.svg?v=133333626955077491221771076156){kind=small}
Suppletie voor vrouwengezondheid ontwikkeld volgens de nieuwste wetenschappelijke inzichten
Pre Menopause Support heet nu (Peri) Menopause Support
We hebben de formule verder doorontwikkeld en verrijkt. Naast de vertrouwde zilverkaars, monnikspeper en rode klaver bevat (Peri) Menopause Support nu ook salie en saffraan. Salie ondersteunt het comfort tijdens de (peri)menopauze en helpt bij opvliegers en nachtelijk zweten.* Saffraan helpt te ontspannen en ondersteunt ook het libido.*
Vanaf ongeveer je 37ste verandert je hormonale cyclus en kan je ondersteuning gebruiken bij (peri)menopauzale verschijnselen¹, zoals opvliegers*, stemmingswisselingen*, prikkelbare gevoelens* en nachtelijk transpireren*.
- Vertrouwde basis: zilverkaars, monnikspeper en rode klaver
- Nieuw: salie, voor comfort bij opvliegers en nachtelijk zweten*
- Nieuw: saffraan, helpt te ontspannen en ondersteunt het libido*
- Ook te gebruiken tijdens de menopauze en postmenopauze
¹ Zilverkaars, monnikspeper, salie. *Evaluatie gezondheidsclaims is lopende.
Type:
Pre Menstrual Support
- Ondersteunt een normale menstruatiecyclus
- Helpt bij stemmingwisselingen
Type:
(Peri) Menopause Support
- Bij specifieke (peri)menopauzale verschijnselen
- Bij opvliegers en nachtzweten
Type:
Weight Support
- Helpt bij afslanken
- Ondersteunt je vetverbranding
Type:
Liposomale Magnesium
- Ondersteunt je energieniveau
- Helpt je bij concentratie en gemoedstoestand
Type:
Eiwitpoeder & Collageen
- Ondersteunt herstel van spieren na inspanning
- Voor een strakke, stevige, elastische huid
Type:
Multivitamine
- Voor elke vrouw de basics om dagelijks in te nemen
- Extra ondersteuning bij drukte, stress of vermoeidheid
Type:
Female Energy Support
- Ondersteunt je energie, cyclus én libido
- Blijf je de hele maand goed voelen
Type:
40+ Woman Box
- Ondersteunt de hormonale cyclus, ook vanaf je 40ste.
- Helpt bij prikkelbare gevoelens en opvliegers
Type:
Beauty Support
- Alle ingrediënten voor een stralend uiterlijk
- Met hyaluronzuur voor hydratie van de huid
Type:
Liposomale Vitamine C
- Goed voor je imuuunsysteem
- Ondersteunt je energie, gemoed en concentratie
Type:
Sleep Support
- Helpt om lekker te slapen
- Helpt bij een onrustig of gespannen gevoel
Type:
Zwangerschap Multi
- Speciaal voor vrouwen die zwanger willen worden of net zwanger zijn
- Bevat foliumzuur wat goed is voor de ontwikkeling van je baby
Type:
40+ Woman Box
- Ondersteunt de hormonale cyclus, ook vanaf je 40ste.
- Helpt bij prikkelbare gevoelens en opvliegers
Type:
Cyclus Support Box
- Voel je goed, gedurende je gehele cyclus
- Helpt bij stemmingswisselingen
Type:
Slaap Bundel
- Helpt om lekker te slapen
- Draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid
Type:
Pre Menstrual Box
- Voel je goed tijdens en voorafgaand aan je menstruatie
- Ondersteunt bij een prikkelbaar, rusteloos of gespannen gevoel
Type:
Beauty Box
- Bevat mooie ingrediënten voor een stralend uiterlijk
- Voor het behoud van een soepele, elastische huid
Type:
Glow Box
- Ondersteunt de natuurlijke GLOW van binnenuit
- Helpt rimpels te verminderen
Type:
Healthy Start Selection
- Alle basissupplementen voor jou geselecteerd
- Multivitamine, omega 3, vitamine D3/k2 en magnesium
Type:
Boek: Gezonder met Viv
- Een kookboek boordevol hormoonproof recepten
- Voor het hele gezin!
Type:
Pre Menstrual Support
- Ondersteunt een normale menstruatiecyclus
- Helpt bij stemmingwisselingen
Type:
(Peri) Menopause Support
- Bij specifieke (peri)menopauzale verschijnselen
- Bij opvliegers en nachtzweten
Type:
Weight Support
- Helpt bij afslanken
- Ondersteunt je vetverbranding
Type:
Liposomale Magnesium
- Ondersteunt je energieniveau
- Helpt je bij concentratie en gemoedstoestand
Type:
Eiwitpoeder & Collageen
- Ondersteunt herstel van spieren na inspanning
- Voor een strakke, stevige, elastische huid
Type:
Multivitamine
- Voor elke vrouw de basics om dagelijks in te nemen
- Extra ondersteuning bij drukte, stress of vermoeidheid
Type:
Belly Support
- Ondersteunt de spijsvertering
- Bevat enzymen
Type:
Female Energy Support
- Ondersteunt je energie, cyclus én libido
- Blijf je de hele maand goed voelen
Type:
Relax Support
- Helpt bij een snel, geirriteerd en prikkelbaar gevoel
- Helpt om in balans te blijven in periodes van stress
Type:
40+ Woman Box
- Ondersteunt de hormonale cyclus, ook vanaf je 40ste.
- Helpt bij prikkelbare gevoelens en opvliegers
Type:
Vitamine D3 & K2
- Ondersteunt het immuunsysteem
- Aan te bevelen als de R in de maand zit
Type:
Vegan Omega 3
- Bevat DHA en EPA in de juiste verhoudingen
- Vegan algen olie: zuiverste bron van de omega 3-vetzuren
Type:
Hair Support
- Voor sterk en glanzend haar
- Voor haar, huid en nagels
Type:
Cyclus Support Box
- Voel je goed, gedurende je gehele cyclus
- Helpt bij stemmingswisselingen
Type:
Pre Menstrual Box
- Voel je goed tijdens en voorafgaand aan je menstruatie
- Ondersteunt bij een prikkelbaar, rusteloos of gespannen gevoel
Type:
Beauty Support
- Alle ingrediënten voor een stralend uiterlijk
- Met hyaluronzuur voor hydratie van de huid
Type:
Healthy Start Selection
- Alle basissupplementen voor jou geselecteerd
- Multivitamine, omega 3, vitamine D3/k2 en magnesium
Type:
Liposomale Vitamine C
- Goed voor je imuuunsysteem
- Ondersteunt je energie, gemoed en concentratie
Type:
Sleep Support
- Helpt om lekker te slapen
- Helpt bij een onrustig of gespannen gevoel
Type:
Microbiotica
- Probiotica supplement
- Een mix van melkzuur- en bifidobacteriën
Type:
Beauty Box
- Bevat mooie ingrediënten voor een stralend uiterlijk
- Voor het behoud van een soepele, elastische huid
Type:
Girl Power Support
- Speciaal voor meiden van 12-18 jaar
- Ondersteunt de cyclus
Type:
Glow Box
- Ondersteunt de natuurlijke GLOW van binnenuit
- Helpt rimpels te verminderen
Type:
Zwangerschap Multi
- Speciaal voor vrouwen die zwanger willen worden of net zwanger zijn
- Bevat foliumzuur wat goed is voor de ontwikkeling van je baby
Type:
Liposomale IJzer
- Helpt om vermoeidheid te verminderen
- Draagt bij tot de normale vorming van hemoglobine en rode bloedcellen.
Type:
Liposomale NAD+
- Speelt een rol in de energieproductie
- Normale werking van lichaamscellen, inclusief zenuw- en spiercellen.
Type:
Liposomale Calcium
- Is goed voor sterke spieren, botten en tanden
- Ondersteunt je energieniveau
Type:
Multivitamine
- Voor elke vrouw de basics om dagelijks in te nemen
- Extra ondersteuning bij drukte, stress of vermoeidheid
Type:
Liposomale Magnesium
- Ondersteunt je energieniveau
- Helpt je bij concentratie en gemoedstoestand
Type:
Vitamine D3 & K2
- Ondersteunt het immuunsysteem
- Aan te bevelen als de R in de maand zit
Type:
Liposomale Vitamine C
- Goed voor je imuuunsysteem
- Ondersteunt je energie, gemoed en concentratie
Type:
Vegan Omega 3
- Bevat DHA en EPA in de juiste verhoudingen
- Vegan algen olie: zuiverste bron van de omega 3-vetzuren
Type:
Zwangerschap Multi
- Speciaal voor vrouwen die zwanger willen worden of net zwanger zijn
- Bevat foliumzuur wat goed is voor de ontwikkeling van je baby
Type:
Liposomale NAD+
- Speelt een rol in de energieproductie
- Normale werking van lichaamscellen, inclusief zenuw- en spiercellen.
Type:
Liposomale IJzer
- Helpt om vermoeidheid te verminderen
- Draagt bij tot de normale vorming van hemoglobine en rode bloedcellen.
Type:
Liposomale Calcium
- Is goed voor sterke spieren, botten en tanden
- Ondersteunt je energieniveau
Type:
Eiwitpoeder & Collageen
- Ondersteunt herstel van spieren na inspanning
- Voor een strakke, stevige, elastische huid
Type:
Collageen Collaglow
- Helpt rimpels te verminderen
- Ondersteunt een stralende GLOW van je huid
Type:
MCT olie
- Puur caprylzuur (C8) en caprinezuur (C10) uit kokosnoot
- Geurloos en smaakloos - mengt moeiteloos door koffie, smoothie of dressing
Type:
Crealyte – Creatine & Elektrolyten
- Creatine stimuleert spiergroei bij explosieve krachtinspanningen
- Bevat de elektrolyten magnesium, kalium, calcium en chloride
Type:
40+ Woman Box
- Ondersteunt de hormonale cyclus, ook vanaf je 40ste.
- Helpt bij prikkelbare gevoelens en opvliegers
Type:
Cyclus Support Box
- Voel je goed, gedurende je gehele cyclus
- Helpt bij stemmingswisselingen
Type:
Slaap Bundel
- Helpt om lekker te slapen
- Draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid
Type:
Pre Menstrual Box
- Voel je goed tijdens en voorafgaand aan je menstruatie
- Ondersteunt bij een prikkelbaar, rusteloos of gespannen gevoel
Type:
Beauty Box
- Bevat mooie ingrediënten voor een stralend uiterlijk
- Voor het behoud van een soepele, elastische huid
Type:
Glow Box
- Ondersteunt de natuurlijke GLOW van binnenuit
- Helpt rimpels te verminderen
Type:
Healthy Start Selection
- Alle basissupplementen voor jou geselecteerd
- Multivitamine, omega 3, vitamine D3/k2 en magnesium
Type:
Progesterine
- Helpt progesteron niveaus te herstellen
- Vermindert de symptomen die horen bij de (pre) menopauze
Type:
Intimate Wash
- Speciaal voor de intieme zone
- Zachte reiniging, neutrale pH en allergeenvrij
Type:
Clean Body Bundel
- Body Wash + Intimate Wash in één bundel
- Beide pH-ondersteunend en allergeenvrij
Type:
Body Wash
- Met rozenwater: kalmerend voor de huid
- Zonder siliconen en minerale oliën
Type:
Draagtas/Shopper van gerecycled katoen
- Ideaal voor boodschappen of op vakantie
- Gemaakt van 100% gerecycled katoen
Type:
Toilettas
- Ideaal voor op vakantie of een lange reis
- Gemaakt van 100% biologisch katoen
Type:
Thermosbeker - 900ml gerecycled RVS
- Gerecycled RVS
- Ultieme Isolatie (Warm & Koud)
Type:
Body Brush
- Verwijdert dode huidcellen voor een zachtere huid
- Stimuleert de doorbloeding door het masseren
Nieuwste producten
Type:
MCT olie
- Puur caprylzuur (C8) en caprinezuur (C10) uit kokosnoot
- Geurloos en smaakloos - mengt moeiteloos door koffie, smoothie of dressing
Type:
Liposomale Calcium
- Is goed voor sterke spieren, botten en tanden
- Ondersteunt je energieniveau
Type:
Crealyte – Creatine & Elektrolyten
- Creatine stimuleert spiergroei bij explosieve krachtinspanningen
- Bevat de elektrolyten magnesium, kalium, calcium en chloride
Type:
Clean Body Bundel
- Body Wash + Intimate Wash in één bundel
- Beide pH-ondersteunend en allergeenvrij
Type:
Intimate Wash
- Speciaal voor de intieme zone
- Zachte reiniging, neutrale pH en allergeenvrij
Type:
Body Wash
- Met rozenwater: kalmerend voor de huid
- Zonder siliconen en minerale oliën
Type:
Liposomale IJzer
- Helpt om vermoeidheid te verminderen
- Draagt bij tot de normale vorming van hemoglobine en rode bloedcellen.
Type:
Liposomale NAD+
- Speelt een rol in de energieproductie
- Normale werking van lichaamscellen, inclusief zenuw- en spiercellen.
Type:
Thermosbeker - 900ml gerecycled RVS
- Gerecycled RVS
- Ultieme Isolatie (Warm & Koud)
Type:
Slaap Bundel
- Helpt om lekker te slapen
- Draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid
Onze belofte aan jou
Vrouwen zijn geen kleine mannen. Toch wordt er in de wereld van gezondheid en welzijn vaak nog uitgegaan van een algemene benadering. Daar wordt nog onvoldoende rekening gehouden met de verschillende levensfasen van vrouwen.
Bij Viv Support geloven we dat dit anders kan; jouw unieke biologie vraagt om een eigen benadering.
Meer dan 80% van de vrouwen herkent momenten van bijvoorbeeld vermoeidheid, stemmingswisselingen of uitdagingen rondom slaap. In Nederland alleen al gaat dit om miljoenen vrouwen. Wij geloven dat het belangrijk is om hier aandacht voor te hebben en het lichaam te ondersteunen waar mogelijk.
Deze signalen van het lichaam kunnen een uitnodiging zijn om extra aandacht te geven aan balans en welzijn. Viv Support ondersteunt een gezonde levensstijl met geavanceerde formules. Onze supplementen zijn ontwikkeld door orthomoleculaire experts en worden inmiddels door meer dan 200.000 vrouwen gebruikt.
Wij willen dat je je gehoord voelt en aandacht kunt geven aan je welzijn, zodat jij lekker in je vel kunt blijven zitten, vanaf je eerste menstruatie tot ver na de overgang.
Samen bouwen we aan een gezonde generatie vrouwen.
Formules samengesteld door orthomoleculair hormoonexperts
Ontwikkeld volgens de nieuwste wetenschappelijke inzichten
Speciaal voor vrouwen in elke levensfase
Hoogwaardige kwaliteit
Gevalideerd door experts
Hoe kunnen wij jou ondersteunen bij jouw gezondheidsdoelen?
Ontdek zorgvuldig samengestelde producten, ontwikkeld door ons team van hormoonexperts.
Geen idee waar je moet beginnen?
Weet je niet precies wat er bij jouw lichaam past? Met deze gratis adviestest ontdek je binnen 4-5 minuten welke producten perfect bij jou passen. Doe onze test en ontvang direct jouw persoonlijke advies. Start nu.
Ontdek jouw routine
Kies voor deze complete routine en bespaar direct op de losse verkoopprijs.
Type:
40+ Woman Box
- Ondersteunt de hormonale cyclus, ook vanaf je 40ste.
- Helpt bij prikkelbare gevoelens en opvliegers
40+ Woman Box
Opvliegers, nachtzweten en wisselende stemmingen. De (peri)menopauze kan veel vragen van je lichaam. De 40+ Woman Box bestaat uit de (Peri) Menopause Support met zilverkaars, wat helpt bij deze overgangsverschijnselen*. De Pre Menstrual support ondersteunt je met monnikspeper bij prikkelbare gevoelens*. Speciaal ontwikkeld voor vrouwen in de (peri)menopauze. *Evaluatie gezondheidsclaims is lopende
-
Neem je capsulesNeem dagelijks 2 capsules (Peri) Menopause Support en 2 capsules Pre Menstrual Support bij een maaltijd.
-
Kies je momentNeem ze 's ochtends of 's avonds, kies het moment dat het beste bij jouw routine past.
-
Geef lichaam de tijdGebruik minimaal 2-3 maanden.
Type:
Slaap Bundel
- Helpt om lekker te slapen
- Draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid
Slaap Bundel
Je nachtrust ondersteunen? Onze Sleep Support mondspray met passiebloem helpt je om gedurende de nacht lekker te slapen*. Overdag word je ondersteunt door de Liposomale Magnesium, welke bijdraagt aan de vermindering van vermoeidheid. *Evaluatie gezondheidsclaims is lopende
-
Neem de MagnesiumNeem dagelijks 2 capsules Liposomale Magnesium bij een maaltijd, met een glas water.
-
Spray voor het slapenGebruik de Sleep Support mondspray 15 minuten voor het slapengaan.
-
Geef je lichaam de tijdGebruik beide dagelijks minimaal 2-3 maanden.
Type:
Beauty Box
- Bevat mooie ingrediënten voor een stralend uiterlijk
- Voor het behoud van een soepele, elastische huid
Beauty Box
Echt schoonheid begint van binnenuit. De Beauty Box is jouw dagelijkse routine voor een stralende huid. Zink helpt je haren en nagels sterk en gezond te houden. Zo verzorg je je lichaam van binnenuit, zodat je er niet alleen goed uitziet maar je ook zo voelt. Voor vrouwen die investeren in zichzelf.
-
Neem dagelijks je capsulesNeem 2 Beauty Support capsules bij een maaltijd, met een glas water.
-
Mix je shakeMeng 1 maatschep door water, smoothie of yoghurt.
-
Geef je lichaam de tijdGebruik beide dagelijks minimaal 2-3 maanden.
Meer dan 1.300 gevalideerde reviews
Lisanne
De liposomale magnesium is echt een geschenk in deze fase van mijn zwangerschap. Zeg maar dag tegen zere benen en kramp, en heb meer energie en rust in mijn mama brein.
Neem wel maar één capsule, omdat er een max zit aan magnesium gebruik in de zwangerschap. Zal deze echt keer op keer bestellen!
Mirjam
Mijn nieuwe ochtendfavoriet!
De smaak van de Collaglow vind ik erg prettig en gelukkig niet te zoet. Het zit inmiddels standaard in mijn ochtendroutine: waar ik eerst een koffie to go had, neem ik nu een Collaglow to go.
Ik vind het een toegevoegde waarde dat ik naast collageen ook tegelijkertijd vitamine C en extra eiwitten binnenkrijg. Na drie weken gebruik voelt mijn huid al iets steviger aan. Ik vermoed.
Brigit
Helemaal enthousiast ben ik over de producten. Mijn huid is frisser, egaler en mijn haar lijkt voller.
Ik vind de smaakt ook heel prettig.
Fan van deze producten collageen&eiwit met het beautysupplement!
Ilona
Al iets langer dan een maand gebruik ik de Beauty Support en de eiwitshake dagelijks. M’n huid is rustig, heeft een glow en voelt zacht en tegelijk ook steviger aan. Heel blij mee! De eiwitshake is overigens ook erg smaakvol en heerlijk in een smoothie. Een klein feestje in de ochtend. De producten blijven dan ook zeker een onderdeel van mijn dagelijkse routine.
Joyce
"Ik neem sinds ruim een jaar dagelijks 2x de Belly Support (bij het ontbijt en avondeten) en merk écht verschil! Het helpt me echt om alles wat ik eet goed te verwerken, waardoor ik me veel fijner voel. Kortom: ik blijf dit geweldige product voorlopig nog zeker gebruiken!"
Karin
Gebruik nu een paar maanden (Peri) Menopause Support en Pre Menstrual Support en het heeft mij aangenaam verrast! De scherpe randjes gaan er vanaf. Veel minder last van stemmingswisselingen, kort lontje en emotionele buien. Ben er echt heel blij mee!
Chantal
"Ik gebruik deze relax support al enige tijd en ik merk duidelijk verschil! Ik voel me stukken beter en minder opgejaagd. Ik was een weekje gestopt om te kijken hoe het zou gaan maar ben gauw weer begonnen aan de supplement werkt echt super!"
Yvonne
"Ik ben al 4 jaar in de overgang met veel opvliegers en nu gebruik ik al een klein poosje (Peri) Menopause Support en merk al iets verschil, mijn opvliegers zijn iets minder."
Angelique
"Ik slik ze beide nu een maand en merk al zo’n verschil. Ik heb weer een normale cyclus. En ben nu 44 en dan begint toch de Pre meno pauze. En daar wil je toch enigszins soepel doorheen. Voor nu werkt deze inname heel fijn. Ik voel me weer fijn en de cyclus loopt weer normaal. Heel blij mee."
Hoe begin je?
01. Doe de adviestest
Ontdek hoe je jouw lichaam kunt ondersteunen. In 4 minuten weet je precies waar jouw grootste hormonale aandachtspunten liggen en welke supplementen jou geschikt zijn.
02. Basissuppletie voor elke vrouw
Dagelijkse aanvulling voor de vrouw: Multi, Magnesium, Vitamine D3/K2 en Omega 3.
Allemaal liposomaal, met een 20x hogere opneembaarheid.
03. Support Formules
Ondersteuning gewenst voor je gemoed, (peri)menopauze, je nachtrust of gewicht? Onze support formules pakken jouw specifieke hormonale uitdagingen aan, precies waar jij nu behoefte aan hebt.
Meet the founder
Na jarenlang zelf hormonale veranderingen te hebben ervaren, verdiepte Vivian Reijs zich intensief in de werking van het vrouwenlichaam. De afgelopen 14 jaar specialiseerde zij zich in de complexe werking van het vrouwenlichaam via diverse studies, waaronder klinische psycho-neuro-immunologie (kPNI), orthomoleculaire voedingsleer en hormoontherapie.
Ze schreef meerdere bestsellers over hormonen, geeft lezingen, is oprichter van het Hormonenmagazine en heeft inmiddels duizenden vrouwen mogen helpen tijdens de verschillende hormonale fases die vrouwen ondergaan.
Ze ontdekte ook een belangrijk inzicht: in de wereld van gezondheid en welzijn wordt er vaak nog een ‘one-size-fits-all’ model gehanteerd, terwijl vrouwen biologisch wezenlijk anders zijn dan mannen en structureel worden ondervertegenwoordigd.
Omdat er weinig formules waren die specifiek zijn ontwikkeld met het vrouwenlichaam als uitgangspunt, ontwikkelde ze deze samen met een team van experts.
"Van de eerste maandelijkse ongemakken tot de (peri)menopauze: vrouwen hebben recht op doelgericht ondersteuning, ontwikkeld volgens de laatste wetenschappelijke inzichten.”
Het is mijn missie dat elke vrouw zich in elke fase van haar leven energiek en krachtig voelt.
Samen bouwen we aan een gezonde generatie vrouwen."
5 redenen waarom je Viv Support zou moeten uitproberen
Ontdek binnen 4 minuten welke producten perfect bij jou passen. Doe onze gratis adviestest en ontvang direct jouw persoonlijke advies.
Persoonlijk advies van onze hormoonexperts
Ons team van hormoontherapeuten en voedingsexperts staat voor je klaar met persoonlijk advies over jouw hormoongezondheid en leefstijl.
Meer leren over hormonen
Endometriose: Wat is het? En wat kun je eraan doen?
Heb je iedere maand zoveel menstruatiepijn dat je nauwelijks kunt functioneren? Of ervaar je regelmatig buikpijn, pijn tijdens het vrijen of klachten bij het plassen of naar het toilet gaan? Dan kan er sprake zijn van endometriose. Deze chronische aandoening komt vaker voor dan je misschien denkt. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft naar schatting 10 procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd wereldwijd endometriose. De impact van endometriose kan groot zijn. De klachten kunnen invloed hebben op je werk, sociale leven, relaties en vruchtbaarheid. Onderzoek laat zien dat vrouwen met endometriose door hun klachten aanzienlijk minder productief kunnen zijn. Toch duurt het soms jaren voordat duidelijk wordt waar de pijn vandaan komt, onder andere omdat hevige menstruatiepijn nog te vaak als normaal wordt beschouwd. Maar wat is endometriose precies? Welke symptomen kun je herkennen, welke rol spelen hormonen en wat kun je zelf doen om beter met de klachten om te gaan? In dit artikel leggen we uit wat er in je lichaam gebeurt en welke behandelingen en leefstijlaanpassingen mogelijk kunnen helpen. Wat is endometriose? Endometriose is een chronische aandoening waarbij weefsel dat lijkt op baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit. Dit weefsel kan op verschillende plekken in het lichaam voorkomen, bijvoorbeeld op het buikvlies, de eierstokken, de eileiders of tussen de vagina en de endeldarm. Soms bevindt endometriose zich op of rondom de blaas en darmen. In zeldzame gevallen wordt het ook buiten het bekken aangetroffen. Het weefsel kan reageren op hormonale veranderingen tijdens de menstruatiecyclus. Daardoor kunnen ontstekingsreacties, irritatie en pijn ontstaan. Op termijn kan endometriose ook leiden tot littekenweefsel, verklevingen en cysten op de eierstokken. Deze cysten worden endometriomen genoemd. Endometriose is een oestrogeenafhankelijke aandoening. Dat betekent dat oestrogeen een rol speelt bij de activiteit en groei van endometrioseweefsel. Toch is de aandoening ingewikkelder dan alleen een verhoogde hoeveelheid oestrogeen. Ook ontstekingsprocessen, het immuunsysteem, erfelijke aanleg en andere biologische factoren spelen waarschijnlijk een rol. De ernst van de klachten verschilt sterk per vrouw. Sommige vrouwen hebben veel pijn terwijl er relatief weinig endometrioseweefsel aanwezig is. Anderen hebben uitgebreide endometriose zonder veel klachten. De hoeveelheid endometriose zegt dus niet altijd iets over hoeveel pijn iemand ervaart. Wat zijn de symptomen van endometriose? Endometriose kan verschillende klachten veroorzaken. Welke symptomen je ervaart, hangt onder andere af van de locatie van het endometrioseweefsel, de betrokken organen en de individuele reactie van je lichaam. Niet iedere vrouw heeft dezelfde klachten en sommige vrouwen merken lange tijd weinig van de aandoening. De meest voorkomende symptomen van endometriose zijn: Hevige menstruatiepijn: pijn die zo ernstig kan zijn dat je niet kunt werken, studeren of je dagelijkse activiteiten kunt uitvoeren. Chronische buik- of bekkenpijn: pijn die ook buiten de menstruatie aanwezig kan zijn. Pijn tijdens of na het vrijen: vooral bij diepe penetratie kunnen pijnklachten ontstaan. Darmklachten: zoals pijn bij de ontlasting, een opgeblazen buik, diarree of verstopping, soms vooral rondom de menstruatie. Blaasklachten: zoals pijn bij het plassen of andere urinewegklachten die samenhangen met de menstruatiecyclus. Moeite met zwanger worden: endometriose kan de vruchtbaarheid beïnvloeden, al kunnen veel vrouwen met endometriose wel zwanger worden. Vermoeidheid: aanhoudende pijn, slaapproblemen en de belasting van de aandoening kunnen bijdragen aan vermoeidheid. Hevig of onregelmatig bloedverlies: dit kan voorkomen, maar is niet specifiek voor endometriose en kan ook andere oorzaken hebben. Bij sommige vrouwen zijn de klachten vooral aanwezig vlak voor en tijdens de menstruatie. Anderen ervaren gedurende een groot deel van de maand pijn. De klachten kunnen bovendien veranderen in de loop van de tijd. Hevige menstruatiepijn betekent niet automatisch dat je endometriose hebt. Ook andere aandoeningen, zoals adenomyose of vleesbomen, kunnen menstruatieklachten veroorzaken. Meer informatie hierover vind je in ons artikel over menstruatieklachten, oorzaken en mogelijke oplossingen (https://vivsupport.nl/blogs/blog/menstruatie-klachten-oorzaken-verschijnselen-oplossingen). Hoe ontstaat endometriose? De precieze oorzaak van endometriose is nog niet bekend. Wetenschappers onderzoeken verschillende verklaringen, maar waarschijnlijk ontstaat de aandoening door een combinatie van factoren. Erfelijke aanleg lijkt een rol te spelen, omdat endometriose vaker voorkomt bij vrouwen van wie een moeder of zus de aandoening heeft. Een bekende theorie is die van retrograde menstruatie. Hierbij stroomt een deel van het menstruatiebloed via de eileiders terug naar de buikholte in plaats van uitsluitend via de vagina naar buiten. Dit gebeurt echter ook bij vrouwen zonder endometriose. Daarom kan retrograde menstruatie op zichzelf niet verklaren waarom sommige vrouwen endometriose ontwikkelen. Onderzoekers kijken daarnaast naar de rol van het immuunsysteem, ontstekingsreacties, hormonale processen en veranderingen in cellen. Mogelijk zorgen deze factoren er samen voor dat endometrioseweefsel buiten de baarmoeder kan ontstaan en blijven bestaan. Belangrijk om te weten is dat endometriose niet ontstaat doordat je onvoldoende beweegt, ongezond eet of te veel stress ervaart. Leefstijl kan invloed hebben op je algemene gezondheid en de manier waarop je met klachten omgaat, maar er is geen bewijs dat je endometriose volledig kunt voorkomen door je voedingspatroon of leefstijl aan te passen. Welke rol spelen hormonen bij endometriose? Hormonen spelen een belangrijke rol bij de menstruatiecyclus en bij de activiteit van endometriose. Vooral oestrogeen is hierbij belangrijk. Om te begrijpen hoe dat werkt, kijken we eerst naar wat er tijdens een normale menstruatiecyclus gebeurt. Oestrogeen en progesteron tijdens de menstruatiecyclus Tijdens je menstruatiecyclus verandert de hoeveelheid oestrogeen en progesteron in je lichaam. Deze hormonen werken samen om het baarmoederslijmvlies op te bouwen en voor te bereiden op een eventuele zwangerschap. De menstruatiecyclus bestaat uit verschillende fasen: Menstruatiefase: tijdens de menstruatie wordt het opgebouwde baarmoederslijmvlies afgestoten. De eerste dag van de bloeding is het begin van een nieuwe cyclus. Folliculaire fase: onder invloed van onder andere FSH ontwikkelen eiblaasjes zich in de eierstokken. De hoeveelheid oestrogeen neemt toe en het baarmoederslijmvlies wordt opnieuw opgebouwd. Ovulatie: door hormonale veranderingen, waaronder een piek in LH, komt een rijpe eicel vrij uit de eierstok. Luteale fase: na de eisprong wordt progesteron geproduceerd. Dit hormoon helpt het baarmoederslijmvlies voor te bereiden op een mogelijke zwangerschap. Wanneer er geen zwangerschap ontstaat, dalen de hoeveelheden progesteron en oestrogeen en begint uiteindelijk een nieuwe menstruatie. Een menstruatiecyclus duurt niet bij iedere vrouw precies 28 dagen. Ook het moment van de eisprong kan verschillen. Het is daarom belangrijk om de beschreven fasen niet als vaste dagen te zien. Wil je meer weten over de werking van je cyclus en factoren die de regelmaat kunnen beïnvloeden? Lees dan ons artikel over een regelmatige menstruatiecyclus (https://vivsupport.nl/blogs/blog/hoe-zorg-je-voor-een-regelmatige-cyclus). Wat doet oestrogeen bij endometriose? Oestrogeen stimuleert onder andere de groei van het baarmoederslijmvlies. Omdat endometrioseweefsel gevoelig kan zijn voor oestrogeen, speelt dit hormoon ook een belangrijke rol bij de aandoening. Endometrioseweefsel kan onder invloed van hormonale signalen actief blijven en bijdragen aan plaatselijke ontstekingsreacties en pijn. Bij endometriose kunnen bovendien veranderingen optreden in de manier waarop weefsel op progesteron reageert. Dit wordt ook wel progesteronresistentie genoemd. Het betekent dat bepaalde cellen minder gevoelig kunnen zijn voor de normale werking van progesteron. Dat maakt de hormonale processen bij endometriose ingewikkeld. De aandoening wordt niet simpelweg veroorzaakt door te veel oestrogeen of te weinig progesteron in het bloed. Ook lokale processen in het endometrioseweefsel spelen een belangrijke rol. Is oestrogeendominantie de oorzaak van endometriose? Misschien heb je weleens gehoord dat endometriose wordt veroorzaakt door oestrogeendominantie. Met deze term wordt meestal bedoeld dat er naar verhouding veel oestrogeen aanwezig is ten opzichte van progesteron. Hoewel endometriose een oestrogeenafhankelijke aandoening is, is 'oestrogeendominantie' geen erkende medische diagnose waarmee endometriose kan worden vastgesteld of verklaard. Er is onvoldoende bewijs dat alle vrouwen met endometriose een verhoogde oestrogeenspiegel of een tekort aan progesteron hebben. Bij endometriose spelen ook lokale hormoonproductie, ontstekingsreacties en veranderingen in de gevoeligheid van weefsels voor hormonen een rol. Daarom is het niet mogelijk om endometriose uitsluitend te verklaren aan de hand van de verhouding tussen oestrogeen en progesteron. Hetzelfde geldt voor uitspraken dat stress, lichaamsvet of een minder goed werkende lever automatisch oestrogeendominantie veroorzaken en daarmee endometriose verergeren. Deze verbanden zijn onvoldoende aangetoond om ze als algemene verklaring of behandeladvies te gebruiken. Hoe wordt endometriose vastgesteld? Vermoed je dat je endometriose hebt? Dan is het verstandig om je klachten met je huisarts te bespreken. De huisarts kijkt onder andere naar je menstruatiepatroon, de plaats en ernst van de pijn en eventuele klachten tijdens het vrijen, plassen of de ontlasting. Bij een vermoeden van endometriose kan aanvullend onderzoek worden ingezet. Welke onderzoeken nodig zijn, hangt af van je klachten en persoonlijke situatie. Mogelijke onderzoeken zijn: Gesprek over je klachten: de arts bespreekt wanneer je pijn hebt, hoe ernstig deze is en welke invloed de klachten hebben op je dagelijks leven. Lichamelijk onderzoek: afhankelijk van de situatie kan een buikonderzoek of gynaecologisch onderzoek worden voorgesteld. Echografie: met een echo kunnen bepaalde vormen van endometriose zichtbaar worden, zoals endometriomen op de eierstokken of diepe endometriose. MRI-scan: bij een vermoeden van diepe endometriose kan aanvullend beeldvormend onderzoek zinvol zijn. Kijkoperatie (laparoscopie): in bepaalde gevallen kan een kijkoperatie worden overwogen om endometriose vast te stellen en eventueel direct te behandelen. Een normale echo betekent niet automatisch dat je geen endometriose hebt. Vooral oppervlakkige vormen van de aandoening zijn niet altijd zichtbaar op beeldvormend onderzoek. Anders dan vroeger wordt aangenomen, is een kijkoperatie ook niet altijd noodzakelijk om met een behandeling te beginnen. Op basis van klachten en onderzoek kan een arts soms al een passende behandeling voorstellen. Wanneer de klachten blijven bestaan of wanneer diepe endometriose wordt vermoed, kan verwijzing naar een gynaecoloog of gespecialiseerd endometriosecentrum nodig zijn. Welke behandelingen zijn er voor endometriose? Endometriose is een chronische aandoening waarvoor momenteel geen definitieve genezing bestaat. Wel zijn er verschillende behandelingen die kunnen helpen om pijn en andere klachten te verminderen. De keuze hangt af van de ernst van je klachten, je leeftijd, eventuele kinderwens en persoonlijke voorkeuren. Pijnstilling bij endometriose Bij menstruatiepijn en andere pijnklachten kunnen pijnstillers worden gebruikt. Paracetamol of ontstekingsremmende pijnstillers, zoals ibuprofen en naproxen, kunnen bij sommige vrouwen verlichting geven. Deze medicijnen zijn niet voor iedereen geschikt. Ontstekingsremmende pijnstillers kunnen bijvoorbeeld bijwerkingen hebben op de maag, nieren en andere organen. Ook kunnen ze een wisselwerking hebben met bepaalde medicijnen. Bespreek daarom met je arts of apotheker welke pijnstilling voor jou geschikt is, zeker wanneer je regelmatig pijnstillers nodig hebt. Hormonale behandeling van endometriose Omdat endometriose gevoelig is voor hormonale veranderingen, kunnen hormonale behandelingen helpen om de activiteit van de aandoening en de bijbehorende pijn te verminderen. Een arts kan verschillende behandelingen overwegen: De combinatiepil: kan helpen om menstruaties en menstruatiegerelateerde pijn te verminderen. Soms wordt de pil zonder stopweek gebruikt. Progestagenen: deze hormoonpreparaten kunnen de activiteit van endometriose onderdrukken en pijnklachten verminderen. Een hormoonspiraal: kan bij sommige vrouwen helpen om menstruatiegerelateerde klachten te verminderen. GnRH-agonisten of GnRH-antagonisten: deze middelen onderdrukken bepaalde hormonale processen en worden vooral onder specialistische begeleiding gebruikt, vanwege mogelijke bijwerkingen. Niet iedere hormonale behandeling is geschikt voor iedere vrouw. Bij de keuze spelen onder andere mogelijke bijwerkingen, medische contra-indicaties en een eventuele kinderwens een rol. Wil je meer weten over hormonale anticonceptie? Lees dan ons artikel over de anticonceptiepil (https://vivsupport.nl/blogs/blog/de-pil). Operatie bij endometriose Wanneer medicijnen onvoldoende helpen of wanneer sprake is van bepaalde vormen van diepe endometriose, kan een operatie worden overwogen. Tijdens een kijkoperatie kan de chirurg proberen endometrioseweefsel te verwijderen. Ook kunnen bepaalde verklevingen of endometriosecysten worden behandeld. Een operatie kan bij sommige vrouwen de klachten verminderen, maar is niet altijd noodzakelijk of de beste keuze. Bovendien kunnen klachten na verloop van tijd terugkeren. Een operatie brengt ook risico's met zich mee en kan bij ingrepen aan de eierstokken invloed hebben op de eicelvoorraad. Daarom is het belangrijk om samen met een gespecialiseerde arts de mogelijke voordelen en risico's af te wegen. Bij diepe endometriose waarbij bijvoorbeeld de darmen of blaas betrokken zijn, kan behandeling in een gespecialiseerd centrum nodig zijn. Wat kun je zelf doen bij endometriose? 8 praktische tips Naast medische behandeling kun je zelf aandacht besteden aan gewoontes die bijdragen aan je algemene gezondheid en welzijn. Gezonde voeding, voldoende slaap en beweging kunnen waardevol zijn, maar het is belangrijk om te weten dat leefstijlaanpassingen endometriose niet aantoonbaar genezen. Welke aanpassingen prettig zijn, verschilt per persoon. De onderstaande tips kunnen helpen om beter met de klachten om te gaan. 1. Eet gevarieerd en volwaardig Een gevarieerd voedingspatroon levert voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft. Kies bijvoorbeeld voor groenten, fruit, volkoren producten, peulvruchten, noten, zaden en onverzadigde vetten. Probeer daarnaast sterk bewerkte producten niet de basis van je voedingspatroon te laten vormen. Er is momenteel onvoldoende bewijs dat één specifiek dieet endometriose kan genezen of de groei van endometrioseweefsel kan stoppen. Je hoeft daarom niet automatisch bepaalde voedingsmiddelen te schrappen. Het belangrijkste is dat je voldoende en gevarieerd eet op een manier die bij je past. 2. Schrap gluten en zuivel niet zonder reden Op internet wordt regelmatig geadviseerd om bij endometriose volledig glutenvrij of zuivelvrij te eten. Hoewel sommige vrouwen aangeven dat zij zich beter voelen door bepaalde voedingsmiddelen te vermijden, is er onvoldoende overtuigend wetenschappelijk bewijs om deze diëten standaard aan te bevelen bij endometriose. Heb je veel last van darmklachten? Dan kan het zinvol zijn om samen met een diëtist te onderzoeken of bepaalde voedingsmiddelen invloed hebben op jouw klachten. Zo voorkom je dat je onnodig voedingsmiddelen weglaat en mogelijk belangrijke voedingsstoffen tekortkomt. 3. Zorg voor voldoende omega 3-vetzuren Omega 3-vetzuren zijn belangrijke vetzuren die onder andere voorkomen in vette vis, zoals zalm, haring en makreel. Plantaardige bronnen zijn bijvoorbeeld walnoten, lijnzaad en chiazaad. Omega 3-vetzuren spelen een rol in verschillende processen in het lichaam. Er is onderzoek gedaan naar mogelijke effecten van omega 3 bij endometriose, maar de resultaten zijn nog onvoldoende overtuigend om te stellen dat omega 3-supplementen endometrioseklachten behandelen. Vette vis en andere bronnen van gezonde vetten kunnen wel onderdeel zijn van een volwaardig voedingspatroon. 4. Blijf bewegen op een manier die bij je past Regelmatig bewegen is belangrijk voor je algemene gezondheid en kan helpen om je conditie en spierkracht te behouden. Sommige vrouwen ervaren dat rustige beweging, zoals wandelen, fietsen of yoga, prettig is wanneer zij last hebben van pijn of spanning. Luister daarbij naar je lichaam. Heb je veel pijn, dan is het niet nodig om jezelf door een intensieve training heen te dwingen. Er is nog onvoldoende onderzoek om te bepalen welke vorm van beweging het meest effectief is bij endometriosepijn. Kies daarom vooral voor beweging die haalbaar en prettig is. 5. Besteed aandacht aan stress en ontspanning Chronische pijn kan veel stress veroorzaken. Andersom kunnen spanning, vermoeidheid en slecht slapen invloed hebben op hoe intens je pijn ervaart. Daarom kan het prettig zijn om regelmatig aandacht te besteden aan ontspanning. Denk bijvoorbeeld aan ademhalingsoefeningen, meditatie, wandelen of andere activiteiten die je helpen om tot rust te komen. Ontspanning geneest endometriose niet, maar kan wel bijdragen aan het omgaan met de lichamelijke en emotionele belasting van de aandoening. Meer informatie vind je in ons artikel over minder stress (https://vivsupport.nl/blogs/blog/minder-stress). 6. Zorg voor voldoende slaap en herstel Aanhoudende pijn kan je nachtrust verstoren. Tegelijkertijd kan onvoldoende slaap ervoor zorgen dat je vermoeider bent en gevoeliger wordt voor pijn. Probeer daarom voldoende tijd voor slaap en herstel in te plannen. Een regelmatig slaapritme en een rustige slaapomgeving kunnen helpen om je slaapkwaliteit te ondersteunen. Blijven pijn of slaapproblemen je nachtrust verstoren? Bespreek dit dan met je huisarts. Het is belangrijk om niet alleen naar de slaap zelf te kijken, maar ook naar de onderliggende klachten. 7. Houd je klachten en menstruatiecyclus bij Een klachtendagboek kan helpen om patronen te herkennen. Schrijf bijvoorbeeld op wanneer je menstruatie begint, wanneer je pijn ervaart en of je last hebt van darm- of blaasklachten. Noteer ook hoe ernstig de pijn is en welke invloed die heeft op je dagelijkse activiteiten. Deze informatie kan waardevol zijn tijdens een gesprek met je huisarts of gynaecoloog. Het helpt om duidelijk te maken hoe vaak je klachten hebt en wat ze betekenen voor je dagelijks leven. Je hoeft je klachten niet eerst maandenlang bij te houden voordat je medische hulp zoekt. 8. Zoek ondersteuning wanneer je die nodig hebt Leven met chronische pijn kan lichamelijk en emotioneel zwaar zijn. Het kan daarom helpen om je klachten te bespreken met mensen in je omgeving en professionele ondersteuning te zoeken wanneer dat nodig is. Bij aanhoudende bekkenpijn kan bijvoorbeeld gespecialiseerde bekkenfysiotherapie een onderdeel zijn van een bredere behandeling, vooral wanneer ook bekkenbodemspieren bijdragen aan de pijn. De effectiviteit verschilt per persoon en de behandeling richt zich niet op het verwijderen van endometrioseweefsel zelf. Ook psychologische begeleiding of ondersteuning bij het omgaan met chronische pijn kan waardevol zijn. Dat betekent niet dat de pijn tussen je oren zit, maar dat verschillende vormen van ondersteuning kunnen helpen om de impact van de aandoening op je dagelijks leven te beperken. Endometriose en zwanger worden Endometriose kan invloed hebben op de vruchtbaarheid. Door ontstekingsprocessen, verklevingen of veranderingen rondom de eierstokken en eileiders kan het moeilijker worden om zwanger te worden. Toch betekent endometriose niet automatisch dat je onvruchtbaar bent. Veel vrouwen met endometriose worden zonder medische behandeling zwanger. Wanneer je een kinderwens hebt, is het belangrijk om dit met je huisarts of gynaecoloog te bespreken. De arts kan beoordelen of aanvullend vruchtbaarheidsonderzoek nodig is en welke behandelingen passend zijn. De behandeling van endometriose bij een kinderwens verschilt van de behandeling wanneer zwangerschap niet gewenst is. Hormonale middelen die de menstruatie onderdrukken, voorkomen meestal ook tijdelijk een zwangerschap en zijn daarom niet bedoeld om tijdens het gebruik de kans op een spontane zwangerschap te vergroten. Afhankelijk van je persoonlijke situatie kunnen een operatie of vruchtbaarheidsbehandelingen, zoals IVF, worden overwogen. Hierbij worden de mogelijke voordelen zorgvuldig afgewogen tegen de risico's, onder andere voor de eicelvoorraad. Verdwijnt endometriose na de overgang? Na de menopauze neemt de productie van oestrogeen door de eierstokken sterk af. Daardoor worden endometriosehaarden bij veel vrouwen minder actief en kunnen de klachten afnemen. Toch betekent dit niet dat endometriose na de overgang altijd volledig verdwijnt. Sommige vrouwen blijven pijnklachten ervaren door bestaande verklevingen, veranderingen in het zenuwstelsel of endometriose die actief blijft. Ook kunnen er na de menopauze nog klachten ontstaan of aanhouden. Heb je na de overgang aanhoudende of nieuwe buik- of bekkenpijn? Laat dit dan beoordelen door je huisarts. Niet iedere klacht rond of na de menopauze wordt veroorzaakt door hormonale veranderingen. Wil je meer weten over deze levensfase? Lees dan ons artikel over de verschillende fasen van de menopauze (https://vivsupport.nl/blogs/blog/fases-menopauze-wat-jij-moet-weten-over-de-vier-fases-van-de-overgang). Supplementen bij endometriose: wat weten we uit onderzoek? Bij endometriose wordt regelmatig gesproken over supplementen zoals omega 3, magnesium, vitamine D en antioxidanten. Sommige van deze voedingsstoffen zijn onderzocht vanwege hun mogelijke rol bij ontstekingsprocessen en pijn. Toch is het wetenschappelijke bewijs voor het gebruik van supplementen als behandeling van endometriose momenteel beperkt of onvoldoende overtuigend. Er kan daarom niet worden geconcludeerd dat deze supplementen endometrioseweefsel laten verdwijnen of de aandoening kunnen genezen. Bij een vastgesteld tekort aan een vitamine of mineraal kan gerichte suppletie wel zinvol zijn. Dit staat echter los van de behandeling van endometriose zelf. Heb je bijvoorbeeld langdurig hevig bloedverlies, dan kan een arts onderzoeken of je bloedarmoede of ijzertekort hebt ontwikkeld. Indien nodig kan hiervoor een passende behandeling worden voorgesteld. Wil je meer weten over de signalen en betekenis van je ijzerwaarden? Lees dan ons artikel over ijzerstatus en ferritine (https://vivsupport.nl/blogs/blog/ijzerstatus-bij-vrouwen-boven-de-40-signalen-en-betekenis-van-ferritine). Voedingssupplementen zijn geen vervanging voor medisch onderzoek of behandelingen waarvan de werkzaamheid beter is aangetoond. Overleg bij een medische aandoening, medicijngebruik, zwangerschap of kinderwens met een zorgverlener voordat je supplementen gaat gebruiken. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Hevige menstruatiepijn wordt nog regelmatig gezien als iets wat nu eenmaal bij menstrueren hoort. Toch is pijn die je dagelijks functioneren beperkt een goede reden om medische hulp te zoeken. Je hoeft niet te wachten totdat je klachten zo ernstig zijn dat je niet meer kunt werken of studeren. Neem contact op met je huisarts wanneer: Je menstruatiepijn zo hevig is dat je niet normaal kunt functioneren. Je regelmatig buik- of bekkenpijn hebt, ook buiten de menstruatie. Je pijn ervaart tijdens of na het vrijen. Je terugkerende pijn hebt bij het plassen of de ontlasting, vooral rondom je menstruatie. Je menstruaties erg hevig of langdurig zijn. Je moeite hebt om zwanger te worden. Je klachten blijven bestaan ondanks pijnstilling of andere behandelingen. Je pijnklachten een grote invloed hebben op je werk, relaties of mentale welzijn. Bij plotselinge ernstige buikpijn, flauwvallen, zeer hevig bloedverlies of een mogelijke zwangerschap in combinatie met buikpijn is snelle medische beoordeling nodig. Ook koorts in combinatie met ernstige buik- of bekkenpijn moet direct worden beoordeeld. Een vroege beoordeling kan helpen om de oorzaak van je klachten te achterhalen en tijdig een passende behandeling te starten. Veelgestelde vragen over endometriose Kun je endometriose genezen? Er bestaat momenteel geen behandeling die endometriose definitief geneest. Wel zijn er verschillende behandelingen beschikbaar die klachten kunnen verminderen. Afhankelijk van de situatie kan het gaan om pijnstilling, hormonale behandelingen, chirurgie of aanvullende ondersteuning bij chronische pijn. De klachten kunnen na behandeling verminderen, maar ook terugkeren. Hoe weet je of je endometriose hebt? Endometriose kan worden vermoed wanneer je bijvoorbeeld zeer hevige menstruatiepijn, chronische bekkenpijn of pijn bij het vrijen, plassen of de ontlasting hebt. De diagnose wordt gesteld op basis van een combinatie van klachten, medische beoordeling en eventueel beeldvormend onderzoek. Soms is een kijkoperatie nodig, maar dit is niet altijd noodzakelijk om een behandeling te starten. Kun je endometriose hebben zonder hevige menstruatiepijn? Ja. Hoewel hevige menstruatiepijn een bekend symptoom is, kunnen vrouwen met endometriose ook andere klachten hebben. Sommige vrouwen ervaren vooral darmklachten, pijn tijdens het vrijen of problemen met zwanger worden. Er zijn ook vrouwen die nauwelijks klachten ervaren. Is endometriose hetzelfde als adenomyose? Nee, endometriose en adenomyose zijn twee verschillende aandoeningen die wel samen kunnen voorkomen. Bij endometriose bevindt weefsel dat op baarmoederslijmvlies lijkt zich buiten de baarmoeder. Bij adenomyose bevindt vergelijkbaar weefsel zich in de spierwand van de baarmoeder. Beide aandoeningen kunnen onder andere menstruatiepijn en andere bekkenklachten veroorzaken. Welke voeding kun je beter vermijden bij endometriose? Er is onvoldoende overtuigend bewijs dat alle vrouwen met endometriose bepaalde voedingsmiddelen, zoals gluten, zuivel of suiker, volledig moeten vermijden. Een gevarieerd en volwaardig voedingspatroon is een goede basis. Wanneer je merkt dat bepaalde voedingsmiddelen je darmklachten verergeren, kan een diëtist helpen om dit op een verantwoorde manier te onderzoeken. Kun je zwanger worden met endometriose? Ja, veel vrouwen met endometriose kunnen zwanger worden. Bij sommige vrouwen kan de aandoening de vruchtbaarheid verminderen. Wanneer je een kinderwens hebt en endometriose vermoedt of al een diagnose hebt gekregen, is het verstandig om tijdig met een arts te bespreken welke mogelijkheden er zijn. Gaat endometriose vanzelf over na de menopauze? Na de menopauze nemen de klachten bij veel vrouwen af doordat de hoeveelheid oestrogeen daalt. Toch verdwijnt endometriose niet altijd volledig en kunnen klachten blijven bestaan. Nieuwe of aanhoudende klachten na de menopauze verdienen daarom medische beoordeling. Kunnen stress en hormonen endometriose verergeren? Endometriose is een oestrogeenafhankelijke aandoening waarbij hormonale processen een belangrijke rol spelen. Stress is geen bewezen oorzaak van endometriose, maar kan wel invloed hebben op slaap, welzijn en de manier waarop pijn wordt ervaren. Aandacht voor ontspanning kan daarom zinvol zijn als aanvulling op medische behandeling. Tot slot: leven met endometriose Endometriose kan veel invloed hebben op je dagelijks leven. Hevige menstruatiepijn, chronische buikklachten en problemen met de vruchtbaarheid kunnen lichamelijk en emotioneel belastend zijn. Het is daarom belangrijk om klachten serieus te nemen en niet zomaar aan te nemen dat ernstige pijn bij menstrueren hoort. Hoewel endometriose een chronische aandoening is, zijn er verschillende manieren om klachten te behandelen en de impact ervan te verminderen. Medische behandelingen vormen daarbij een belangrijk onderdeel, terwijl aandacht voor voeding, beweging, slaap en ontspanning kan bijdragen aan je algemene welzijn. Vermoed je dat je endometriose hebt? Bespreek je klachten dan met je huisarts. Samen kun je onderzoeken wat er speelt en welke behandeling of ondersteuning het beste bij jouw situatie past. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen World Health Organization (2025). Endometriosis. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/endometriosis National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Endometriosis: diagnosis and management (NG73). Richtlijn, bijgewerkt op 11 november 2024. https://www.nice.org.uk/guidance/ng73/chapter/Recommendations Becker CM, et al. (2022). ESHRE guideline: endometriosis. Human Reproduction Open. https://doi.org/10.1093/hropen/hoac009 Nnoaham KE, et al. (2011). Impact of endometriosis on quality of life and work productivity: a multicenter study across ten countries. Fertility and Sterility, 96(2), 366–373.e8. https://doi.org/10.1016/j.fertnstert.2011.05.090
Lees meer
PCOS: wat is het, hoe herken je de symptomen en wat kun je doen?
Heb je een onregelmatige menstruatie, last van acne of merk je dat je meer haargroei krijgt op plekken waar je dat niet gewend bent? Misschien heb je ook een kinderwens, maar blijft een zwangerschap uit. Dit kunnen signalen zijn van PCOS, oftewel het polycysteus-ovariumsyndroom. PCOS is een hormonale aandoening waarbij de eisprong minder regelmatig of helemaal niet plaatsvindt. Ook kunnen er verhoogde hoeveelheden androgenen (zoals testosteron) aanwezig zijn. Daardoor kunnen menstruatieproblemen, huidklachten en vruchtbaarheidsproblemen ontstaan. PCOS komt relatief vaak voor, maar niet iedere vrouw ervaart dezelfde symptomen. Bovendien betekent PCOS niet automatisch dat je moeilijk zwanger kunt worden. Wat gebeurt er precies in je lichaam? Welke rol spelen insuline en andere hormonen? En wat kun je zelf doen als je PCOS hebt? We leggen het stap voor stap uit. Wat is PCOS? PCOS staat voor polycysteus-ovariumsyndroom. Het is een aandoening waarbij de hormonen die betrokken zijn bij de menstruatiecyclus en de eisprong anders samenwerken. Bij PCOS kunnen meerdere kleine eiblaasjes (follikels) zichtbaar zijn in de eierstokken. Deze bevatten onrijpe eicellen. Ondanks de naam gaat het meestal niet om echte cysten. De aandoening kan invloed hebben op je menstruatiecyclus, huid, haargroei, stofwisseling en vruchtbaarheid. PCOS komt naar schatting voor bij ongeveer 10 tot 13 procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd, afhankelijk van de gebruikte diagnostische criteria. Het kan voorkomen bij vrouwen met verschillende lichaamsgewichten. PCOS is een chronische aandoening, maar de symptomen kunnen in de loop van je leven veranderen. Met passende begeleiding en behandeling zijn klachten vaak goed te beïnvloeden. Niet iedere vrouw met PCOS heeft bovendien dezelfde behandeling nodig. Wat zijn de symptomen van PCOS? Niet iedere vrouw met PCOS heeft dezelfde klachten. Sommige vrouwen merken vooral dat hun menstruatie onregelmatig is, terwijl anderen juist last hebben van acne of ongewenste haargroei. De symptomen hangen onder andere samen met veranderingen in de eisprong en de hoeveelheid androgenen in het lichaam. Veelvoorkomende symptomen van PCOS zijn: Onregelmatige menstruatie: je cyclus duurt langer dan gebruikelijk of je menstruatie blijft meerdere maanden weg. Weinig of geen eisprongen: hierdoor kan het langer duren voordat je zwanger wordt. Acne en een vettere huid: dit kan samenhangen met een verhoogde hoeveelheid androgenen. Overmatige haargroei: bijvoorbeeld op de kin, bovenlip, borst of buik. Dunner wordend hoofdhaar: vooral op de kruin of rond de scheiding. Gewichtsveranderingen: sommige vrouwen met PCOS hebben moeite met gewichtsbeheersing, maar PCOS komt ook voor bij vrouwen zonder overgewicht. Psychische klachten: angstige of sombere gevoelens komen bij vrouwen met PCOS vaker voor. Sommige vrouwen krijgen bovendien te maken met langdurige of hevige menstruaties. Wanneer de eisprong regelmatig uitblijft, wordt het baarmoederslijmvlies niet altijd op dezelfde manier afgestoten als tijdens een cyclus met een eisprong. Dat kan bijdragen aan onregelmatig bloedverlies. Een onregelmatige menstruatie betekent overigens niet automatisch dat je PCOS hebt. Ook stress, veranderingen in gewicht, schildklierproblemen en andere omstandigheden kunnen je cyclus beïnvloeden. Wil je meer weten over mogelijke oorzaken van een uitblijvende menstruatie? Lees dan ons artikel Menstruatie zet niet door: wat kan de oorzaak zijn en wat kun je doen?. Hoe ontstaat PCOS? De precieze oorzaak van PCOS is nog niet volledig bekend. Onderzoekers gaan ervan uit dat meerdere factoren een rol spelen, waaronder erfelijke aanleg, veranderingen in de hormoonhuishouding en de manier waarop het lichaam reageert op insuline. PCOS ontstaat dus niet simpelweg doordat je ongezond eet of te weinig beweegt. Ook vrouwen met een gezonde leefstijl kunnen PCOS ontwikkelen. De rol van hormonen bij PCOS Om PCOS beter te begrijpen, is het handig om eerst te weten hoe de menstruatiecyclus normaal gesproken werkt. Tijdens je cyclus werken verschillende hormonen samen om eiblaasjes te laten rijpen, een eisprong mogelijk te maken en het baarmoederslijmvlies voor te bereiden op een eventuele zwangerschap. De belangrijkste hormonen die hierbij betrokken zijn: FSH (follikelstimulerend hormoon): ondersteunt de ontwikkeling van eiblaasjes in de eierstokken. LH (luteïniserend hormoon): speelt een belangrijke rol bij het op gang brengen van de eisprong. Oestrogeen: helpt onder andere bij de opbouw van het baarmoederslijmvlies. Progesteron: wordt vooral na de eisprong geproduceerd en bereidt het baarmoederslijmvlies voor op een mogelijke zwangerschap. Testosteron en andere androgenen: zijn ook bij vrouwen aanwezig en vervullen verschillende functies in het lichaam. Bij PCOS kan de samenwerking tussen deze hormonen verstoord zijn. Een verhoogde productie van androgenen kan de normale ontwikkeling van eiblaasjes beïnvloeden. Daardoor vindt de eisprong soms minder vaak of helemaal niet plaats. Als er geen eisprong plaatsvindt, wordt ook minder progesteron geproduceerd. Dat kan bijdragen aan een onregelmatig menstruatiepatroon. Wil je beter begrijpen hoe je menstruatiecyclus werkt en welke factoren invloed kunnen hebben op de regelmaat? Lees dan ons artikel over een regelmatige cyclus. PCOS en insulineresistentie: wat is het verband? Insuline is een hormoon dat helpt om glucose (suiker) vanuit je bloed op te nemen in je lichaamscellen. Zo kan je lichaam glucose gebruiken als energie. Bij insulineresistentie reageren lichaamscellen minder goed op insuline. Het lichaam kan daarop reageren door extra insuline aan te maken om de bloedsuikerspiegel binnen normale grenzen te houden. Insulineresistentie komt relatief vaak voor bij vrouwen met PCOS, maar niet iedereen met PCOS heeft aantoonbare insulineresistentie. Verhoogde insulinespiegels kunnen de aanmaak van androgenen in de eierstokken beïnvloeden. Dat kan vervolgens bijdragen aan problemen met de eisprong en aan klachten zoals acne en overmatige haargroei. Er bestaat dus een verband tussen insuline, androgenen en PCOS, maar insulineresistentie is niet de enige oorzaak van de aandoening. Ook erfelijke aanleg en andere hormonale processen spelen een rol. Daarom is het te eenvoudig om te stellen dat PCOS altijd begint met een te hoge insulinespiegel. Kun je PCOS krijgen zonder overgewicht? Ja, PCOS komt voor bij vrouwen met én zonder overgewicht. Overgewicht kan bij sommige vrouwen de insulineresistentie en andere kenmerken van PCOS versterken, maar het is onjuist om te stellen dat alle vrouwen met PCOS te veel lichaamsvet hebben. Ook vrouwen met een gezond gewicht kunnen hormonale veranderingen en problemen met de eisprong ervaren. Daarom is het belangrijk dat onderzoek en behandeling niet uitsluitend gericht zijn op gewicht, maar op de persoonlijke gezondheidssituatie, eventuele klachten en mogelijke gezondheidsrisico's. Een gezonde leefstijl kan waardevol zijn voor iedere vrouw met PCOS, ongeacht haar lichaamsgewicht. Hoe wordt de diagnose PCOS gesteld? Vermoed je dat je PCOS hebt? Dan kun je het beste beginnen met een afspraak bij je huisarts. De huisarts bespreekt je menstruatiepatroon, eventuele klachten en medische voorgeschiedenis. Soms is aanvullend onderzoek nodig om te bepalen of er sprake is van PCOS of dat er mogelijk een andere oorzaak voor je klachten bestaat. Bij volwassen vrouwen wordt de diagnose doorgaans gesteld wanneer minimaal twee van de volgende drie kenmerken aanwezig zijn: Onregelmatige of uitblijvende eisprongen: dit kan blijken uit een onregelmatig menstruatiepatroon. Verhoogde androgenen: dit kan zichtbaar worden door bijvoorbeeld overmatige haargroei of worden vastgesteld via bloedonderzoek. Een polycysteus aspect van de eierstokken: dit kan worden vastgesteld met een echo of in bepaalde gevallen met een AMH-bepaling. Andere mogelijke oorzaken van de klachten moeten eerst worden uitgesloten. Wanneer iemand zowel onregelmatige menstruaties als duidelijke tekenen van verhoogde androgenen heeft, is een echo niet altijd nodig om de diagnose te stellen. Bij adolescenten gelden strengere diagnostische voorwaarden, omdat onregelmatige cycli in de eerste jaren na de eerste menstruatie ook bij een normale ontwikkeling kunnen horen. Een afzonderlijke hormoontest kan PCOS niet betrouwbaar vaststellen. De diagnose is gebaseerd op een combinatie van klachten, medische voorgeschiedenis en eventueel aanvullend onderzoek. Een losse uitslag van bijvoorbeeld testosteron, LH of AMH geeft onvoldoende informatie om zelfstandig te bepalen of je PCOS hebt. Overleg daarom met je huisarts welke onderzoeken in jouw situatie zinvol zijn. Wat zijn de mogelijke gevolgen van PCOS? PCOS kan verschillende gevolgen hebben, maar dat betekent niet dat iedere vrouw hiermee te maken krijgt. Naast menstruatieproblemen kan de aandoening samenhangen met een verhoogd risico op verschillende gezondheidsproblemen. Mogelijke gevolgen en gezondheidsrisico's zijn: Insulineresistentie en diabetes type 2: vrouwen met PCOS hebben gemiddeld een verhoogd risico op problemen met de glucosestofwisseling. Hoge bloeddruk en een ongunstig cholesterolprofiel: deze kunnen bijdragen aan een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Verminderde vruchtbaarheid: wanneer de eisprong onregelmatig plaatsvindt, kan het langer duren om zwanger te worden. Afwijkingen van het baarmoederslijmvlies: wanneer menstruaties langdurig uitblijven, kan het slijmvlies dikker worden. Psychische klachten: angstige gevoelens, depressieve klachten en onzekerheid over het lichaam kunnen vaker voorkomen. Wanneer menstruaties langdurig uitblijven, kan het baarmoederslijmvlies te lang worden blootgesteld aan oestrogenen zonder de gebruikelijke invloed van progesteron na een eisprong. Op lange termijn is er bij PCOS een verhoogd risico op afwijkingen van het baarmoederslijmvlies, hoewel het absolute risico op baarmoederkanker laag blijft. Daarom is het verstandig om PCOS niet alleen als een menstruatieprobleem te zien. Afhankelijk van je persoonlijke situatie kan je arts adviseren om bijvoorbeeld je bloeddruk, glucosewaarden en cholesterol te laten controleren. Zo kunnen eventuele gezondheidsrisico's tijdig worden herkend. PCOS en zwanger worden: wat betekent het voor je vruchtbaarheid? Een van de bekendste gevolgen van PCOS is dat zwanger worden soms langer duurt. Wanneer de eisprong onregelmatig plaatsvindt, is het moeilijker om te voorspellen wanneer je vruchtbaar bent. Soms blijft de eisprong helemaal uit, waardoor er in die cyclus geen eicel vrijkomt die bevrucht kan worden. Toch betekent PCOS niet dat je onvruchtbaar bent. Veel vrouwen met PCOS worden spontaan zwanger, terwijl anderen medische ondersteuning nodig hebben. Bij een kinderwens kan de huisarts je zo nodig verwijzen naar een gynaecoloog of fertiliteitsarts. Er bestaan behandelingen die de eisprong kunnen stimuleren en daarmee de kans op een zwangerschap kunnen vergroten. Volgens de internationale PCOS-richtlijn uit 2023 is letrozol bij vrouwen met PCOS die geen eisprong hebben, onder passende voorwaarden, vaak de eerste medicamenteuze keuze om een eisprong op te wekken. Welke behandeling geschikt is, hangt onder andere af van je medische voorgeschiedenis en eventuele andere factoren die invloed hebben op de vruchtbaarheid. Heb je PCOS en wil je zwanger worden? Bespreek dan tijdig met je arts welke aanpak bij jouw situatie past. Ook is het belangrijk om bij een kinderwens aandacht te besteden aan een gezond voedingspatroon, voldoende foliumzuur en eventuele medicatie of supplementen die je gebruikt. Wat kun je zelf doen bij PCOS? 8 praktische leefstijltips Je kunt PCOS niet altijd voorkomen en er bestaat geen leefstijlmethode die de aandoening definitief geneest. Wel kunnen gezonde gewoontes bijdragen aan je algemene gezondheid en je stofwisseling ondersteunen. Bij sommige vrouwen kunnen leefstijlaanpassingen bovendien een gunstige invloed hebben op bepaalde kenmerken van PCOS, zoals insulineresistentie en de regelmaat van de menstruatie. De onderstaande tips kunnen je helpen om op een haalbare manier aandacht te besteden aan je gezondheid. Kies voor een gevarieerd en volwaardig voedingspatroon. Bij PCOS wordt vaak gesproken over het beperken van suikers en koolhydraten, maar het is niet nodig om alle koolhydraten uit je voeding te schrappen. Kies vooral voor voedzame producten, zoals groenten, fruit, volkoren granen, peulvruchten, noten, zaden en onverzadigde vetten. Er is momenteel onvoldoende bewijs dat één specifiek dieet voor alle vrouwen met PCOS het beste werkt. Zorg voor voldoende eiwitten en vezels. Eiwitten ondersteunen onder andere het behoud van spiermassa, terwijl vezelrijke producten bijdragen aan een gezonde spijsvertering en kunnen helpen om langer verzadigd te blijven. Goede eiwitbronnen zijn bijvoorbeeld eieren, peulvruchten, zuivelproducten, vis en tofu. Vezels vind je onder andere in volkoren producten, groenten, fruit en bonen. Beweeg regelmatig. Regelmatige lichaamsbeweging is gunstig voor je stofwisseling, conditie en algemene gezondheid. Bij vrouwen met PCOS kan beweging ook helpen om de insulinegevoeligheid te verbeteren. Denk aan wandelen, fietsen, zwemmen of een andere vorm van beweging die je prettig vindt. Je hoeft niet nuchter te sporten om gezondheidsvoordelen te ervaren. Voeg krachttraining toe aan je routine. Krachttraining helpt bij het opbouwen en behouden van spiermassa. Spieren spelen een belangrijke rol bij het verwerken van glucose, waardoor krachttraining een waardevolle aanvulling kan zijn op andere vormen van beweging. Ook oefeningen met je eigen lichaamsgewicht, weerstandsbanden of lichte gewichten kunnen een goed begin zijn. Zorg voor voldoende slaap. Goed slapen is belangrijk voor je lichamelijke en mentale gezondheid. Slaaptekort kan invloed hebben op je energieniveau, concentratie en de manier waarop je lichaam met glucose omgaat. Probeer regelmatig naar bed te gaan en voldoende tijd voor slaap in te plannen. Heb je veel last van snurken, ademstops tijdens je slaap of ernstige slaperigheid overdag? Bespreek dit dan met je huisarts, omdat slaapapneu bij vrouwen met PCOS vaker voorkomt. Besteed aandacht aan stress en ontspanning. Leven met PCOS kan stressvol zijn, zeker wanneer je last hebt van zichtbare symptomen of problemen met zwanger worden. Ontspanning kan helpen om beter met spanning om te gaan, maar er is geen overtuigend bewijs dat stressvermindering op zichzelf PCOS geneest. Probeer regelmatig iets te doen waar je plezier of rust uit haalt. Meer inspiratie vind je in ons artikel over minder stress en meer ontspanning. Kijk naar je gezondheid, niet alleen naar je gewicht. Voor vrouwen met PCOS en overgewicht kan gewichtsverlies soms bijdragen aan verbeteringen in de stofwisseling en menstruatiecyclus. Maar gewichtsverlies is niet voor iedereen nodig of passend. Ook zonder af te vallen kunnen gezonde voeding, beweging en voldoende slaap belangrijke gezondheidsvoordelen opleveren. Houd je menstruatiecyclus bij. Door je menstruatiecyclus bij te houden, krijg je meer inzicht in veranderingen in je lichaam. Schrijf bijvoorbeeld op wanneer je menstrueert, hoe lang je cyclus duurt en welke klachten je ervaart. Deze informatie kan helpen om veranderingen te herkennen en is ook nuttig tijdens een gesprek met je huisarts. Blijft je menstruatie langere tijd uit? Dan is het belangrijk om te onderzoeken wat daarvan de oorzaak is. Welke behandelingen zijn er voor PCOS? De behandeling van PCOS hangt af van de klachten, eventuele gezondheidsrisico's en de vraag of je zwanger wilt worden. Er bestaat niet één behandeling die voor iedere vrouw geschikt is. Daarom kijkt een arts meestal naar verschillende onderdelen, zoals het menstruatiepatroon, de aanwezigheid van acne of overmatige haargroei en eventuele problemen met de stofwisseling. Afhankelijk van de situatie kunnen verschillende behandelingen worden overwogen: Hormonale anticonceptie: bij vrouwen zonder kinderwens kan de combinatiepil helpen om bloedingen te reguleren en bepaalde klachten door verhoogde androgenen te verminderen, zoals acne en overmatige haargroei. Progestagenen: wanneer menstruaties langdurig uitblijven, kan een arts een behandeling adviseren om het baarmoederslijmvlies te beschermen. Metformine: bij bepaalde vrouwen met PCOS kan dit medicijn worden overwogen, vooral vanwege effecten op de stofwisseling. Dit gebeurt op basis van een individuele medische afweging. Behandeling van acne of overmatige haargroei: afhankelijk van de klachten zijn er verschillende mogelijkheden, waaronder huidbehandelingen, laserontharing en soms medicatie. Vruchtbaarheidsbehandeling: wanneer je zwanger wilt worden en de eisprong uitblijft, kan een fertiliteitsarts medicatie voorschrijven om de eisprong te stimuleren. Welke behandeling geschikt is, hangt af van je medische situatie en persoonlijke voorkeuren. Het is daarom belangrijk om samen met je huisarts of specialist te bespreken welke mogelijkheden passen bij jouw klachten en wensen. Supplementen bij PCOS: wat weten we uit onderzoek? Veel vrouwen met PCOS zoeken naar natuurlijke manieren om hun gezondheid te ondersteunen. Daarbij komen regelmatig supplementen zoals inositol, vitamine D, magnesium en omega 3 ter sprake. Hoewel sommige stoffen zijn onderzocht bij vrouwen met PCOS, betekent dit niet automatisch dat supplementen de aandoening kunnen behandelen of de eisprong kunnen herstellen. Inositol bij PCOS Inositol is een stof die betrokken is bij verschillende processen in het lichaam, waaronder de insulinesignalering. Er is onderzoek gedaan naar het gebruik van inositol bij vrouwen met PCOS. Sommige onderzoeken laten mogelijke verbeteringen zien in bepaalde stofwisselingswaarden, maar de effecten op bijvoorbeeld de eisprong, haargroei en het gewicht zijn onzeker of beperkt. Volgens de internationale PCOS-richtlijn kan inositol in bepaalde situaties worden overwogen, maar het bewijs is onvoldoende om één specifieke vorm of dosering aan te bevelen. Bij vruchtbaarheidsbehandeling wordt inositol vanwege het onzekere bewijs niet als bewezen effectieve behandeling aanbevolen. Vitamine D, magnesium en omega 3 Vitamines, mineralen en essentiële vetzuren zijn belangrijk voor een goede gezondheid. Bij een vastgesteld tekort kan suppletie zinvol zijn, bijvoorbeeld wanneer je onvoldoende vitamine D binnenkrijgt of wanneer uit onderzoek blijkt dat je een tekort hebt aan bepaalde voedingsstoffen. Er is echter onvoldoende bewijs dat het standaard gebruiken van vitamine D, magnesium of omega 3 PCOS kan genezen of de eisprong betrouwbaar herstelt. Een supplement is bovendien geen vervanging voor een gevarieerd voedingspatroon of een medische behandeling. Welke supplementen passen bij jouw situatie? Wil je je voeding aanvullen met vitamines of mineralen? Dan is het verstandig om eerst te kijken of daar daadwerkelijk behoefte aan is. VIV Support biedt onder andere de Liposomale Multivitamine, met verschillende vitamines en mineralen als aanvulling op de dagelijkse voeding. Een multivitamine is geen behandeling voor PCOS. Bij een kinderwens, zwangerschap, medicijngebruik of een medische aandoening is het verstandig om de geschiktheid van supplementen vooraf met een zorgverlener te bespreken. Gebruik je supplementen naast voorgeschreven medicatie? Meld dit dan ook aan je arts. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Maak een afspraak bij je huisarts wanneer je menstruatie meerdere maanden uitblijft zonder duidelijke verklaring, wanneer je cyclus steeds onregelmatiger wordt of wanneer je last krijgt van toenemende acne, ongewenste haargroei of haaruitval. Ook wanneer je vermoedt dat je PCOS hebt, is het verstandig om je klachten te bespreken. Neem in ieder geval contact op met je huisarts wanneer: Je menstruatie meerdere maanden uitblijft zonder duidelijke verklaring. Je menstruaties steeds onregelmatiger worden. Je last hebt van toenemende acne, ongewenste haargroei of haaruitval. Je vermoedt dat je PCOS hebt. Je zwanger wilt worden en je cyclus zeer onregelmatig is. Je menstruaties erg hevig of langdurig zijn. Je klachten invloed hebben op je dagelijks leven of mentale welzijn. Bij zeer hevig bloedverlies met flauwvallen, ernstige duizeligheid of kortademigheid is snelle medische beoordeling nodig. Ook ernstige plotselinge buikpijn, zeker bij een mogelijke zwangerschap, vereist directe medische aandacht. Een vroege diagnose kan helpen om klachten gericht aan te pakken en eventuele gezondheidsrisico's tijdig te beoordelen. Veelgestelde vragen over PCOS Kun je PCOS genezen? Er bestaat momenteel geen behandeling die PCOS definitief geneest. Wel zijn er verschillende manieren om symptomen te verminderen en gezondheidsrisico's te beperken. Afhankelijk van je klachten en persoonlijke situatie kan de behandeling bestaan uit leefstijladviezen, medicatie of ondersteuning bij een kinderwens. Kun je PCOS hebben als je regelmatig menstrueert? Ja, hoewel onregelmatige menstruaties veel voorkomen bij PCOS, kunnen sommige vrouwen een relatief regelmatig bloedingspatroon hebben. Een regelmatige bloeding betekent bovendien niet altijd dat er daadwerkelijk een eisprong heeft plaatsgevonden. Daarom kijkt een arts bij het stellen van de diagnose ook naar andere kenmerken, zoals verhoogde androgenen en eventueel de kenmerken van de eierstokken. Wat is het verschil tussen PCOS en gewone menstruatieklachten? PCOS is een specifieke hormonale aandoening waarbij onder andere de eisprong en de productie van androgenen verstoord kunnen zijn. Menstruatieklachten kunnen ook voorkomen zonder PCOS. Denk bijvoorbeeld aan menstruatiepijn, stemmingswisselingen of hevig bloedverlies. De aanwezigheid van menstruatieklachten betekent dus niet automatisch dat er sprake is van PCOS. Meer informatie vind je in ons artikel over menstruatieklachten en mogelijke oorzaken. Wordt PCOS erger als je stopt met de pil? Niet noodzakelijk. De pil kan bepaalde symptomen van PCOS onderdrukken, zoals een onregelmatige menstruatie of acne. Wanneer je stopt met de pil, kunnen deze klachten opnieuw zichtbaar worden. Dat betekent niet automatisch dat PCOS door het stoppen met anticonceptie is ontstaan of verergerd. Meer weten over de werking van hormonale anticonceptie? Lees dan ons artikel over de anticonceptiepil. Kun je zwanger worden met PCOS? Ja, veel vrouwen met PCOS kunnen zwanger worden, soms spontaan en soms met medische ondersteuning. Als je weinig of geen eisprongen hebt, kan het langer duren om zwanger te worden. Er zijn verschillende behandelingen beschikbaar die de eisprong kunnen stimuleren. Heb je een kinderwens en vermoed je dat PCOS een rol speelt? Bespreek dit dan met je huisarts. Moet je koolhydraatarm eten bij PCOS? Nee, er is onvoldoende bewijs dat een koolhydraatarm dieet voor iedere vrouw met PCOS beter werkt dan andere volwaardige voedingspatronen. De belangrijkste aandachtspunten zijn een voedingspatroon dat voldoende voedingsstoffen levert, aansluit bij je persoonlijke behoeften en op lange termijn vol te houden is. Koolhydraten uit bijvoorbeeld volkoren granen, peulvruchten, groenten en fruit kunnen prima onderdeel zijn van een gezond voedingspatroon. Helpt afvallen bij PCOS? Bij sommige vrouwen met PCOS en overgewicht kan gewichtsverlies bijdragen aan een verbetering van de stofwisseling en bepaalde symptomen. Maar PCOS komt ook voor bij vrouwen zonder overgewicht en afvallen is daarom niet voor iedereen nodig. Bovendien zijn gezonde gewoontes waardevol, ongeacht of je gewicht verandert. Tot slot: leven met PCOS PCOS kan invloed hebben op je menstruatiecyclus, huid, stofwisseling, vruchtbaarheid en welzijn. Dat kan soms frustrerend zijn, vooral wanneer je niet precies weet waar je klachten vandaan komen. Gelukkig zijn er verschillende manieren om met PCOS om te gaan. Een gezonde leefstijl kan bijdragen aan je algemene gezondheid en daarnaast zijn er medische behandelingen beschikbaar die kunnen helpen bij specifieke klachten of een kinderwens. Het belangrijkste is om te ontdekken welke aanpak bij jouw gezondheidssituatie past en daarbij betrouwbare informatie en passende begeleiding te gebruiken. Vermoed je dat je PCOS hebt? Bespreek je klachten dan met je huisarts. Zo kun je samen onderzoeken wat er speelt en welke behandeling of begeleiding voor jou geschikt is. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen Teede HJ, et al. (2023). Recommendations From the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism.https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10505534/ Rosenfield RL, Ehrmann DA. (2016). The Pathogenesis of Polycystic Ovary Syndrome (PCOS): The Hypothesis of PCOS as Functional Ovarian Hyperandrogenism Revisited. Endocrine Reviews.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27459230/ Wolf WM, et al. (2018). Geographical Prevalence of Polycystic Ovary Syndrome as Determined by Region and Race/Ethnicity. International Journal of Environmental Research and Public Health.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30463276/
Lees meer
PMDD: wat is het, hoe herken je het en wat helpt?
Voel je je in de dagen voor je menstruatie soms een compleet ander mens? Misschien ben je ineens extreem prikkelbaar, verdrietig of angstig. Dingen die normaal gesproken geen probleem zijn, voelen opeens overweldigend. En zodra je menstruatie begint, verdwijnen die gevoelens grotendeels weer. Veel vrouwen herkennen stemmingsveranderingen rondom hun menstruatie. Maar wanneer deze klachten zo ernstig zijn dat ze je werk, relaties of dagelijks functioneren beïnvloeden, kan er meer aan de hand zijn. PMDD (Premenstrual Dysphoric Disorder) is een ernstige premenstruele stemmingsstoornis waarbij psychische en soms lichamelijke klachten steeds terugkeren in de periode voor de menstruatie. De klachten verminderen meestal kort nadat de menstruatie begint en zijn in de daaropvolgende week minimaal of afwezig.[1] Maar hoe weet je of je PMDD hebt? Wat is het verschil met PMS? En welke behandelingen kunnen helpen? In dit artikel lees je wat er wetenschappelijk bekend is over PMDD en welke stappen je kunt zetten. Wat is PMDD? PMDD staat voor Premenstrual Dysphoric Disorder, in het Nederlands ook wel premenstruele dysfore stoornis genoemd. Het is een erkende psychische aandoening die is opgenomen in de DSM-5, het internationale classificatiesysteem voor psychische stoornissen. PMDD wordt gekenmerkt door ernstige stemmingsveranderingen die samenhangen met de menstruatiecyclus. Denk aan intense somberheid, prikkelbaarheid, angst, boosheid of het gevoel de controle over je emoties kwijt te raken. Het opvallende aan PMDD is het terugkerende patroon. De klachten ontstaan meestal in de luteale fase, de periode tussen de eisprong en de menstruatie. Kort na het begin van de menstruatie nemen ze doorgaans af. Bij sommige vrouwen beginnen de klachten enkele dagen voor de menstruatie. Bij anderen kunnen ze al één tot twee weken eerder optreden. PMDD kan grote gevolgen hebben voor je kwaliteit van leven. Werk, sociale activiteiten en relaties kunnen er flink onder lijden. Hoe vaak komt PMDD voor? PMDD komt minder vaak voor dan mildere premenstruele klachten. Een systematische review en meta-analyse uit 2024 vond dat ongeveer 1,6% van de vrouwen in representatieve onderzoeksgroepen voldeed aan een bevestigde PMDD-diagnose. De geschatte prevalentie verschilde sterk afhankelijk van de gebruikte diagnostische methode.[2] Dat verschil is belangrijk. Niet iedere vrouw met ernstige klachten voor de menstruatie heeft automatisch PMDD. Voor een diagnose moet aan specifieke criteria worden voldaan. Wat is het verschil tussen PMDD en PMS? PMDD en PMS hebben met elkaar gemeen dat de klachten samenhangen met de menstruatiecyclus. Toch zijn er belangrijke verschillen. Bij PMS kunnen lichamelijke en psychische klachten optreden, zoals gespannen borsten, vermoeidheid, een opgeblazen gevoel of prikkelbaarheid. Bij PMDD staan ernstige psychische klachten centraal en is de invloed op het dagelijks functioneren doorgaans veel groter. Kenmerk PMS PMDD Moment van klachten Voor de menstruatie Voor de menstruatie Psychische klachten Kunnen voorkomen Ernstige stemmingsklachten staan centraal Lichamelijke klachten Vaak aanwezig Kunnen eveneens aanwezig zijn Invloed op dagelijks leven Wisselend Duidelijke beperkingen of ernstig lijden Diagnose Gebaseerd op klachten en cycluspatroon Specifieke DSM-5-criteria Behandeling Afhankelijk van ernst en klachten Vaak gerichte psychologische of medische behandeling Het verschil zit dus niet uitsluitend in de aanwezigheid van bepaalde symptomen, maar vooral in de combinatie van ernst, het cyclische patroon en de gevolgen voor het dagelijks functioneren. Wil je meer weten over de algemene kenmerken van PMS? Lees dan ons afzonderlijke artikel over PMS-klachten. Wat zijn de symptomen van PMDD? PMDD kan verschillende psychische en lichamelijke klachten veroorzaken. Niet iedere vrouw ervaart dezelfde combinatie. Voor de diagnose zijn vooral de ernstige stemmingsklachten belangrijk. Psychische symptomen van PMDD Veelvoorkomende psychische klachten zijn: Ernstige prikkelbaarheid of boosheid: sneller geïrriteerd raken, heftige woede ervaren of vaker conflicten hebben. Sterke stemmingswisselingen: plotseling verdrietig worden, huilbuien of verhoogde gevoeligheid voor afwijzing. Somberheid of hopeloosheid: intense neerslachtigheid, zelfkritiek of het gevoel niets waard te zijn. Angst of spanning: je voortdurend opgejaagd, gespannen of onrustig voelen. Concentratieproblemen: moeite hebben met aandacht vasthouden of helder denken. Gevoel van controleverlies: het idee dat je emoties of dagelijkse verplichtingen je boven het hoofd groeien. Bij ernstige PMDD kunnen ook gedachten aan zelfbeschadiging of zelfdoding voorkomen. Zulke gedachten verdienen altijd serieuze aandacht en professionele hulp, ongeacht in welke fase van je cyclus ze ontstaan. Wil je specifiek meer lezen over angstige gevoelens rondom je menstruatie? Bekijk dan ons artikel over angstige gevoelens voor je menstruatie. Lichamelijke symptomen van PMDD Naast psychische klachten kunnen ook lichamelijke veranderingen optreden, waaronder: Vermoeidheid en weinig energie. Gevoelige of gespannen borsten. Spier- en gewrichtspijn. Hoofdpijn. Een opgeblazen gevoel. Veranderingen in eetlust. Slaapproblemen of juist meer slapen dan normaal. Niet alle klachten hoeven aanwezig te zijn. Ook zijn lichamelijke symptomen op zichzelf onvoldoende om PMDD vast te stellen. Wanneer in je cyclus ontstaan PMDD-klachten? Een van de belangrijkste kenmerken van PMDD is het voorspelbare verband tussen de klachten en de menstruatiecyclus. Het patroon ziet er meestal zo uit: Na de menstruatie: de klachten zijn minimaal of afwezig. Veel vrouwen ervaren dit als een relatief stabiele periode. Na de eisprong: in de luteale fase kunnen de eerste stemmingsveranderingen ontstaan. In de laatste week voor de menstruatie: de klachten worden vaak duidelijker en kunnen het dagelijks leven ernstig beïnvloeden. Na het begin van de menstruatie: de klachten nemen meestal binnen enkele dagen af. Voor een PMDD-diagnose moeten de klachten in de meeste cycli aanwezig zijn en grotendeels verdwijnen in de week na de menstruatie.[3] Kun je PMDD hebben als je de hele maand klachten hebt? Dat is een belangrijke vraag. Wanneer je gedurende de hele maand last hebt van depressieve gevoelens of angst, die vlak voor de menstruatie duidelijk erger worden, kan sprake zijn van premenstruele exacerbatie (PME). Dat betekent dat een al bestaande aandoening tijdelijk verergert onder invloed van de menstruatiecyclus. PME en PMDD zijn niet hetzelfde, al kunnen ze ook samen voorkomen. Dit onderscheid is belangrijk omdat de behandeling kan verschillen. Hoe wordt PMDD veroorzaakt? De precieze oorzaak van PMDD is nog niet volledig opgehelderd. Onderzoek wijst erop dat PMDD niet simpelweg ontstaat doordat vrouwen te veel of te weinig oestrogeen of progesteron hebben. In plaats daarvan lijkt een verhoogde gevoeligheid voor normale hormonale schommelingen een belangrijke rol te spelen.[4] De rol van oestrogeen en progesteron Tijdens de menstruatiecyclus veranderen de concentraties van verschillende hormonen. Na de eisprong neemt de productie van progesteron toe. Wanneer er geen zwangerschap ontstaat, dalen de progesteron- en oestrogeenspiegels weer richting de menstruatie. Bij vrouwen met PMDD lijken bepaalde processen in de hersenen anders op deze hormonale veranderingen te reageren. Een mogelijke rol is weggelegd voor allopregnanolon, een stof die ontstaat bij de omzetting van progesteron en invloed heeft op het GABA-systeem in de hersenen. Dit systeem is betrokken bij onder andere spanning, stemming en de verwerking van prikkels. Onderzoekers bestuderen hoe veranderingen in de gevoeligheid voor deze stof kunnen bijdragen aan PMDD.[4] Het gaat echter om een complex samenspel van biologische processen. Er is niet één hormoon of één oorzaak aan te wijzen die PMDD volledig verklaart. Is PMDD erfelijk? Er zijn aanwijzingen dat genetische factoren bijdragen aan de gevoeligheid voor premenstruele stemmingsveranderingen. Dat betekent niet dat PMDD automatisch erfelijk wordt doorgegeven. Waarschijnlijk spelen meerdere biologische en omgevingsfactoren een rol. Is PMDD een hormonale disbalans? Nee, niet in de gebruikelijke betekenis van het woord. Bij PMDD kunnen de hormoonspiegels binnen normale waarden liggen. De klachten lijken vooral samen te hangen met de manier waarop het lichaam en de hersenen reageren op hormonale veranderingen. Daarom kun je PMDD niet bevestigen met een eenvoudige hormoontest. Hoe wordt de diagnose PMDD gesteld? Denk je dat je PMDD hebt? Dan is het belangrijk om je klachten serieus te nemen en ze met een huisarts te bespreken. Een PMDD-diagnose wordt niet gesteld op basis van één enkele klacht of een bloedtest. De arts kijkt naar het type klachten, de ernst, het verband met de menstruatiecyclus en de invloed op je dagelijks leven. De officiële DSM-5-criteria voor PMDD Volgens de DSM-5 moet sprake zijn van minimaal vijf symptomen, waaronder ten minste één van de vier belangrijkste stemmingssymptomen. De vier kernsymptomen zijn: Duidelijke stemmingswisselingen, zoals plotseling verdriet of huilbuien. Ernstige prikkelbaarheid, boosheid of toegenomen conflicten. Duidelijk sombere stemming, hopeloosheid of sterke zelfkritiek. Ernstige angst, spanning of het gevoel opgejaagd te zijn. Daarnaast kunnen de volgende symptomen meetellen: Minder interesse in dagelijkse activiteiten. Moeite met concentreren. Ernstige vermoeidheid of weinig energie. Veranderingen in eetlust, overeten of sterke trek in bepaalde voedingsmiddelen. Te veel of te weinig slapen. Het gevoel overweldigd te zijn of geen controle te hebben. Lichamelijke klachten, zoals gevoelige borsten, hoofdpijn, spierpijn, gewrichtspijn of een opgeblazen gevoel. De klachten moeten duidelijk samenhangen met de cyclus, ernstig lijden of beperkingen veroorzaken en niet uitsluitend een verergering van een andere aandoening zijn. Voor bevestiging van de diagnose worden de symptomen bij voorkeur dagelijks bijgehouden gedurende minimaal twee menstruatiecycli.[3] Bestaat er een PMDD-test? Er bestaat geen bloed-, speeksel- of hormoontest waarmee PMDD betrouwbaar kan worden vastgesteld. Een arts kan wel aanvullend onderzoek doen wanneer er aanwijzingen zijn voor andere aandoeningen die vergelijkbare klachten kunnen veroorzaken. Voor de beoordeling van het cyclische patroon wordt vaak gebruikgemaakt van een symptoomdagboek. Een gevalideerd instrument hiervoor is de Daily Record of Severity of Problems (DRSP). Hoe houd je PMDD-symptomen bij? Noteer gedurende minimaal twee menstruatiecycli dagelijks: De datum en dag van je menstruatiecyclus. Je stemming en de ernst van eventuele somberheid of angst. Prikkelbaarheid, boosheid en stemmingswisselingen. Vermoeidheid en slaappatroon. Lichamelijke klachten. De invloed van de klachten op werk, sociale activiteiten en relaties. Geef klachten bijvoorbeeld dagelijks een score op een vaste schaal. Zo wordt zichtbaar of er een terugkerend patroon is. Je kunt hiervoor een symptoomtracker gebruiken van de International Association for Premenstrual Disorders. https://www.iapmd.org/pmdd Neem het overzicht mee naar je huisarts. Het kan helpen om samen te bepalen welke vervolgstappen passend zijn. PMDD behandelen: wat helpt volgens onderzoek? Er bestaan verschillende behandelingen die de ernst van PMDD-klachten kunnen verminderen. Welke behandeling passend is, hangt onder andere af van de ernst van de klachten, medische voorgeschiedenis, eventuele andere psychische aandoeningen en persoonlijke voorkeuren. Bij ernstige PMDD zijn leefstijlaanpassingen alleen vaak onvoldoende. Volgens internationale behandelrichtlijnen behoren bepaalde antidepressiva, cognitieve gedragstherapie en specifieke hormonale behandelingen tot de belangrijkste behandelopties.[5] 1. Antidepressiva (SSRI's) Selectieve serotonineheropnameremmers, ook wel SSRI's genoemd, behoren tot de best onderzochte behandelingen voor PMDD. Deze geneesmiddelen beïnvloeden de beschikbaarheid van serotonine, een neurotransmitter die betrokken is bij onder andere stemming. Voorbeelden zijn sertraline en fluoxetine. Bij PMDD kunnen SSRI's volgens onderzoek psychische klachten zoals ernstige prikkelbaarheid, somberheid en angst verminderen. Een bijzonder kenmerk is dat SSRI's bij PMDD soms alleen tijdens de luteale fase worden voorgeschreven, terwijl ze bij andere aandoeningen meestal dagelijks worden gebruikt. De keuze voor continue of cyclische behandeling wordt samen met een arts gemaakt. SSRI's kunnen bijwerkingen hebben en zijn niet voor iedereen geschikt. Begin of stop nooit op eigen initiatief met deze medicijnen. 2. Cognitieve gedragstherapie (CGT) Cognitieve gedragstherapie is een psychologische behandeling die kan helpen om beter om te gaan met gedachten, emoties en gedragspatronen. Bij PMDD kan CGT onder andere ondersteunen bij het herkennen van terugkerende patronen, omgaan met stressvolle situaties en het beperken van de gevolgen voor het dagelijks functioneren. Onderzoek laat zien dat CGT kan bijdragen aan een vermindering van psychische klachten bij premenstruele stoornissen.[5] Het is geen garantie dat klachten volledig verdwijnen, maar kan een waardevol onderdeel zijn van de behandeling. 3. Hormonale anticonceptie Bij sommige vrouwen kan hormonale anticonceptie helpen om premenstruele klachten te verminderen. Bepaalde gecombineerde anticonceptiepillen onderdrukken de eisprong en beïnvloeden daarmee de hormonale schommelingen tijdens de cyclus. Niet iedere anticonceptiepil werkt hetzelfde bij PMDD. Sommige vrouwen ervaren verbetering, terwijl anderen juist meer stemmingsklachten krijgen. De keuze moet daarom zorgvuldig worden gemaakt met een arts, rekening houdend met medische risico's, persoonlijke voorkeuren en eventuele anticonceptiewensen. Meer informatie over hormonale anticonceptie vind je in ons artikel over anticonceptie. 4. Specialistische behandelingen bij ernstige PMDD Wanneer de gebruikelijke behandelingen onvoldoende effect hebben, kan verwijzing naar een specialist nodig zijn. Bij zeer ernstige klachten kan soms een behandeling worden overwogen die de hormonale cyclus tijdelijk onderdrukt, bijvoorbeeld met GnRH-agonisten. Deze behandelingen kunnen aanzienlijke bijwerkingen hebben en vereisen gespecialiseerde begeleiding. Operatieve behandeling is uitsluitend in uitzonderlijke, zeer ernstige situaties aan de orde, wanneer andere behandelingen onvoldoende hebben geholpen en de gevolgen zorgvuldig zijn besproken. Wat kun je zelf doen bij PMDD? Naast medische behandeling kunnen leefstijl en dagelijkse routines helpen om beter met de klachten om te gaan. Het is wel belangrijk om realistische verwachtingen te hebben. Een gezonde leefstijl kan bijdragen aan je algemene welzijn, maar is geen bewezen vervanging voor medische behandeling van ernstige PMDD. Zorg voor een regelmatig slaapritme Slaapgebrek kan invloed hebben op je stemming, concentratie en vermogen om met stress om te gaan. Probeer daarom zoveel mogelijk vaste slaap- en opstaatijden aan te houden. Heb je langdurige slaapproblemen, dan kan het verstandig zijn om hiervoor apart advies te vragen. Blijf lichamelijk actief Regelmatig bewegen heeft verschillende voordelen voor je lichamelijke en mentale gezondheid. Wandelen, fietsen, zwemmen of krachttraining kunnen onderdeel zijn van een gezonde routine. Er zijn aanwijzingen dat beweging kan helpen bij bepaalde premenstruele klachten, maar het specifieke bewijs voor ernstige PMDD is beperkt. Kies vooral een vorm van beweging die bij je past en die je ook op moeilijkere dagen kunt volhouden. Eet regelmatig en gevarieerd Een volwaardig voedingspatroon ondersteunt je algemene gezondheid. Probeer regelmatig te eten en voldoende groenten, fruit, volkorenproducten en eiwitrijke voedingsmiddelen binnen te krijgen. Er is onvoldoende overtuigend bewijs dat het volledig schrappen van suiker, koolhydraten of specifieke voedingsmiddelen PMDD kan behandelen. Extreem restrictieve diëten zijn daarom niet nodig. Maak ruimte voor herstel Wanneer je merkt dat bepaalde dagen in je cyclus extra belastend zijn, kan het helpen om hier rekening mee te houden. Denk bijvoorbeeld aan het plannen van rustmomenten, het bespreken van je klachten met je partner of het tijdelijk aanpassen van minder dringende verplichtingen. Het doel is niet om je leven volledig aan je cyclus aan te passen, maar om beter te begrijpen wat je nodig hebt en waar je ondersteuning kunt krijgen. Kunnen supplementen helpen bij PMDD? Supplementen worden regelmatig genoemd als mogelijke ondersteuning bij premenstruele klachten. Maar voor PMDD specifiek is het wetenschappelijke bewijs voor de meeste supplementen beperkt of onvoldoende. Stoffen zoals magnesium, vitamine B6, vitamine D, calcium en omega 3 zijn onderzocht in relatie tot premenstruele klachten. Veel onderzoeken gaan echter over PMS of bredere groepen met premenstruele symptomen en niet specifiek over bevestigde PMDD. De resultaten kunnen daarom niet zomaar worden toegepast op vrouwen met ernstige PMDD. Ook kruidenformules en producten die worden aangeprezen voor hormonale balans zijn niet overtuigend bewezen als behandeling voor PMDD. Een supplement kan zinvol zijn wanneer er sprake is van een vastgesteld voedingstekort of onvoldoende inname, maar is geen vervanging voor gerichte medische of psychologische behandeling. Gebruik je medicijnen, waaronder antidepressiva of hormonale anticonceptie? Overleg dan met je arts of apotheker voordat je kruiden- of voedingssupplementen toevoegt. Sommige ingrediënten kunnen wisselwerkingen veroorzaken. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Maak een afspraak met je huisarts wanneer je ernstige stemmingsveranderingen ervaart die regelmatig terugkomen voor je menstruatie. Dat geldt vooral als: Je werk, studie of relaties eronder lijden. Je regelmatig intense somberheid, angst of woede ervaart. Je moeite hebt om dagelijkse activiteiten vol te houden. Je klachten iedere cyclus terugkomen en daarna weer verminderen. Je vermoedt dat een bestaande psychische aandoening verergert rondom je menstruatie. Je hoeft niet eerst twee maanden klachten bij te houden voordat je hulp mag zoeken. Je kunt direct een afspraak maken; het symptoomdagboek kan vervolgens onderdeel worden van het onderzoek. Bij gedachten aan zelfdoding of zelfbeschadiging is snelle hulp belangrijk. Neem contact op met je huisarts of huisartsenpost. In Nederland kun je dag en nacht gratis bellen met 0800-0113 of chatten via https://www.113.nl. Is er direct levensgevaar? Bel 112. Veelgestelde vragen over PMDD Wat is PMDD precies? PMDD is een ernstige premenstruele stemmingsstoornis waarbij psychische klachten steeds terugkeren in de periode voor de menstruatie. De klachten nemen meestal kort na het begin van de menstruatie af en kunnen het dagelijks functioneren sterk beïnvloeden. Hoe weet je of je PMDD hebt? Een belangrijk signaal is dat ernstige stemmingsklachten steeds in dezelfde fase van je cyclus optreden en daarna grotendeels verdwijnen. Voor een diagnose zijn specifieke criteria en doorgaans dagelijkse symptoomregistratie gedurende minimaal twee cycli nodig. Bespreek je vermoeden met je huisarts. Is PMDD een psychische aandoening? Ja. PMDD is als psychische stoornis opgenomen in de DSM-5, onder de depressieve stoornissen. De klachten houden verband met hormonale schommelingen tijdens de menstruatiecyclus, maar dat betekent niet dat PMDD simpelweg wordt veroorzaakt door afwijkende hormoonspiegels. Is PMDD hetzelfde als PMS? Nee. PMS en PMDD zijn verwante premenstruele aandoeningen, maar bij PMDD staan ernstige psychische symptomen centraal. Daarnaast moet sprake zijn van duidelijke beperkingen of ernstig lijden en moet aan specifieke diagnostische criteria worden voldaan. Kan PMDD erger worden met de leeftijd? De ernst van PMDD kan tijdens verschillende levensfasen veranderen. Hormonale veranderingen, bijvoorbeeld rond de perimenopauze, kunnen invloed hebben op het klachtenpatroon. Er is echter geen vast verloop dat voor iedere vrouw geldt. Kan PMDD tijdens de overgang voorkomen? Ja, zolang er menstruatiecycli plaatsvinden, kunnen premenstruele klachten optreden. Tijdens de perimenopauze worden cycli vaak onregelmatiger. Daardoor kan het lastiger zijn om het patroon te herkennen. Na de menopauze, wanneer de menstruaties definitief zijn gestopt, past een nieuw ontstaan maandelijks premenstrueel klachtenpatroon niet meer bij de gebruikelijke definitie van PMDD. Kan PMDD vanzelf overgaan? Bij sommige vrouwen veranderen de klachten in de loop van de tijd. PMDD hoeft echter niet vanzelf te verdwijnen zolang de hormonale cyclus actief is. Wacht daarom niet met hulp zoeken wanneer de klachten ernstig zijn. Is PMDD te behandelen zonder antidepressiva? Ja, er zijn ook andere behandelopties, zoals cognitieve gedragstherapie en bepaalde hormonale behandelingen. Welke aanpak het meest geschikt is, hangt af van de persoonlijke situatie en de ernst van de klachten. Kan PMDD worden vastgesteld met een hormoontest? Nee. Er bestaat geen bloed-, speeksel- of urinetest die PMDD bevestigt. De diagnose wordt gebaseerd op specifieke symptomen, de ernst en het terugkerende verband met de menstruatiecyclus. Helpt magnesium tegen PMDD? Er is onvoldoende overtuigend bewijs dat magnesium ernstige PMDD-klachten behandelt. Magnesium is wel belangrijk voor de normale werking van spieren en het zenuwstelsel. Bij onvoldoende magnesiuminname kan het zinvol zijn om je voeding te verbeteren of advies te vragen over suppletie. Conclusie: PMDD is meer dan gewone menstruatieklachten PMDD is een ernstige premenstruele stemmingsstoornis die grote invloed kan hebben op het dagelijks leven. De klachten ontstaan meestal in de periode voor de menstruatie en nemen kort na het begin ervan weer af. Vooral ernstige prikkelbaarheid, somberheid, angst en stemmingswisselingen staan centraal. De precieze oorzaak is nog niet volledig bekend, maar onderzoek wijst op een verhoogde gevoeligheid voor normale hormonale veranderingen. Herken je dit terugkerende patroon? Dan is het verstandig om je klachten bij te houden en ze met je huisarts te bespreken. Er bestaan behandelingen die kunnen helpen, waaronder SSRI's, cognitieve gedragstherapie en bepaalde hormonale behandelingen. Leefstijl en voldoende herstel kunnen daarnaast waardevolle ondersteuning bieden, maar vervangen geen medische behandeling bij ernstige PMDD. Je hoeft ernstige premenstruele klachten niet als een vanzelfsprekend onderdeel van je cyclus te accepteren. Een goede beoordeling kan helpen om de juiste ondersteuning te vinden. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen [1] National Health Service (NHS). Premenstrual Dysphoric Disorder (PMDD). https://www.nhs.uk/conditions/pmdd-premenstrual-dysphoric-disorder/ [2] The prevalence of premenstrual dysphoric disorder: Systematic review and meta-analysis. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38199397/ [3] National Center for Biotechnology Information (NCBI). Endotext: Diagnostic Criteria for Premenstrual Dysphoric Disorder. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279045/table/premenstrual-syndrom.table1diag/ [4] International Association for Premenstrual Disorders (IAPMD). What is PMDD? https://www.iapmd.org/pmdd [5] American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Management of Premenstrual Disorders. Clinical Practice Guideline No. 7. 2023. https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/clinical-practice-guideline/articles/2023/12/management-of-premenstrual-disorders
Lees meer
