelheid, betekent dat niet meteen dat je een tekort ontwikkelt. Bovendien kan je lichaam de opname van ijzer uit voeding gedeeltelijk aanpassen wanneer de ijzervoorraad afneemt. Wanneer je ijzervoorraad al sterk is verminderd, is alleen ijzerrijk eten niet altijd voldoende om deze weer aan te vullen. Soms is een medische behandeling met ijzer nodig. De dosering en behandelduur kunnen dan sterk afwijken van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid via voeding. Bespreek daarom met je huisarts wat in jouw situatie passend is. Welke voeding bevat veel ijzer? Een gevarieerd voedingspatroon vormt de basis voor een voldoende ijzerinname. IJzer komt voor in zowel dierlijke als plantaardige voedingsmiddelen, maar niet alle vormen worden even goed opgenomen. Daarbij maken ook de samenstelling van je maaltijd en je totale voedingspatroon verschil. Heemijzer en non-heemijzer In voeding komt ijzer voor in twee vormen: heemijzer en non-heemijzer. Heemijzer vind je in dierlijke voedingsmiddelen, zoals vlees, gevogelte en vis. Non-heemijzer komt zowel in dierlijke als plantaardige producten voor, bijvoorbeeld in peulvruchten, volkorenproducten, tofu, noten, pitten en groene groenten. Heemijzer wordt doorgaans gemakkelijker opgenomen dan non-heemijzer. [1] Wil je meer aandacht besteden aan wat je eet gedurende je cyclus? Lees dan ook ons artikel over voeding tijdens je menstruatie. Hoe kun je de ijzeropname ondersteunen? Je kunt de opname van non-heemijzer bevorderen door ijzerrijke voedingsmiddelen te combineren met vitamine C. Denk bijvoorbeeld aan een salade van linzen, paprika en citroensap, of volkorenbrood met hummus en een stuk fruit. Vitamine C helpt je lichaam om non-heemijzer uit voeding beter op te nemen. [1] Koffie en thee bevatten polyfenolen die de opname van non-heemijzer kunnen remmen. Wanneer je je ijzeropname wilt optimaliseren, kan het daarom verstandig zijn om koffie en thee tussen de maaltijden door te drinken in plaats van direct bij het eten. Ook calcium kan de opname van ijzer tijdens een maaltijd beïnvloeden, hoewel het effect op de ijzerstatus op langere termijn minder duidelijk is. Je hoeft zuivel of andere calciumrijke producten daarom niet volledig te vermijden. Bij het gebruik van ijzerpreparaten kunnen specifieke instructies gelden voor de combinatie met voeding, koffie, thee en andere medicijnen of supplementen. Volg daarom altijd de aanwijzingen van je arts, apotheker of de bijsluiter. Wat kun je doen als je een ijzertekort hebt? Vermoed je dat je een ijzertekort hebt? Dan is het verstandig om dit via je huisarts te laten onderzoeken. Welke aanpak nodig is, hangt af van de ernst van het tekort en vooral van de oorzaak. Voeding kan een belangrijke rol spelen, maar bij een duidelijk vastgesteld tekort is soms aanvullende behandeling nodig. Begin met het achterhalen van de oorzaak Een ijzertekort ontstaat niet zomaar. Misschien verlies je veel bloed tijdens je menstruatie, krijg je onvoldoende ijzer binnen via je voeding of neemt je lichaam ijzer minder goed op. Het is belangrijk om de oorzaak te achterhalen, want wanneer je bijvoorbeeld iedere maand veel bloed blijft verliezen, kan het tekort steeds terugkomen. Alleen meer ijzer eten of een supplement nemen is dan mogelijk niet voldoende. Bij hevige menstruaties kan een arts bijvoorbeeld bespreken of behandeling van het bloedverlies zinvol is. Mogelijkheden zijn onder andere bepaalde hormonale anticonceptiemethoden of medicijnen die het bloedverlies verminderen. Welke behandeling geschikt is, hangt af van de oorzaak, je gezondheidssituatie en je persoonlijke voorkeuren. [4] Wanneer zijn ijzerpillen nodig? Bij een vastgesteld ijzertekort kan je huisarts een behandeling met ijzerpreparaten adviseren. De benodigde hoeveelheid ijzer hangt onder andere af van de ernst van het tekort en je persoonlijke situatie. Gewone voedingssupplementen bevatten niet altijd dezelfde hoeveelheid ijzer als geneesmiddelen die worden gebruikt om een vastgesteld tekort te behandelen. Ze zijn daarom niet automatisch uitwisselbaar. IJzerpreparaten kunnen bijwerkingen geven, zoals misselijkheid, buikpijn, verstopping of donkere ontlasting. Bespreek eventuele bijwerkingen met je arts of apotheker, want er zijn vaak mogelijkheden om de behandeling beter verdraagbaar te maken. [2] Hoe lang duurt het voordat je ijzervoorraad herstelt? Het aanvullen van je ijzervoorraad kost tijd. Hoe lang dit duurt, hangt onder andere af van de ernst van het tekort, de oorzaak, de opname van ijzer en de gekozen behandeling. Sommige vrouwen merken tijdens de behandeling al eerder verbetering van hun klachten, terwijl het herstel van de ijzervoorraad meerdere maanden kan duren. Bij bloedarmoede door ijzertekort wordt doorgaans na enkele weken gecontroleerd of de Hb-waarde voldoende stijgt. Ook wanneer je Hb weer normaal is, kan het nodig zijn om de behandeling nog enige tijd voort te zetten om de ijzervoorraad aan te vullen. Volg hierbij het behandel- en controleschema van je huisarts. [2] Helpt extra ijzer altijd tegen vermoeidheid? Nee. Vermoeidheid betekent niet automatisch dat je een ijzertekort hebt. Hoewel een lage ijzervoorraad kan bijdragen aan vermoeidheid, kunnen ook andere factoren een rol spelen, zoals slaaptekort, stress, hormonale veranderingen of andere medische aandoeningen. Supplementen met ijzer kunnen bijdragen aan een voldoende ijzerinname, maar zijn geen algemene oplossing voor vermoeidheid en vervangen geen medische behandeling van bloedarmoede. Viv Support heeft bijvoorbeeld een supplement met ijzer, vitamine C en vitamine B12: Liposomale IJzer. IJzer draagt bij aan de normale vorming van rode bloedcellen en hemoglobine en helpt vermoeidheid te verminderen. Overleg bij een vermoedelijk tekort eerst met je huisarts of extra ijzer nodig is. [1] Wanneer contact opnemen met de huisarts? Ben je al langere tijd vermoeid, sneller buiten adem of vermoed je dat je bloedarmoede hebt? Dan is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts. Ook bij hevig, langdurig of toenemend menstruatiebloedverlies is het belangrijk om de oorzaak te laten onderzoeken. Dit geldt eveneens voor bloedverlies tussen menstruaties, na seks of na de menopauze, zelfs als het maar om een kleine hoeveelheid gaat. Heb je eerder een ijzertekort gehad dat steeds terugkomt, of merk je ondanks een behandeling onvoldoende verbetering? Bespreek dit dan opnieuw met je huisarts. Mogelijk is aanvullend onderzoek nodig. Bij acute, zeer hevige bloedingen, flauwvallen of ernstige benauwdheid is snelle medische hulp belangrijk. Wat neem je mee naar je huisarts? Een goede voorbereiding helpt om samen met je huisarts een duidelijker beeld van je gezondheid te krijgen. Schrijf bijvoorbeeld op hoelang je bepaalde klachten ervaart, of je menstruatiepatroon is veranderd en welke medicijnen of voedingssupplementen je gebruikt. Noteer ook of je eerder een ijzertekort hebt gehad, welke bloedwaarden toen zijn gemeten en welke behandeling je eventueel hebt gevolgd. Vooral veranderingen in de duur, regelmaat of hoeveelheid menstruatiebloedverlies kunnen belangrijke informatie zijn voor je huisarts. Veelgestelde vragen over ijzertekort bij vrouwen Kun je ijzertekort hebben terwijl je Hb normaal is? Ja, dat kan. Je lichaam spreekt eerst de ijzervoorraad aan om voldoende hemoglobine te blijven aanmaken. Daardoor kan je ferritinewaarde al laag zijn, terwijl je Hb nog binnen de referentiewaarden valt. Er is dan sprake van ijzertekort zonder bloedarmoede. Sommige vrouwen ervaren in deze fase al vermoeidheid. Kun je ijzertekort krijgen door je menstruatie? Ja. Tijdens je menstruatie verlies je bloed en daarmee ook ijzer. Vooral bij hevige of langdurige menstruaties kan je ijzervoorraad geleidelijk afnemen. Merk je dat je menstruaties steeds heviger worden of veel langer duren dan voorheen? Bespreek dit dan met je huisarts om de oorzaak te achterhalen. Kan ijzertekort zorgen voor hartkloppingen? Hartkloppingen kunnen voorkomen bij bloedarmoede door ijzertekort. Wanneer je Hb te laag is, kan je hart sneller gaan kloppen om voldoende zuurstof door je lichaam te vervoeren. Hartkloppingen kunnen echter ook andere oorzaken hebben, zoals stress, hormonale veranderingen of hartritmestoornissen. Lees meer over hartkloppingen tijdens de overgang. Laat nieuwe of aanhoudende hartkloppingen beoordelen door je huisarts. Kan ijzertekort tijdens de perimenopauze voorkomen? Ja. Tijdens de perimenopauze kunnen menstruaties onregelmatiger en soms heviger worden, waardoor je meer ijzer verliest. Vermoeidheid en concentratieproblemen worden vaak met de overgang geassocieerd, maar kunnen ook bij ijzertekort voorkomen. Daarom is het verstandig om bij aanhoudende klachten niet alleen naar hormonale veranderingen te kijken. Kun je te veel ijzer slikken? Ja. Meer ijzer is niet automatisch beter. Een te hoge inname via supplementen kan onder andere misselijkheid, buikpijn en verstopping veroorzaken. Bij langdurige overmatige inname kan ijzer zich onder bepaalde omstandigheden ophopen in het lichaam. Gebruik daarom niet zomaar hoge doseringen ijzer, maar laat bij een vermoedelijk tekort eerst beoordelen of behandeling nodig is. [1] Wat als je ferritine laag blijft ondanks behandeling? Als je ferritinewaarde ondanks behandeling laag blijft, kan dat verschillende oorzaken hebben. Misschien verlies je nog steeds veel bloed, neemt je lichaam het ijzer onvoldoende op of sluit de behandeling niet goed aan bij je situatie. Bespreek dit met je huisarts. Die kan beoordelen of aanvullend onderzoek of aanpassing van de behandeling nodig is. Tot slot IJzertekort bij vrouwen komt onder andere voor door hevige menstruaties, een verhoogde behoefte aan ijzer of een verminderde opname vanuit voeding. De klachten zijn niet altijd duidelijk herkenbaar en kunnen overlappen met andere gezondheidsproblemen, waaronder overgangsklachten. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar symptomen te kijken, maar bij een vermoeden van ijzertekort ook de mogelijke oorzaak te onderzoeken. Een gevarieerd voedingspatroon helpt om voldoende ijzer binnen te krijgen, maar bij een vastgesteld tekort kan aanvullende behandeling nodig zijn. Door aandacht te besteden aan zowel je ijzervoorraad als de oorzaak van het tekort, kun je samen met je huisarts bepalen welke aanpak het beste past. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen [1] Voedingscentrum. IJzer. Informatie over ijzerbehoefte, voedingsbronnen, opname, symptomen en veilige inname. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/ijzer.aspx [2] Thuisarts. Ik heb bloedarmoede. Informatie over oorzaken, onderzoek, behandeling en controle. https://www.thuisarts.nl/bloedarmoede/ik-heb-bloedarmoede [3] Vaucher P., Druais P.L., Waldvogel S., Favrat B. (2012). Effect of iron supplementation on fatigue in nonanemic menstruating women with low ferritin: a randomized controlled trial. CMAJ, 184(11), 1247–1254. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22777991/ [4] Thuisarts. Ongesteld en veel bloed verliezen. Informatie over hevig menstruatiebloedverlies en mogelijke behandelingen. https://www.thuisarts.nl/ongesteld-en-veel-bloed-verliezen [5] World Health Organization (2020). WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations. https://www.who.int/publications/i/item/9789240000124 [6] OLVG (2024). Normaalwaarden ferritine aangepast. https://www.olvg.nl/verwijsnieuws/normaalwaarden-ferritine-aangepast/

Lees meer