Hormonen tijdens de overgang: wat gebeurt er in je lichaam?

door Vivian Reijs 31 augustus 2026 in Blog

Dit is een informatiepagina over de overgang. De informatie is algemeen van aard en staat los van de werking of toepassing van de producten van Viv Support.

Tijdens de overgang veranderen de hoeveelheden van verschillende hormonen in je lichaam. Vooral oestrogeen en progesteron spelen hierin een belangrijke rol.

In de perimenopauze kunnen de hoeveelheden van deze hormonen sterk schommelen. Na de menopauze worden de hormoonspiegels meestal stabieler, maar blijven ze lager dan tijdens de vruchtbare jaren.

Deze hormonale veranderingen kunnen op verschillende manieren merkbaar zijn. Denk bijvoorbeeld aan veranderingen in je menstruatiecyclus, opvliegers, nachtelijk transpireren, anders slapen of vaginale droogheid. Iedere vrouw beleeft deze levensfase anders.

Waarom veranderen je hormonen tijdens de overgang?

De overgang is een natuurlijke levensfase waarin de werking van je eierstokken geleidelijk verandert.

Tijdens je vruchtbare jaren groeien iedere maand eicellen in de eierstokken. Daarbij worden verschillende hormonen aangemaakt die samen je menstruatiecyclus regelen.

Naarmate je ouder wordt, neemt het aantal beschikbare eicellen af en reageren de eierstokken minder voorspelbaar op hormonale signalen. Daardoor verandert ook de aanmaak van onder andere oestrogeen en progesteron.

In de eerste fase van de overgang, de perimenopauze, kunnen de hormoonspiegels sterk wisselen. Na de menopauze worden deze schommelingen meestal minder.

Wil je meer weten over het verloop van deze levensfase? Lees dan ook ons artikel over de vier fases van de overgang.

Welke hormonen veranderen tijdens de overgang?

Verschillende hormonen werken samen bij het regelen van je menstruatiecyclus. Tijdens de overgang vinden vooral veranderingen plaats in:

oestrogeen;
progesteron;
follikelstimulerend hormoon (FSH);
luteïniserend hormoon (LH).

Deze hormonen beïnvloeden elkaar. Daardoor kan een verandering in het ene hormoon ook gevolgen hebben voor de werking van andere hormonen.

Oestrogeen: een hormoon dat op veel plekken in je lichaam een rol speelt

Oestrogeen is een verzamelnaam voor verschillende hormonen. Tijdens de vruchtbare jaren is oestradiol de belangrijkste vorm.

Oestrogeen speelt onder andere een rol bij:

de menstruatiecyclus;
de eisprong;
de botten;
de vagina en urinewegen;
de huid;
de temperatuurregeling;
hart en bloedvaten.

Doordat oestrogeen op verschillende plekken in het lichaam een rol speelt, kunnen veranderingen in de hoeveelheid ervan op verschillende manieren merkbaar zijn.

Waarom schommelt oestrogeen eerst?

Veel mensen denken dat de hoeveelheid oestrogeen tijdens de overgang alleen maar geleidelijk afneemt. Zo eenvoudig verloopt het meestal niet.

Tijdens de perimenopauze kan de hoeveelheid oestrogeen juist sterk wisselen. Op sommige momenten kan deze relatief hoog zijn en op andere momenten juist lager.

Dat hangt samen met het steeds minder voorspelbaar functioneren van de eierstokken.

Daardoor kan ook hoe je je voelt van periode tot periode verschillen. De ene maand merk je misschien weinig verandering, terwijl je op een ander moment duidelijker merkt dat je lichaam zich aanpast.

Progesteron: veranderingen in de tweede helft van je cyclus

Progesteron wordt voornamelijk aangemaakt na de eisprong.

Tijdens de perimenopauze vinden eisprongen minder regelmatig plaats. Daardoor verandert ook de hoeveelheid progesteron die je lichaam produceert.

Deze verandering maakt deel uit van het natuurlijke proces van de overgang.

Niet iedere vrouw merkt hier evenveel van. Ook kan het patroon gedurende de perimenopauze veranderen.

Wat doen FSH en LH?

Naast oestrogeen en progesteron spelen FSH en LH een belangrijke rol in je menstruatiecyclus.

FSH staat voor follikelstimulerend hormoon en LH voor luteïniserend hormoon. Beide worden aangemaakt in de hypofyse, een kleine hormoonklier in de hersenen.

Tijdens de vruchtbare jaren stimuleren FSH en LH onder andere de eierstokken. Ze spelen een rol bij het rijpen van eicellen, de eisprong en de aanmaak van geslachtshormonen.

Wanneer de eierstokken gedurende de overgang minder sterk op deze signalen reageren, maakt het lichaam doorgaans meer FSH aan. Daarom liggen FSH-waarden na de menopauze meestal hoger dan tijdens de vruchtbare jaren.

Tijdens de perimenopauze kunnen hormoonwaarden echter sterk schommelen. Een enkele meting geeft daardoor niet altijd een duidelijk beeld van waar iemand zich precies in de overgang bevindt.

Welke veranderingen kun je tijdens de overgang merken?

Iedere vrouw beleeft de overgang anders. Sommige vrouwen merken relatief weinig, terwijl anderen duidelijk ervaren dat hun lichaam verandert.

Veelvoorkomende veranderingen zijn bijvoorbeeld:

opvliegers;
nachtelijk transpireren;
een minder regelmatige menstruatie;
anders of minder goed slapen;
wisselende stemmingen;
korte momenten van vermoeidheid;
veranderingen in concentratie;
vaginale droogheid;
verandering in libido.

Je hoeft deze veranderingen niet allemaal te ervaren. Ook kunnen ze gedurende de overgang sterker of juist minder sterk aanwezig zijn.

Lees meer in ons uitgebreide artikel over veelvoorkomende veranderingen rond de menopauze.

Waarom merkt de ene vrouw meer veranderingen dan de andere?

Daar bestaat geen eenvoudig antwoord op.

Het verloop van de overgang hangt samen met verschillende factoren, waaronder:

hormonale veranderingen;
leeftijd;
erfelijke aanleg;
leefstijl;
slaap;
stress;
algemene gezondheid.

Daarom verloopt de overgang voor iedere vrouw anders.

Er bestaat geen vast patroon dat iedere vrouw precies volgt. Ook binnen één persoon kunnen periodes met meer en minder merkbare veranderingen elkaar afwisselen.

Is alles wat je rond deze leeftijd merkt hormonaal?

Nee.

Hoewel hormonen tijdens de overgang een belangrijke rol spelen, hoeft niet iedere verandering die je rond deze leeftijd merkt automatisch door de overgang te worden veroorzaakt.

Signalen zoals weinig energie, hartkloppingen, veranderingen in je stemming of gevoelige gewrichten kunnen bijvoorbeeld ook samenhangen met andere factoren.

Daarom is het verstandig om niet automatisch alles aan je hormonen toe te schrijven.

Merk je bijvoorbeeld regelmatig hartkloppingen? Lees dan ook ons artikel over hartkloppingen tijdens de overgang.

Blijven bepaalde veranderingen langere tijd aanwezig of maak je je zorgen? Bespreek dit dan met je huisarts.

Waarom krijg je opvliegers tijdens de overgang?

Opvliegers zijn een bekend verschijnsel tijdens de overgang.

Ze hangen samen met veranderingen in de temperatuurregulatie van het lichaam. Hormoonschommelingen, waaronder veranderingen in oestrogeen, spelen hierbij een rol.

De hypothalamus is het deel van de hersenen dat onder andere betrokken is bij het regelen van je lichaamstemperatuur. Tijdens de overgang kan dit systeem gevoeliger reageren op kleine temperatuurverschillen.

Een opvlieger kan bijvoorbeeld merkbaar zijn als:

een plotseling warm gevoel in gezicht, hals of borst;
roodheid van de huid;
zweten;
een snellere hartslag;
daarna een kouder gevoel of rillingen.

Ook 's nachts kunnen opvliegers optreden. Wanneer je hierdoor wakker wordt, kan dat invloed hebben op je nachtrust.

Waarom slaap je tijdens de overgang soms anders?

Veel vrouwen merken dat hun slaap tijdens de overgang verandert.

Daar kunnen verschillende factoren een rol bij spelen.

Je kunt bijvoorbeeld wakker worden doordat je het 's nachts plotseling warm krijgt of transpireert. Andere vrouwen merken dat inslapen minder gemakkelijk gaat of dat ze vroeger wakker worden dan ze gewend zijn.

Ook stress, leefstijl, het dag- en nachtritme en andere persoonlijke omstandigheden kunnen invloed hebben op je slaap.

Wanneer je minder goed slaapt, kun je je overdag ook minder energiek of geconcentreerd voelen. Daarom is aandacht voor een regelmatig slaapritme in deze levensfase extra prettig.

Hormonen en je stemming

Ook veranderingen in hoe je je voelt kunnen tijdens de overgang merkbaar zijn.

Sommige vrouwen voelen zich emotioneler dan ze gewend zijn, reageren sneller prikkelbaar of merken dat ze in drukke periodes minder gemakkelijk ontspannen.

Hormoonschommelingen kunnen hierbij een rol spelen, maar zijn meestal niet de enige factor.

Ook bijvoorbeeld:

slaap;
stress;
veranderingen op het werk;
veranderingen binnen het gezin;
beweging;
algemene gezondheid;

kunnen invloed hebben op je gemoedstoestand.

Merk je gedurende langere tijd duidelijke veranderingen in hoe je je voelt of heeft dit veel invloed op je dagelijks leven? Bespreek dit dan met je huisarts.

Waarom kan vaginale droogheid ontstaan?

Oestrogeen speelt ook een rol bij de slijmvliezen van de vagina en urinewegen.

Wanneer de hoeveelheid oestrogeen na verloop van tijd lager wordt, kunnen deze weefsels veranderen.

Je kunt bijvoorbeeld merken:

dat de vagina droger aanvoelt;
dat de huid of slijmvliezen gevoeliger zijn;
dat vrijen anders aanvoelt;
dat je veranderingen merkt rond je blaas of urinewegen.

Deze veranderingen kunnen ook na de menopauze aanwezig blijven.

Lees meer in ons artikel over een droge schede tijdens de menopauze.

Wat kun je zelf doen om je gezondheid te ondersteunen?

Je kunt de natuurlijke hormonale veranderingen van de overgang niet sturen. Wel kun je aandacht besteden aan factoren die bijdragen aan je algemene gezondheid en vitaliteit.

Een gezonde basis bestaat onder andere uit gevarieerd eten, voldoende bewegen, slapen en ontspannen.

Eet gevarieerd en volwaardig

Een gezond en gevarieerd voedingspatroon levert voedingsstoffen die belangrijk zijn voor onder andere je spieren, botten en algemene gezondheid.

Denk bijvoorbeeld aan:

groente;
fruit;
volkorenproducten;
peulvruchten;
noten;
gezonde vetten;
voldoende eiwitten.

Een voedingspatroon met veel plantaardige en zo min mogelijk sterk bewerkte voedingsmiddelen sluit hier goed bij aan.

Blijf voldoende bewegen

Regelmatig bewegen is op iedere leeftijd belangrijk.

Tijdens en na de overgang is het waardevol om aandacht te besteden aan zowel dagelijkse beweging als spierversterkende activiteiten.

Beweging draagt onder andere bij aan:

het behoud van spiermassa;
sterke botten;
je conditie;
je algemene fitheid;
een gezond dagelijks ritme.

Een combinatie van krachttraining en duurbeweging past goed binnen een actieve leefstijl.

Besteed aandacht aan ontspanning

Stress hoort bij het leven en is niet specifiek voor de overgang.

Wel kun je merken dat je in bepaalde periodes gevoeliger reageert op drukte. Ook slaap, werk, gezin en andere omstandigheden kunnen hierin een rol spelen.

Regelmatig tijd nemen voor ontspanning kan daarom prettig zijn.

Denk bijvoorbeeld aan:

wandelen;
rustig bewegen;
ademhalingsoefeningen;
yoga;
mindfulness;
tijd nemen voor activiteiten waar je energie van krijgt.

Meer praktische ideeën vind je in ons artikel over minder stress.

Wanneer kun je hormoontherapie met je huisarts bespreken?

Niet iedere vrouw heeft tijdens de overgang aanvullende medische begeleiding nodig.

Merk je dat de veranderingen rond de overgang veel invloed hebben op je dagelijks leven? Dan kun je hierover met je huisarts of gynaecoloog in gesprek gaan.

Menopauzale hormoontherapie (MHT) kan daarbij een onderwerp van gesprek zijn. Of hormoontherapie bij je past, hangt af van je persoonlijke gezondheid, leeftijd en andere omstandigheden.

Een huisarts of gynaecoloog kan samen met jou bekijken welke mogelijkheden passend zijn voor jouw situatie.

Wil je je vooraf verder verdiepen in dit onderwerp? Lees dan ook ons uitgebreide artikel over bio-identieke hormonen bij de (peri)menopauze.

Wanneer neem je contact op met de huisarts?

Veel veranderingen tijdens de overgang passen bij deze natuurlijke levensfase.

Toch is het verstandig contact op te nemen met je huisarts wanneer je bijvoorbeeld:

veel meer of langer vaginaal bloedverlies hebt dan je gewend bent;
opnieuw vaginaal bloedverlies krijgt nadat je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd;
bloedverlies na seks opmerkt;
veranderingen ervaart die grote invloed hebben op je dagelijks functioneren;
niet goed kunt plaatsen waar bepaalde lichamelijke veranderingen vandaan komen;
vragen hebt over hormoontherapie;
je zorgen maakt over je gezondheid.

Een huisarts kan samen met jou beoordelen of verder onderzoek of aanvullende begeleiding nodig is.

Veelgestelde vragen over hormonen tijdens de overgang

Verdwijnen mijn hormonen helemaal na de overgang?

Nee.

Ook na de menopauze maakt je lichaam hormonen aan. De hoeveelheden oestrogeen en progesteron zijn over het algemeen wel lager dan tijdens de vruchtbare jaren.

Ook andere hormonen blijven actief en vervullen verschillende functies in het lichaam.

Waarom verschilt de overgang zo sterk per vrouw?

Ieder lichaam is anders.

Factoren zoals erfelijke aanleg, leeftijd, leefstijl, slaap, stress en algemene gezondheid kunnen allemaal invloed hebben op hoe je deze levensfase beleeft.

Daarom bestaat er geen standaardverloop van de overgang.

Kun je je hormonen tijdens de overgang 'in balans brengen'?

De uitdrukking 'hormonen in balans brengen' wordt veel gebruikt, maar heeft geen duidelijke, afgebakende betekenis.

De veranderingen in oestrogeen, progesteron, FSH en LH horen bij het natuurlijke verloop van de overgang.

Wel kun je aandacht besteden aan je algemene gezondheid door voldoende te bewegen, gevarieerd te eten, goed te slapen en regelmatig te ontspannen.

Merk je dat de veranderingen in je lichaam veel invloed hebben op je dagelijks leven? Bespreek dan met je huisarts welke mogelijkheden bij jouw persoonlijke situatie passen.

Is alles wat je tijdens de overgang merkt hormonaal?

Nee.

Hormonen spelen een belangrijke rol, maar veranderingen die je rond deze leeftijd merkt kunnen ook andere oorzaken hebben.

Denk bijvoorbeeld aan weinig energie, hartkloppingen of veranderingen in hoe je je lichamelijk of mentaal voelt.

Daarom is het verstandig om veranderingen die lang aanhouden of waarover je je zorgen maakt met je huisarts te bespreken.

Conclusie

Tijdens de overgang verandert de aanmaak van verschillende hormonen. Vooral oestrogeen en progesteron veranderen sterk.

In de perimenopauze kunnen de hoeveelheden van deze hormonen flink schommelen. Dat kan merkbaar zijn in onder andere je menstruatiecyclus, temperatuurregulatie, slaap, stemming en energieniveau.

Na de menopauze worden de hormoonspiegels meestal stabieler, maar blijven de hoeveelheden oestrogeen en progesteron lager dan tijdens de vruchtbare jaren.

Iedere vrouw beleeft dit proces anders. Een gezonde leefstijl met voldoende beweging, gevarieerde voeding, slaap en ontspanning vormt een goede basis om aandacht te blijven besteden aan je gezondheid en vitaliteit.

Merk je veranderingen die veel invloed hebben op je dagelijks leven of maak je je zorgen over je gezondheid? Bespreek die dan met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener.

Disclaimer

Deze informatie is bedoeld als algemene gezondheidsinformatie en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Trek op basis van deze informatie geen zelfstandige conclusies over je persoonlijke gezondheid en wijzig medicatie of medische begeleiding niet zonder overleg met een gekwalificeerde zorgverlener. Neem bij vragen over je gezondheid, medicatie of supplementen contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener.

Bronnen

Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/de-overgang
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: Identification and Management (NG23). https://www.nice.org.uk/guidance/ng23
The Menopause Society. The 2022 Hormone Therapy Position Statement. Menopause. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35797481/
The Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37252752/
Voedingscentrum. Vitamine D voor vrouwen vanaf 50 jaar. https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/gezonde-voeding-en-voedingsstoffen/heeft-een-vitale-50-plusser-extra-vitamines-nodig.aspx

Gecontroleerd door:

Vivian ReijsHormoonexpert, orthomoleculair therapeut, auteur en oprichter van Viv Support

Vivian Reijs is hormoonexpert, orthomoleculair therapeut, auteur en oprichter van Viv Support. Al meer dan 14 jaar verdiept zij zich in de werking van het vrouwenlichaam, met een speciale focus op hormonen, voeding en leefstijl. Haar missie is om vrouwen te helpen hun lichaam beter te begrijpen en hen te voorzien van praktische, wetenschappelijk onderbouwde inzichten waarmee zij zich in elke levensfase energieker en beter in balans kunnen voelen.

Bekijk profiel →

gerelateerde berichten

4 september 2026

Menopauze symptomen: wat merk je en wat kun je doen?

Opvliegers, slecht slapen, een veranderende menstruatie of ineens vaker last van stemmingswisselingen: tijdens de overgang kun je allerlei veranderingen merken. Niet iedere vrouw heeft dezelfde klachten en ook de ernst en duur verschillen sterk. De hormonale veranderingen van de overgang kun je niet voorkomen. Wel kun je goed voor je algemene gezondheid zorgen en zijn er verschillende mogelijkheden om hinderlijke overgangsklachten te verminderen. In dit artikel lees je welke symptomen bij de menopauze kunnen voorkomen, wanneer de overgang meestal begint en welke aanpakken het beste zijn onderzocht. Wat is de menopauze? De menopauze is het moment van je laatste spontane menstruatie. Je weet pas achteraf wanneer die was: als je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd en daar geen andere verklaring voor is, wordt de menopauze vastgesteld. De menopauze is dus iets anders dan de overgang. De overgang, ook wel de menopauzale transitie genoemd, beslaat de periode waarin je menstruatiepatroon verandert en overgangsklachten kunnen ontstaan. De perimenopauze is de fase rondom de menopauze waarin hormonale veranderingen en veranderingen in je menstruatiecyclus duidelijker worden. Wil je weten wanneer deze fase meestal begint? Lees dan verder over de perimenopauze en leeftijd. Op welke leeftijd begint de menopauze? De natuurlijke menopauze vindt meestal plaats tussen ongeveer 45 en 55 jaar. De jaren ervoor kunnen veranderingen in je menstruatiecyclus en overgangsklachten ontstaan. Tijdens de perimenopauze worden eisprongen minder voorspelbaar. Daardoor verandert ook de productie van progesteron. Tegelijkertijd kan de hoeveelheid oestradiol sterk schommelen: oestrogeen is in deze fase dus niet simpelweg voortdurend ‘te laag’. Hierdoor kun je bijvoorbeeld merken dat je menstruaties korter of langer op elkaar volgen, dat je bloedverlies verandert of dat je klachten krijgt die je eerder niet had. Begint de overgang vóór je 45e, dan spreken we van een vroege menopauze. Bij verlies of duidelijke verstoring van de werking van de eierstokken vóór het 40e levensjaar kan sprake zijn van premature ovariële insufficiëntie (POI). Dit vraagt om medische beoordeling. Welke symptomen komen voor tijdens de menopauze? De overgang kan zich op veel verschillende manieren uiten. De klachten die het duidelijkst aan de menopauze zijn gekoppeld, zijn opvliegers, nachtzweten en genitourinaire klachten zoals vaginale droogheid. Andere veelgenoemde veranderingen zijn: een onregelmatige menstruatie; kortere of langere menstruatiecycli; veranderingen in de hoeveelheid bloedverlies; opvliegers en nachtzweten; slechter slapen; vaginale droogheid; pijn of ongemak tijdens seks; stemmingsveranderingen; concentratie- of geheugenklachten; veranderingen in lichaamssamenstelling; spier- of gewrichtsklachten. Ook huid en haar kunnen veranderen met het ouder worden en door veranderingen in de blootstelling aan oestrogeen. Haarverlies kan echter ook andere oorzaken hebben, waaronder ijzertekort en schildklierproblemen. Heb je vooral last van warmte-aanvallen? Lees meer over oorzaken van en tips bij opvliegers. Bij vaginale droogheid vind je meer achtergrondinformatie in ons artikel over een droge vagina tijdens de menopauze. Niet iedere klacht rond je vijftigste komt door de overgang Dit is belangrijk. Vermoeidheid, slecht slapen, somberheid, hartkloppingen, haarverlies of veranderingen in gewicht kunnen rond dezelfde leeftijd voorkomen, maar zijn niet automatisch het gevolg van hormoonschommelingen. Onder andere schildklierproblemen, ijzergebrek, slaapapneu, depressie, angst, medicatie en andere aandoeningen kunnen vergelijkbare klachten veroorzaken. Nieuwe, ernstige of aanhoudende klachten verdienen daarom soms verder onderzoek. Kun je symptomen van de menopauze voorkomen? De menopauze en de hormonale veranderingen die daarbij horen kun je niet voorkomen. Ook bestaat er geen leefstijl of supplement waarvan is aangetoond dat het alle overgangsklachten voorkomt. Dat betekent niet dat je zelf niets kunt doen. Een gezonde leefstijl is juist tijdens en na de overgang belangrijk voor onder andere je spieren, botten, hart- en vaatgezondheid, slaap en algemene welzijn. 1. Kies voor een volwaardig voedingspatroon Er bestaat geen speciaal ‘hormoonproof’ dieet waarmee je de overgang kunt stoppen of je hormonen kunt herstellen. Een voedingspatroon met veel groente en fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten, voldoende eiwit en voornamelijk onverzadigde vetten past wel bij de adviezen voor een goede gezondheid. Een mediterraan voedingspatroon sluit hier bijvoorbeeld goed bij aan. Voldoende eiwit wordt met het ouder worden extra relevant voor het behoud en de opbouw van spiermassa, zeker in combinatie met krachttraining. Meer praktische ideeën vind je in ons artikel over voeding tijdens de premenopauze. 2. Blijf bewegen en doe aan krachttraining Beweging heeft brede gezondheidsvoordelen tijdens en na de overgang. Denk aan conditie, spierkracht, botgezondheid en cardiometabole gezondheid. Voor volwassenen wordt minimaal 150 minuten matig intensieve beweging per week geadviseerd, aangevuld met spierversterkende activiteiten op minstens twee dagen per week. Krachttraining is tijdens deze levensfase extra interessant omdat spiermassa en spierkracht met het ouder worden afnemen. Bewegen is daarmee belangrijk voor je gezondheid, maar het is niet bewezen dat één specifieke trainingsvorm opvliegers bij iedereen duidelijk vermindert. 3. Geef slaap en ontspanning voldoende aandacht Slaapproblemen komen regelmatig voor tijdens de overgang. Nachtzweten kan je wakker houden, maar stress, alcohol, slaapapneu, rusteloze benen en stemmingsproblemen kunnen eveneens invloed hebben. Een regelmatig slaapritme, voldoende ontspanning en minder alcohol rondom bedtijd kunnen helpen om goede slaapgewoonten te ondersteunen. Heb je veel stress? Lees ook onze tips om minder stress te ervaren. Bij langdurige slapeloosheid is alleen ‘slaaphygiëne’ niet altijd voldoende. Cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid (CGT-I) is goed onderzocht. Ook menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie kan helpen bij de ervaren hinder van opvliegers en slaapproblemen. 4. Kijk naar persoonlijke triggers van opvliegers Sommige vrouwen merken dat bijvoorbeeld alcohol, cafeïne, pittig eten of een warme omgeving hun opvliegers uitlokken of erger maken. Dat geldt niet voor iedereen. Het kan daarom nuttiger zijn om een tijdje bij te houden wanneer je klachten optreden dan om zonder reden allerlei voedingsmiddelen te vermijden. Hoe zit het met fyto-oestrogenen? Fyto-oestrogenen zijn plantaardige stoffen die een veel zwakkere interactie met oestrogeenreceptoren kunnen hebben dan het lichaamseigen hormoon oestradiol. Ze zitten onder andere in soja, peulvruchten en lijnzaad. Het is niet correct om te zeggen dat fyto-oestrogenen je eigen oestrogeenproductie ‘aanzetten’ of een oestrogeentekort aanvullen. Voor soja-isoflavonen laten sommige onderzoeken een kleine vermindering van opvliegers zien, terwijl andere onderzoeken minder overtuigende resultaten vinden. Het totale bewijs is daarom beperkt tot redelijk en het gemiddelde effect lijkt bescheiden. Voedingsmiddelen zoals tofu, tempeh en andere sojaproducten kunnen ondertussen prima onderdeel zijn van een gevarieerd voedingspatroon. Kunnen supplementen en kruiden helpen tijdens de overgang? Er wordt veel onderzoek gedaan naar supplementen en kruiden bij overgangsklachten, waaronder soja-isoflavonen, rode klaver en zwarte zilverkaars. De resultaten zijn echter wisselend. Voor rode klaver zijn er aanwijzingen voor een mogelijk klein effect op opvliegers, maar onderzoeken gebruiken verschillende preparaten en het bewijs blijft beperkt. Voor zwarte zilverkaars spreken onderzoeksresultaten elkaar tegen. Sommige onderzoeken naar specifieke preparaten zijn positief, maar onafhankelijke reviews en richtlijnen vinden onvoldoende consistent bewijs voor een algemene aanbeveling. Supplementen en kruiden worden daarom niet routinematig aanbevolen als bewezen behandeling van opvliegers. Overweeg je toch een supplement? Controleer dan of het past bij jouw gezondheid, medicijngebruik en eventuele aandoeningen. ‘Natuurlijk’ betekent niet automatisch dat een product voor iedereen veilig is. Wil je bekijken welke ingrediënten Viv Support gebruikt voor ondersteuning tijdens de overgang? Bekijk dan de samenstelling van Pre Menopause Support. De kruidenclaims bij dit product zijn on-hold: *evaluatie gezondheidsclaims is lopende. Een voedingssupplement is geen vervanging voor gevarieerde voeding, diagnostiek of medische behandeling. Welke behandelingen zijn er bij overgangsklachten? Heb je veel last van overgangsklachten? Dan hoef je het niet alleen met leefstijlaanpassingen te proberen. Hormoontherapie bij opvliegers en nachtzweten Menopauzale hormoontherapie, ook HRT of MHT genoemd, is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Of hormoontherapie geschikt is, hangt af van onder andere je leeftijd, klachten, medische voorgeschiedenis en persoonlijke risicofactoren. De voordelen en risico's moeten daarom individueel met een arts worden besproken. Er bestaan daarnaast niet-hormonale behandelopties. Welke behandeling het beste past, verschilt per persoon. Behandeling van vaginale droogheid Bij vaginale droogheid kunnen een glijmiddel tijdens seks en een vaginale moisturizer helpen. Bij aanhoudende genitourinaire klachten is laaggedoseerd vaginaal oestrogeen een goed onderzochte en effectieve behandeling. Bespreek aanhoudende of hinderlijke klachten met je huisarts. Heeft een FSH-test zin om te weten of je in de menopauze bent? Meestal niet als je 45 jaar of ouder bent. Bij vrouwen vanaf 45 jaar met typische overgangsklachten en een passend veranderd menstruatiepatroon wordt de peri- of menopauze doorgaans vastgesteld zonder laboratoriumonderzoek. FSH, het follikelstimulerend hormoon, kan tijdens de perimenopauze sterk schommelen. Eén losse meting vertelt daardoor niet altijd betrouwbaar waar je precies in de overgang zit. Een FSH-bepaling kan wel zinvol zijn bij vrouwen tussen 40 en 45 jaar met overgangsklachten en een veranderd menstruatiepatroon, of wanneer vóór het 40e levensjaar een vroege uitval van de eierstokfunctie wordt vermoed. Gebruik je hormonale anticonceptie? Dan kan zowel je bloedingspatroon als de interpretatie van bepaalde hormoonwaarden anders zijn. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Overgangsklachten kunnen heel vervelend zijn, maar niet iedere verandering hoeft medisch behandeld te worden. Neem wel contact op met je huisarts wanneer: je klachten je dagelijks functioneren duidelijk beperken; je vóór je 45e duidelijke overgangsklachten krijgt, en zeker vóór je 40e; je menstruaties plotseling zeer hevig of langdurig worden; je bloed verliest tussen menstruaties of na seks; je na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies krijgt; je ernstige of nieuwe pijn ervaart; je vaak duizelig bent, flauwvalt of mogelijk bloedarmoede hebt; je ernstige somberheid, angst of andere psychische klachten ervaart; je twijfelt of je klachten wel door de overgang komen. Vaginaal bloedverlies nadat je twaalf maanden niet meer hebt gemenstrueerd moet altijd medisch worden beoordeeld. Veelgestelde vragen over symptomen van de menopauze Wat zijn de eerste symptomen van de menopauze? Vaak merk je eerst veranderingen in je menstruatiecyclus. Je menstruaties kunnen bijvoorbeeld onregelmatiger worden. Ook opvliegers, nachtzweten of slaapproblemen kunnen ontstaan. Welke klacht als eerste optreedt, verschilt sterk per persoon. Is de menopauze hetzelfde als de overgang? Nee. De menopauze is je laatste spontane menstruatie en wordt achteraf vastgesteld nadat je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd. De overgang is de bredere levensfase rondom deze laatste menstruatie. Kun je de menopauze voorkomen? Nee. De menopauze is een normale levensfase en kan niet met voeding, leefstijl of supplementen worden voorkomen. Een gezonde leefstijl blijft wel belangrijk voor je gezondheid tijdens en na de overgang. Kun je nog zwanger worden tijdens de perimenopauze? Ja. Tijdens de perimenopauze wordt de eisprong minder voorspelbaar, maar ovulatie kan nog steeds plaatsvinden. HRT is bovendien geen anticonceptie. Moet ik mijn hormonen laten testen? Meestal niet wanneer je 45 jaar of ouder bent en typische overgangsklachten en cyclusveranderingen hebt. Een FSH-test kan in specifieke situaties wel zinvol zijn, bijvoorbeeld bij overgangsklachten vóór je 45e. Wat helpt het beste tegen opvliegers? Hormoontherapie is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Er zijn daarnaast niet-hormonale mogelijkheden, waaronder menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie en bepaalde geneesmiddelen. Welke behandeling geschikt is, hangt af van je persoonlijke situatie. Samengevat De menopauze is je laatste spontane menstruatie; de overgang is de bredere periode rondom dit moment. Opvliegers, nachtzweten en vaginale droogheid behoren tot de klachten die het duidelijkst met de menopauze samenhangen. Ook slaap-, stemmings-, gewrichts- en concentratieklachten worden regelmatig gemeld, maar kunnen meerdere oorzaken hebben. Je kunt de hormonale veranderingen van de overgang niet voorkomen. Gezonde voeding, voldoende beweging, krachttraining, slaap en aandacht voor stress ondersteunen wel je gezondheid in deze levensfase. Bij hinderlijke klachten zijn er daarnaast bewezen medische behandelopties. Bespreek met je huisarts wat in jouw situatie passend is. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. NICE guideline NG23. Laatst bijgewerkt 15 april 2026. Geraadpleegd september 2026.https://www.nice.org.uk/guidance/ng23 Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. Huidige online versie. Geraadpleegd augustus/september 2026.

Lees meer

4 september 2026

Opvliegers: oorzaken en 10 tips om ermee om te gaan

Krijg je opeens een golf van warmte over je heen, wordt je gezicht rood en begin je te zweten? Dan heb je waarschijnlijk een opvlieger. Opvliegers behoren tot de meest kenmerkende klachten van de overgang. Een opvlieger kan heel onverwacht komen: tijdens een vergadering, in bed of terwijl je gewoon boodschappen doet. Helemaal voorkomen lukt meestal niet. Wel kun je ontdekken wat jouw persoonlijke triggers zijn, praktische maatregelen nemen en bij veel hinder kiezen uit verschillende bewezen behandelopties. Wat is een opvlieger? Een opvlieger is een plotselinge warmte-aanval. De warmte begint vaak in je bovenlichaam, hals of gezicht en kan zich verder over je lichaam verspreiden. Je kunt daarbij merken dat: je het plotseling heel warm krijgt; je gezicht, hals of borst rood wordt; je gaat zweten; je hart sneller klopt; je daarna juist koud wordt of gaat rillen. De meeste opvliegers duren enkele minuten, maar de duur en frequentie verschillen sterk. Sommige vrouwen hebben er af en toe één, terwijl anderen er meerdere per dag of zelfs per uur ervaren. Treden de warmte-aanvallen vooral 's nachts op en word je zwetend wakker? Dan spreken we vaak van nachtzweten. Vanaf welke leeftijd kun je opvliegers krijgen? Opvliegers kunnen al tijdens de perimenopauze ontstaan. Dat is de fase vóór de laatste menstruatie waarin je cyclus en hormoonproductie beginnen te veranderen. Er bestaat geen vaste leeftijd waarop opvliegers beginnen. Bij sommige vrouwen ontstaan ze rond het veertigste levensjaar, bij anderen pas veel later. Wil je meer weten over wanneer deze fase doorgaans begint? Lees dan ons artikel over de leeftijd waarop de perimenopauze kan beginnen. Opvliegers kunnen meerdere jaren aanwezig blijven. Hoe lang en hoe vaak je ze hebt, verschilt sterk per persoon. Wat is de oorzaak van opvliegers? Opvliegers hangen samen met veranderingen in de temperatuurregeling van het lichaam tijdens de menopauzale transitie. Hormoonschommelingen spelen daarbij een belangrijke rol. Vooral veranderingen in de blootstelling aan oestrogeen beïnvloeden hersengebieden en signaalstoffen die betrokken zijn bij de regulatie van de lichaamstemperatuur. Ook het neurokinine-systeem speelt hierbij een rol. Het gevolg is dat het gebied waarin je lichaam een temperatuur als comfortabel ervaart smaller wordt. Een kleine temperatuurverandering kan daardoor al een reactie uitlokken waarbij je bloedvaten verwijden en je gaat zweten om warmte kwijt te raken. Het is daarom te simpel om oestrogeen alleen als ‘de boosdoener’ aan te wijzen. Opvliegers ontstaan door een samenspel van hormonale en neurologische veranderingen. Meer achtergrondinformatie over hormoonveranderingen tijdens deze fase vind je in ons artikel over hormonen en overgangsklachten. Zijn warmte-aanvallen altijd opvliegers door de overgang? Nee. Zeker rond de overgang zijn opvliegers een voor de hand liggende verklaring, maar warmte-aanvallen en zweten kunnen ook andere oorzaken hebben. Denk bijvoorbeeld aan: bijwerkingen van bepaalde medicijnen; overmatig alcoholgebruik; een te snel werkende schildklier; angst- of paniekaanvallen; koorts of een infectie; andere, minder vaak voorkomende medische oorzaken. Bespreek nieuwe of onverklaarde klachten daarom met je huisarts wanneer het beeld niet goed bij de overgang past. Kun je opvliegers voorkomen? Opvliegers volledig voorkomen is meestal niet mogelijk. Er is geen voedingspatroon, supplement of leefstijlinterventie waarvan is aangetoond dat die bij iedereen opvliegers voorkomt. Wel kun je praktische maatregelen nemen en onderzoeken of bepaalde omstandigheden jouw opvliegers uitlokken of erger maken. Hieronder vind je tien tips. 10 tips bij opvliegers 1. Draag kleding in laagjes Een opvlieger kan plotseling ontstaan. Kleding in meerdere dunne lagen maakt het makkelijker om snel iets uit te trekken. Kies vooral kleding waarin jij je comfortabel voelt. Luchtige stoffen kunnen prettig zijn wanneer je veel zweet. Koele kleding en aanpassingen aan de omgeving kunnen een opvlieger prettiger maken, maar er is weinig bewijs dat ze de opvliegers zelf duidelijk verminderen. 2. Ontdek je persoonlijke triggers Alcohol, cafeïne, pittig eten en hete dranken worden vaak genoemd als mogelijke triggers. Dat betekent niet dat iedere vrouw ze hoeft te vermijden. Merk je een verband? Houd dan een paar weken bij: wanneer een opvlieger optreedt; wat je kort daarvoor hebt gegeten of gedronken; hoeveel alcohol of cafeïne je gebruikte; of je gespannen was; hoe warm de omgeving was; hoe je de nacht ervoor hebt geslapen. Zo kun je ontdekken of er bij jou een herkenbaar patroon bestaat. 3. Kies voor een volwaardig voedingspatroon Er bestaat geen speciaal dieet dat opvliegers bewezen voorkomt. Een voedingspatroon met veel groente en fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten, voldoende eiwitten en voornamelijk onverzadigde vetten ondersteunt wel je algemene gezondheid tijdens en na de overgang. Het is niet nodig om suiker of koolhydraten volledig te vermijden om opvliegers tegen te gaan. Wil je meer praktische informatie? Lees dan ons artikel over voeding tijdens de perimenopauze. 4. Houd je slaapkamer koel Vooral bij nachtzweten kan een koele slaapomgeving prettiger zijn. Denk aan: een koele slaapkamer; luchtig beddengoed; meerdere dunne lagen die je makkelijk kunt verwijderen; een ventilator wanneer je dat prettig vindt. Dit vermindert niet noodzakelijk het aantal nachtelijke opvliegers, maar kan wel helpen om comfortabeler te slapen. 5. Besteed aandacht aan stress en ontspanning Stress veroorzaakt de overgang niet en is ook niet bewezen als dé oorzaak van opvliegers. Sommige vrouwen merken wel dat warmte-aanvallen vaker of hinderlijker zijn tijdens gespannen momenten. Ontspanning, wandelen, yoga of mindfulness kunnen waardevol zijn voor je algemene welzijn en stressniveau. Het wetenschappelijke bewijs dat ontspanningstechnieken het aantal opvliegers sterk verminderen is echter beperkt. Lees voor meer praktische handvatten ook ons artikel over minder stress en meer ontspanning. 6. Blijf regelmatig bewegen Regelmatige lichaamsbeweging is belangrijk voor je hart, botten, spieren, conditie en algemene gezondheid tijdens de overgang. Het bewijs dat beweging op zichzelf opvliegers duidelijk vermindert, is minder overtuigend. Je hoeft sporten daarom niet te vermijden uit angst voor opvliegers. Kies een vorm en intensiteit waarbij jij je prettig voelt en bouw rustig op wanneer je niet gewend bent om te bewegen. 7. Geef slaap voldoende aandacht Nachtelijke opvliegers kunnen je slaap behoorlijk verstoren. Andersom kan slecht slapen ervoor zorgen dat je overdag minder goed met klachten om kunt gaan. Een regelmatig slaapritme, een koele slaapkamer en matig alcoholgebruik kunnen een goede slaap ondersteunen. Heb je langdurig last van slapeloosheid? Dan zijn alleen slaaphygiënetips soms niet voldoende. Cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid (CGT-I) is bij chronische slapeloosheid beter onderbouwd. 8. Beperk alcohol als je merkt dat het klachten uitlokt Alcohol hoeft niet bij iedere vrouw een opvlieger te veroorzaken. Toch herkennen sommige vrouwen alcohol als trigger. Een periode minder of geen alcohol drinken kan helpen om te ontdekken of dit bij jou verschil maakt. Los van opvliegers geldt dat minder alcohol drinken gezondheidsvoordelen heeft. 9. Probeer niet onnodig allerlei voedingsmiddelen of stoffen te vermijden Je komt online veel adviezen tegen om koffie, koolhydraten, bepaalde vetten, plastic, cosmetica of specifieke voedingsmiddelen te vermijden om je hormonen ‘in balans’ te brengen. Voor zulke brede adviezen bestaat geen overtuigend bewijs als behandeling van opvliegers. Een gevarieerde voeding en gezonde leefstijl zijn belangrijk. Je hoeft je lichaam niet te ‘detoxen’ of je oestrogeenproductie zelf te herstellen. 10. Zoek behandeling als opvliegers veel hinder geven Blijven opvliegers je slaap, werk of dagelijks leven verstoren? Dan zijn er meer opties dan leefstijltips alleen. Je hoeft ernstige opvliegers niet jarenlang voor lief te nemen. Wat helpt aantoonbaar tegen opvliegers? Hormoontherapie Menopauzale hormoontherapie, ook HRT of MHT genoemd, is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Hormoontherapie bevat oestrogeen. Wanneer je een baarmoeder hebt, is daarnaast doorgaans een progestageen nodig om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Of hormoontherapie geschikt is, hangt af van je persoonlijke situatie, waaronder: je leeftijd; medische voorgeschiedenis; tijd sinds de menopauze; eventuele risicofactoren; het type en de ernst van je klachten. Bespreek de voor- en nadelen daarom met je huisarts. Wil je meer achtergrondinformatie over hormonen als behandeloptie? Lees dan ons artikel over bio-identieke hormonen tijdens de (peri)menopauze. Cognitieve gedragstherapie Menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie kan helpen om de hinder die je door opvliegers ervaart te verminderen en kan ook slaap ondersteunen. Dat betekent niet dat opvliegers ‘tussen je oren zitten’. CGT verandert de hormonale oorzaak niet, maar kan invloed hebben op de manier waarop je met de klachten omgaat en hoeveel hinder je ervan ervaart. Niet-hormonale medicijnen Wanneer hormoontherapie niet gewenst of niet geschikt is, bestaan er in sommige situaties ook niet-hormonale medicijnen. Welke opties beschikbaar en passend zijn, hangt af van je gezondheid en de geldende Nederlandse richtlijnen. Bespreek dit met je huisarts. Helpen kruiden tegen opvliegers? Kruiden worden veel gebruikt tijdens de overgang, maar ‘natuurlijk’ betekent niet automatisch ‘bewezen effectief’ of ‘zonder risico’. Zwarte zilverkaars Zwarte zilverkaars (Actaea racemosa, ook Cimicifuga racemosa) is uitgebreid onderzocht bij overgangsklachten. De onderzoeksresultaten zijn echter niet volledig consistent. Sommige specifieke preparaten laten gunstige resultaten zien, terwijl andere onderzoeken en richtlijnen onvoldoende overtuigend bewijs vinden om zwarte zilverkaars routinematig aan te bevelen. Ook verschillen preparaten sterk van elkaar. Resultaten van onderzoek naar één gestandaardiseerd extract kunnen daarom niet automatisch worden toegepast op ieder supplement met zwarte zilverkaars. Er zijn bovendien meldingen van leverproblemen. Gebruik vraagt extra voorzichtigheid bij een leveraandoening. Rode klaver Rode klaver bevat isoflavonen. Sommige onderzoeken suggereren een kleine afname van opvliegers, maar de resultaten verschillen sterk tussen preparaten en studies. Het bewijs is daarom beperkt. Rode klaver kan niet worden gepresenteerd als een bewezen behandeling tegen opvliegers. Extra voorzichtigheid is verstandig bij hormoongevoelige aandoeningen en bij gebruik van antistollingsmiddelen. Hoe zit het met Pre Menopause Support? Supplementen kunnen in sommige situaties een aanvulling zijn, maar het wetenschappelijke bewijs verschilt sterk per ingrediënt en preparaat. Ze vervangen geen medische beoordeling of bewezen behandeling. Wil je weten welke ingrediënten Viv Support gebruikt? Bekijk dan de samenstelling van Pre Menopause Support. Voor zwarte zilverkaars wordt binnen de productcommunicatie de volgende on-hold gezondheidsclaim gebruikt: ondersteunt bij typische overgangsverschijnselen, zoals opvliegers en nachtelijk transpireren. *Evaluatie gezondheidsclaims is lopende. Bespreek supplementgebruik met je huisarts of apotheker wanneer je medicijnen gebruikt, een medische aandoening hebt of eerder een leveraandoening hebt gehad. Hoe vaak kun je opvliegers krijgen? Dat verschilt enorm. Sommige vrouwen hebben maar af en toe een opvlieger. Andere vrouwen krijgen er meerdere per dag of zelfs meerdere per uur. Ook de duur verschilt. Opvliegers kunnen enkele jaren aanhouden en bij een deel van de vrouwen aanzienlijk langer. Een symptoomdagboek kan helpen om inzicht te krijgen in: frequentie; duur; mogelijke triggers; invloed op slaap; invloed op werk en dagelijks functioneren. Het kan ook handig zijn wanneer je je klachten later met je huisarts bespreekt. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Neem contact op met je huisarts wanneer: opvliegers je slaap of dagelijks functioneren duidelijk verstoren; je niet zeker weet of de warmte-aanvallen door de overgang komen; je klachten vóór je 40e ontstaan; je naast de warmte-aanvallen andere opvallende of nieuwe klachten krijgt; je vragen hebt over hormoontherapie of andere medicijnen; je een supplement of kruid wilt gebruiken terwijl je medicijnen gebruikt of een aandoening hebt. Heb je koorts, onverklaarbaar gewichtsverlies, ernstige hartkloppingen, pijn op de borst of andere klachten die niet goed passen bij gewone opvliegers? Laat dit medisch beoordelen. Veelgestelde vragen over opvliegers Hoe voelt een opvlieger? Een opvlieger is meestal een plotselinge golf van warmte die vaak begint in het bovenlichaam, de hals of het gezicht. Je kunt rood worden, zweten, hartkloppingen krijgen en daarna juist rillen. Hoe lang duurt een opvlieger? De meeste opvliegers duren ongeveer drie tot vijf minuten, maar ze kunnen korter of langer duren. Waarom heb ik vooral 's nachts opvliegers? Opvliegers kunnen op ieder moment ontstaan. Wanneer ze 's nachts optreden, worden ze vaak nachtelijke zweetaanvallen genoemd. Ze kunnen je slaap onderbreken en daardoor overdag vermoeidheid veroorzaken. Kan koffie opvliegers veroorzaken? Bij sommige vrouwen lijkt cafeïne een persoonlijke trigger te zijn, maar dit geldt niet voor iedereen. Het is zinvoller om je eigen patroon te observeren dan koffie standaard volledig te vermijden. Helpt sporten tegen opvliegers? Sporten heeft veel gezondheidsvoordelen tijdens de overgang, maar het is niet overtuigend aangetoond dat bewegen het aantal opvliegers sterk vermindert. Wat werkt het beste tegen ernstige opvliegers? Systemische hormoontherapie is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Of hormoontherapie voor jou geschikt is, moet samen met je huisarts worden beoordeeld. Kunnen supplementen opvliegers verminderen? Voor de meeste supplementen is het bewijs beperkt, inconsistent of onvoldoende. Sommige stoffen en kruiden zijn onderzocht, maar hun gemiddelde effecten zijn kleiner en minder zeker dan die van bewezen medische behandelingen. Samengevat Opvliegers behoren tot de meest kenmerkende klachten van de overgang. Ze ontstaan waarschijnlijk doordat hormonale en neurologische veranderingen de temperatuurregeling in je hersenen beïnvloeden. Je kunt opvliegers niet altijd voorkomen. Praktische maatregelen zoals laagjes dragen, je slaapkamer koel houden en persoonlijke triggers herkennen kunnen het leven ermee wel gemakkelijker maken. Een gezonde voeding, beweging en goede slaap blijven belangrijk voor je algemene gezondheid, maar zijn geen gegarandeerde behandeling van opvliegers. Heb je veel last? Dan bestaan er effectieve behandelopties. Menopauzale hormoontherapie is het meest effectief tegen hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Bespreek met je huisarts welke aanpak bij jouw gezondheid en voorkeuren past. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. Geraadpleegd september 2026. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. NICE guideline NG23. Actuele versie 2026. Thuisarts.nl. Ik ben in de overgang en heb opvliegers, wat helpt? Actuele online patiënteninformatie. Geraadpleegd september 2026. The Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2023. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management – management of vasomotor symptoms. NG23. European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products. Cimicifugae rhizoma – European Union herbal monograph and public summary. European Medicines Agency.

Lees meer

4 september 2026

Overgangsverschijnselen: complete gids voor herkennen en behandelen

Verandert je menstruatie ineens? Word je 's nachts wakker van het zweten of krijg je overdag plotseling een opvlieger? Misschien vraag je je af of de overgang is begonnen. Overgangsverschijnselen kunnen al tijdens de perimenopauze ontstaan. Bekende voorbeelden zijn veranderingen in de menstruatie, opvliegers, nachtzweten en vaginale droogheid. Ook slaap, stemming, concentratie, seksualiteit en spieren en gewrichten kunnen veranderen, maar zulke klachten hebben niet altijd alleen met de overgang te maken. Niet iedere vrouw ervaart de overgang hetzelfde. Sommige vrouwen merken weinig, terwijl anderen jarenlang klachten hebben die hun slaap, werk of dagelijks leven behoorlijk beïnvloeden. In deze gids lees je welke overgangsverschijnselen kunnen voorkomen, hoe je de verschillende fases herkent, wat je zelf kunt doen en welke medische behandelingen beschikbaar zijn. Wat zijn overgangsverschijnselen? Overgangsverschijnselen zijn lichamelijke of psychische veranderingen die tijdens de menopauzale transitie kunnen optreden. Tijdens deze periode verandert de werking van de eierstokken. De eisprong wordt minder voorspelbaar en de productie van hormonen zoals oestradiol en progesteron verandert. Uiteindelijk stopt de menstruatie definitief. Vooral opvliegers, nachtzweten, veranderingen in het menstruatiepatroon en vaginale en urinewegklachten zijn kenmerkend voor deze levensfase. Andere veranderingen, zoals vermoeidheid, slecht slapen, stemmingswisselingen en concentratieproblemen, komen eveneens voor maar zijn minder specifiek. Ze kunnen ook andere oorzaken hebben. Dat onderscheid is belangrijk: niet iedere klacht die rond je veertigste of vijftigste ontstaat, wordt automatisch door de overgang veroorzaakt. Wat is het verschil tussen overgang, perimenopauze en menopauze? Deze termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet hetzelfde. Premenopauze Premenopauze betekent letterlijk de periode vóór de menopauze. Medisch wordt de term meestal gebruikt voor de vruchtbare levensfase voordat de menopauzale transitie begint. Perimenopauze De perimenopauze is de periode waarin de eerste veranderingen rondom de menopauze ontstaan. Je menstruatiecyclus kan veranderen en overgangsverschijnselen zoals opvliegers kunnen beginnen. Er bestaat geen vaste leeftijd waarop dit gebeurt. Wil je weten wanneer deze fase kan beginnen? Lees dan ons uitgebreide artikel over de leeftijd en signalen van de perimenopauze. Menopauze De menopauze is je laatste spontane menstruatie. Je weet daarom pas achteraf wanneer die heeft plaatsgevonden. Bij vrouwen die geen hormonale anticonceptie gebruiken wordt de natuurlijke menopauze doorgaans vastgesteld wanneer er twaalf maanden geen menstruatie is geweest en er geen andere verklaring voor het uitblijven van de menstruatie bestaat. Postmenopauze De postmenopauze is de levensfase na de menopauze. Deze duurt de rest van je leven. Overgangsverschijnselen verdwijnen dus niet noodzakelijk direct na de laatste menstruatie. Vooral opvliegers en nachtzweten kunnen nog jarenlang aanwezig blijven. Welke overgangsverschijnselen komen vaak voor? De ervaring verschilt sterk per persoon. Hieronder staan veranderingen die tijdens de overgang regelmatig worden gemeld. 1. Een veranderende menstruatie Een verandering van je menstruatiepatroon is vaak een van de eerste aanwijzingen van de perimenopauze. Je cyclus kan bijvoorbeeld: korter of langer worden; minder voorspelbaar worden; menstruaties overslaan; gepaard gaan met meer of minder bloedverlies. Niet iedere verandering in bloedverlies hoort automatisch bij de overgang. Zeer hevig of langdurig bloedverlies, bloedverlies tussen menstruaties en bloedverlies na seks kunnen reden zijn om contact op te nemen met je huisarts. Krijg je na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies? Laat dit altijd medisch beoordelen. 2. Opvliegers Opvliegers zijn een van de meest kenmerkende overgangsverschijnselen. Je krijgt plotseling een warmtegevoel, meestal in het bovenlichaam, de hals of het gezicht. Je huid kan rood worden en je kunt gaan zweten. Daarna kun je het juist koud krijgen. Opvliegers hangen samen met veranderingen in de temperatuurregulatie van het lichaam tijdens de menopauzale transitie. Wil je weten wat je zelf kunt doen en welke behandelingen het best zijn onderzocht? Lees dan verder over oorzaken en behandeling van opvliegers. 3. Nachtzweten en slaapproblemen Een opvlieger die 's nachts optreedt kan je wakker maken doordat je hevig transpireert. Daardoor kan een vicieuze cirkel ontstaan: je slaap wordt onderbroken, je bent overdag vermoeider en je concentratie kan afnemen. Maar slaapproblemen tijdens de overgang worden niet uitsluitend door nachtzweten veroorzaakt. Ook stress, stemming, slaapgewoonten, slaapapneu, rusteloze benen en andere gezondheidsproblemen kunnen een rol spelen. Meer informatie vind je in ons artikel over slecht slapen tijdens de perimenopauze. 4. Veranderingen in stemming Tijdens de perimenopauze kunnen sommige vrouwen meer last krijgen van prikkelbaarheid, sombere gevoelens of stemmingswisselingen. Dat betekent niet dat iedere stemmingsverandering ‘door de hormonen komt’. Slaaptekort, stress, relatieproblemen, werkdruk, eerdere psychische klachten en andere omstandigheden kunnen eveneens bijdragen aan hoe je je voelt. Ernstige of aanhoudende somberheid, angst of verlies van levenslust verdient professionele aandacht en moet niet automatisch als overgangsklacht worden afgedaan. 5. Concentratie en geheugen Merk je dat je vaker naar woorden zoekt of minder gemakkelijk meerdere dingen tegelijk doet? Sommige vrouwen ervaren tijdens de overgang veranderingen in concentratie en geheugen. Deze klachten worden soms omschreven als brain fog. Slaaptekort, stress en stemmingsklachten kunnen hierbij eveneens een rol spelen. Meer achtergrond vind je in ons artikel over het brein tijdens de menopauze. 6. Vaginale droogheid en urinewegklachten Door veranderingen in de oestrogeenblootstelling kunnen de weefsels van de vulva, vagina en urinewegen veranderen. Mogelijke gevolgen zijn: vaginale droogheid; irritatie of een branderig gevoel; pijn of ongemak tijdens seks; veranderingen rond plassen; terugkerende urinewegklachten. Deze klachten worden samen ook wel het genitourinair syndroom van de menopauze (GSM) genoemd. Anders dan sommige andere overgangsverschijnselen verdwijnen deze klachten zonder behandeling niet noodzakelijk vanzelf en kunnen ze na de menopauze juist toenemen. Lees meer over vaginale droogheid tijdens de menopauze. 7. Hartkloppingen Sommige vrouwen ervaren tijdens de overgang hartkloppingen of merken hun hartslag sterker op. Hartkloppingen kunnen echter veel verschillende oorzaken hebben, waaronder stress, cafeïne, bloedarmoede, schildklierproblemen en hartritmestoornissen. Nieuwe, hevige of aanhoudende hartkloppingen moet je daarom niet zonder meer aan de overgang toeschrijven. Meer hierover lees je in ons artikel over hartkloppingen tijdens de overgang. 8. Spieren en gewrichten Spier- en gewrichtsklachten worden tijdens de overgang regelmatig gemeld. De relatie met hormonale veranderingen is waarschijnlijk complex en klachten kunnen ook ontstaan door bijvoorbeeld artrose, blessures, overbelasting of andere aandoeningen. Bewegen en krachttraining blijven tijdens en na de overgang belangrijk voor spieren, botten en algemene gezondheid. Lees meer over pijnlijke gewrichten tijdens de menopauze. 9. Veranderingen in gewicht en lichaamssamenstelling Rond de menopauze verandert bij veel vrouwen de lichaamssamenstelling. Daarbij spelen zowel veroudering als hormonale veranderingen een rol. De vetverdeling kan verschuiven richting de buik, terwijl spiermassa met het ouder worden kan afnemen. Dat betekent niet dat de overgang automatisch gewichtstoename veroorzaakt of dat gewichtstoename simpelweg door een ‘hormonale disbalans’ komt. Voeding, beweging, slaap, medicatie, gezondheid en leeftijd spelen eveneens een rol. 10. Veranderingen in seksualiteit Tijdens de overgang kan het seksuele welzijn veranderen. Dat kan bijvoorbeeld samenhangen met: vaginale droogheid; pijn tijdens seks; slechter slapen; stress; stemming; relatieomstandigheden; medicatie; veranderingen in seksueel verlangen. Ook hierbij bestaat dus zelden één simpele hormonale verklaring. Welke overgangsverschijnselen zijn het meest kenmerkend? Niet iedere klacht heeft dezelfde sterke relatie met de menopauze. Het duidelijkst gerelateerd aan de menopauzale transitie zijn: opvliegers; nachtzweten; veranderingen in de menstruatie; vaginale droogheid en andere genitourinaire veranderingen. Slaap-, stemmings-, cognitieve, seksuele en spier- en gewrichtsklachten kunnen eveneens tijdens deze periode voorkomen, maar hebben vaker meerdere mogelijke oorzaken. Dat onderscheid helpt voorkomen dat andere gezondheidsproblemen over het hoofd worden gezien. Hoe weet je of je in de overgang bent? Bij gezonde vrouwen van 45 jaar en ouder met passende veranderingen in menstruatie en overgangsverschijnselen zijn bloedtesten meestal niet nodig om de perimenopauze of menopauze vast te stellen. Hormoonwaarden kunnen tijdens de perimenopauze sterk fluctueren. Eén losse FSH- of oestradiolmeting geeft daarom vaak weinig bruikbare informatie. Bloedonderzoek kan in specifieke situaties wel zinvol zijn, bijvoorbeeld wanneer een vroege menopauze wordt vermoed of wanneer een arts een andere aandoening wil uitsluiten. Wat kun je zelf doen tijdens de overgang? Een gezonde leefstijl kan je algemene gezondheid ondersteunen tijdens en na de overgang. Belangrijke aandachtspunten zijn: regelmatig bewegen; krachttraining; gevarieerd en volwaardig eten; voldoende eiwitten; niet roken; alcohol beperken; aandacht besteden aan slaap; voldoende ontspanning en herstel. Deze maatregelen zijn belangrijk voor onder andere je spieren, botten en hart- en vaatgezondheid. Ze zijn echter geen garantie dat overgangsverschijnselen verdwijnen. Vooral bij hinderlijke opvliegers, nachtzweten of vaginale klachten kunnen specifieke behandelingen effectiever zijn. Welke behandelingen zijn er bij overgangsverschijnselen? Welke behandeling geschikt is, hangt af van welke klachten je hebt, hoeveel hinder je ervan ervaart en je persoonlijke medische situatie. Menopauzale hormoontherapie Menopauzale hormoontherapie (MHT of HRT) is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Systemische hormoontherapie bevat oestrogeen. Wanneer je een baarmoeder hebt, is daarnaast doorgaans een progestageen nodig om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Hormoontherapie bestaat onder andere in de vorm van: tabletten; pleisters; gels; sprays. Welke vorm passend is, hangt af van je gezondheid, voorkeuren en persoonlijke risicofactoren. Hormoontherapie heeft voordelen én mogelijke risico's. Leeftijd, tijd sinds de menopauze, type hormoon, dosis, gebruiksduur, toedieningsvorm en medische voorgeschiedenis spelen allemaal mee. Bespreek daarom samen met je huisarts welke behandeling bij jouw situatie past. Behandeling van vaginale klachten Bij vaginale droogheid en andere klachten van het genitourinair syndroom van de menopauze kunnen vaginale moisturizers en glijmiddelen helpen. Lokaal vaginaal oestrogeen is daarnaast een effectieve behandeling voor vaginale droogheid en pijn tijdens seks. Cognitieve gedragstherapie Menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie (CGT) kan helpen bij de hinder van opvliegers en kan ook ondersteuning bieden bij slaapproblemen. Dit betekent niet dat de klachten psychisch zijn. De therapie richt zich onder andere op hoe je met lichamelijke klachten en de gevolgen daarvan omgaat. Niet-hormonale medicatie Wanneer hormoontherapie niet geschikt of niet gewenst is, zijn er voor bepaalde overgangsklachten ook niet-hormonale medische behandelingen. Welke optie passend is, bespreek je met je huisarts. En supplementen tijdens de overgang? Supplementen worden veel gebruikt tijdens de perimenopauze en menopauze, maar de wetenschappelijke onderbouwing verschilt sterk per ingrediënt. Voor veel supplementen en kruiden is het bewijs voor het verminderen van overgangsklachten beperkt, tegenstrijdig of onvoldoende. Dat betekent niet dat een supplement per definitie niets kan betekenen. Het betekent wel dat supplementen niet op hetzelfde bewijsniveau staan als bijvoorbeeld hormoontherapie voor opvliegers of lokaal vaginaal oestrogeen bij vaginale droogheid. Een tekort aan een voedingsstof corrigeren is bovendien iets anders dan een supplement gebruiken om overgangsverschijnselen te behandelen. Zwarte zilverkaars en monnikspeper Zwarte zilverkaars (Actaea racemosa) is onderzocht bij overgangsverschijnselen, maar onderzoeksresultaten verschillen tussen studies en preparaten. Daardoor kan niet algemeen worden gesteld dat ieder supplement met zwarte zilverkaars bewezen overgangsklachten vermindert. Ook voor andere kruiden geldt dat de werkzaamheid en veiligheid afhangen van het specifieke extract, de dosis en de persoon die het gebruikt. Viv Support heeft Pre Menopause Support, met onder andere zwarte zilverkaars en monnikspeper. Voor zwarte zilverkaars wordt binnen de productcommunicatie de on-hold gezondheidsclaim gebruikt dat het ondersteunt bij typische overgangsverschijnselen, zoals opvliegers, nachtelijk transpireren, wisselende stemmingen en prikkelbare gevoelens.* *Evaluatie gezondheidsclaims is lopende. Wil je alleen weten welke ingrediënten het product bevat? Bekijk dan de samenstelling van Pre Menopause Support. Supplementen zijn geen vervanging voor diagnostiek of een medische behandeling. Zwarte zilverkaars kent bovendien belangrijke aandachtspunten en is niet voor iedereen geschikt, bijvoorbeeld bij bepaalde leveraandoeningen of een voorgeschiedenis van hormoonafhankelijke tumoren. Bespreek supplementgebruik met je huisarts of apotheker wanneer je medicijnen gebruikt of een medische aandoening hebt. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Neem contact op met je huisarts wanneer: overgangsverschijnselen veel invloed hebben op je slaap, werk of dagelijks functioneren; je vóór je 45e duidelijke aanwijzingen voor de overgang hebt, en zeker wanneer dit vóór je 40e gebeurt; je zeer hevig of langdurig menstrueel bloedverlies hebt; je tussen menstruaties door bloed verliest; je bloed verliest na seks; je na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies krijgt; je ernstige of aanhoudende somberheid of angst ervaart; je nieuwe of ernstige hartkloppingen hebt; je niet zeker weet of je klachten door de overgang komen; je hormoontherapie wilt bespreken; je vragen hebt over supplementen in combinatie met medicatie of een medische aandoening. Vaginaal bloedverlies na de menopauze moet altijd medisch worden beoordeeld. Bij ernstige acute klachten, zoals pijn op de borst, flauwvallen, ernstige benauwdheid, hevig bloedverlies met duizeligheid of suïcidale gedachten, is snelle medische hulp nodig. Veelgestelde vragen over overgangsverschijnselen Wat zijn de eerste overgangsverschijnselen? Een veranderend menstruatiepatroon is vaak een vroege aanwijzing. Ook opvliegers, nachtzweten en veranderingen in slaap kunnen tijdens de perimenopauze ontstaan. Welke verandering als eerste optreedt, verschilt per vrouw. Wat zijn de meest voorkomende overgangsverschijnselen? Veelgenoemde verschijnselen zijn veranderingen in de menstruatie, opvliegers, nachtzweten, vaginale droogheid, slaapproblemen en veranderingen in stemming. Vooral opvliegers, nachtzweten en genitourinaire klachten zijn sterk met de menopauze geassocieerd. Hoe lang duren overgangsverschijnselen? Daar bestaat geen vaste termijn voor. Sommige vrouwen ervaren korte tijd klachten, terwijl vooral opvliegers en nachtzweten bij anderen jarenlang kunnen aanhouden. In welke fase zijn overgangsverschijnselen het hevigst? Er is geen fase waarin de klachten bij iedere vrouw het hevigst zijn. Het verloop verschilt sterk per persoon en per klacht. Het is daarom niet correct om te stellen dat iedereen rond de laatste menstruatie de zwaarste klachten heeft. Is gewichtstoename een overgangsverschijnsel? Gewicht en lichaamssamenstelling kunnen rond de menopauze veranderen, maar zowel veroudering als hormonale veranderingen, voeding, beweging, slaap en andere factoren spelen mee. Gewichtstoename kan daarom niet uitsluitend aan de overgang worden toegeschreven. Heb ik een hormoontest nodig om te weten of ik in de overgang ben? Meestal niet. Bij gezonde vrouwen vanaf 45 jaar met passende klachten en veranderingen in de menstruatie wordt de perimenopauze doorgaans klinisch herkend zonder laboratoriumonderzoek. In specifieke situaties kan een arts wel aanvullend onderzoek adviseren. Wat helpt het beste tegen opvliegers en nachtzweten? Systemische menopauzale hormoontherapie is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Niet iedere vrouw heeft hormoontherapie nodig of kan deze gebruiken. Er bestaan ook niet-hormonale behandelopties. Zijn overgangsverschijnselen altijd hormonaal? Nee. Hormonale veranderingen spelen een belangrijke rol tijdens de overgang, maar niet iedere klacht rond deze leeftijd wordt door hormonen veroorzaakt. Vermoeidheid, slecht slapen, hartkloppingen, gewichtsverandering en stemmingsklachten kunnen bijvoorbeeld ook andere oorzaken hebben. Samengevat De overgang is een natuurlijke levensfase waarin de werking van de eierstokken verandert en uiteindelijk de menstruatie stopt. Overgangsverschijnselen kunnen al tijdens de perimenopauze beginnen en nog na de laatste menstruatie aanwezig blijven. Opvliegers, nachtzweten, veranderingen in de menstruatie en vaginale en urinewegklachten behoren tot de meest kenmerkende veranderingen. Slaap-, stemmings-, concentratie-, seksuele en spier- en gewrichtsklachten kunnen eveneens voorkomen, maar hebben vaker meerdere mogelijke oorzaken. Een gezonde leefstijl ondersteunt je gezondheid, maar je hoeft hinderlijke overgangsklachten niet uitsluitend met leefstijl op te lossen. Er bestaan effectieve medische behandelingen. Welke aanpak het beste past, hangt af van je klachten, gezondheid en voorkeuren. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. Huidige online versie. Geraadpleegd september 2026. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. NICE Guideline NG23. Laatst bijgewerkt 15 april 2026. Avis NE, Crawford SL, Greendale G, et al. Duration of menopausal vasomotor symptoms over the menopause transition. JAMA Internal Medicine. 2015;175(4):531–539. doi:10.1001/jamainternmed.2014.8063. The Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2023;30(6):573–590. Complementary therapies for management of menopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis. 2025/2026. PMID: 41498229.

Lees meer