.svg?v=133333626955077491221771076156){kind=small}
Ben je net 40 en verandert ineens je menstruatie? Slaap je anders, krijg je voor het eerst opvliegers of voelt je lichaam niet helemaal zoals je gewend bent? Dan vraag je je misschien af: kan de overgang nu al beginnen?
Ja, veranderingen die bij de overgang passen kunnen rond je 40e ontstaan. Dat betekent niet dat iedere vrouw van 40 met vermoeidheid, slecht slapen of stemmingswisselingen automatisch in de overgang zit. Vooral veranderingen in je menstruatiepatroon, opvliegers en nachtzweten geven meer aanwijzingen.[1,2]
De term premenopauze wordt online vaak gebruikt voor deze vroege periode. Medisch is perimenopauze meestal een duidelijker term zodra je menstruatie verandert en overgangsklachten ontstaan.
Wat betekent premenopauze eigenlijk?
Hier ontstaat veel verwarring.
Premenopauze betekent letterlijk: vóór de menopauze. Afhankelijk van de bron kan daarmee de hele vruchtbare levensfase vóór de menopauze worden bedoeld. Het is daarom niet zo’n scherp afgebakende medische fase als soms online wordt voorgesteld.
De perimenopauze is medisch relevanter wanneer de werking van je eierstokken verandert, je cyclus minder voorspelbaar wordt en overgangsklachten kunnen ontstaan.[1–3]
De menopauze zelf is het moment van je laatste spontane menstruatie. Welke menstruatie de laatste was, weet je pas achteraf: wanneer je twaalf maanden niet meer hebt gemenstrueerd en daar geen andere verklaring voor is.[2]
Wil je vooral weten op welke leeftijd deze veranderingen meestal beginnen? Lees dan ons artikel over de leeftijd waarop de perimenopauze kan beginnen.
Kun je rond je 40e al in de overgang zijn?
Ja. Rond het veertigste levensjaar kunnen veranderingen ontstaan die bij de menopauzale transitie passen.[1]
Dat wil niet zeggen dat 40 de standaard startleeftijd is.
De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen in Nederland de menopauze bereiken ligt rond 50 tot 51 jaar.[1] De periode waarin menstruaties veranderen en overgangsklachten kunnen optreden begint doorgaans eerder en duurt gemiddeld meerdere jaren.
Bij de ene vrouw begint die verandering eerder dan bij de andere.
Het NHG adviseert bij vrouwen vanaf 40 jaar een mogelijke relatie met de overgang te overwegen bij onder andere:
- veranderingen in de menstruatie;
- opvliegers;
- nachtelijke zweetaanvallen;
- vaginale droogheid of andere klachten passend bij vaginale atrofie.[1]
Wat gebeurt er met je hormonen rond de perimenopauze?
Een veelgehoorde uitleg is dat progesteron vanaf je 35e daalt en oestrogeen een paar jaar later volgt.
Zo voorspelbaar verloopt het niet.
Tijdens de vroege perimenopauze neemt de voorraad follikels in de eierstokken verder af en reageren de eierstokken minder voorspelbaar op hormonale signalen.[2,3]
Oestrogeen kan sterk schommelen
Oestradiol, de belangrijkste vorm van oestrogeen tijdens de vruchtbare levensfase, wordt tijdens de vroege perimenopauze niet simpelweg ieder jaar een beetje lager.
De waarden kunnen juist sterk fluctueren. In de ene periode kan de oestrogeenblootstelling relatief hoog zijn en in een andere periode lager.[2,3]
Pas rond en na de menopauze wordt de oestradiolproductie structureel veel lager.
Progesteron verandert doordat de eisprong minder voorspelbaar wordt
Progesteron wordt vooral na een eisprong geproduceerd.
Tijdens de perimenopauze kunnen eisprongen onregelmatiger worden of uitblijven. Daardoor zijn progesteronfasen vaker korter of afwezig.[2,3]
Dat is iets anders dan zeggen dat iedere vrouw vanaf haar 35e een vast ‘progesterontekort’ ontwikkelt.
FSH stijgt gemiddeld
Ook het follikelstimulerend hormoon, FSH, verandert. Naarmate de eierstokken minder voorspelbaar reageren, maakt de hypofyse gemiddeld meer FSH aan.[1,3]
De waarde kan tijdens de perimenopauze echter sterk wisselen. Eén FSH-meting vertelt daardoor niet precies ‘hoever’ je in de overgang bent.
Wil je dieper begrijpen wat er hormonaal verandert? Lees dan ons artikel over hormonen tijdens de overgang.
Wat kunnen eerste tekenen rond je 40e zijn?
Een verandering in je menstruatiecyclus is een van de belangrijkste signalen.
Je kunt bijvoorbeeld merken dat:
- de tijd tussen twee menstruaties korter of langer wordt;
- je menstruaties minder voorspelbaar zijn;
- je soms een menstruatie overslaat;
- de hoeveelheid bloedverlies verandert.
Daarnaast kunnen onder andere ontstaan:
- opvliegers;
- nachtzweten;
- vaginale droogheid;
- veranderingen in slaap;
- veranderingen in stemming;
- concentratieproblemen;
- spier- of gewrichtsklachten;
- veranderingen in seksueel verlangen.
Niet al deze verschijnselen zijn specifiek voor de overgang.[1,2]
Slecht slapen, moe of prikkelbaar rond je 40e: is dat de overgang?
Dat kan, maar hoeft niet. Slaapverstoring en stemmingsveranderingen worden regelmatig rond de perimenopauze gemeld. Hormoonschommelingen kunnen daarbij een rol spelen, bijvoorbeeld doordat nachtzweten je slaap onderbreekt.[2]
Maar dezelfde klachten kunnen ook samenhangen met bijvoorbeeld:
- stress;
- ijzergebrek;
- schildklierproblemen;
- slaapapneu;
- angst of depressieve klachten;
- medicatie;
- andere lichamelijke aandoeningen.[1,2]
Alleen vermoeidheid, een ‘kort lontje’ of slecht slapen is daarom onvoldoende om te concluderen dat je in de overgang zit.
Heb je vooral moeite met slapen? Lees dan meer over slecht slapen tijdens de perimenopauze.
Is plotseling aankomen een teken van de perimenopauze?
Niet specifiek. Rond de middelbare leeftijd veranderen gewicht en lichaamssamenstelling bij veel mensen. Veroudering speelt hierbij een grote rol. De menopauze lijkt daarnaast bij te dragen aan een verschuiving van vetopslag richting de buik en aan veranderingen in de vetvrije massa.[2]
Maar ‘plotselinge gewichtstoename’ is geen betrouwbare test voor de perimenopauze.
Voeding, beweging, slaap, medicatie, gezondheid en leefomgeving hebben eveneens invloed.
Hoe weet je rond je 40e of je in de perimenopauze zit?
Er bestaat geen eenvoudige thuistest die precies kan aangeven of en hoever je in de overgang bent.
Een arts kijkt vooral naar het totaalbeeld:
- je leeftijd;
- veranderingen in je menstruatie;
- opvliegers of nachtzweten;
- andere klachten;
- anticonceptie;
- je medische voorgeschiedenis;
- mogelijke alternatieve verklaringen.[1,2]
Het helpt daarom om een aantal maanden je menstruaties en opvallende klachten bij te houden.
Heeft een hormoon- of FSH-test rond je 40e zin?
Soms, maar niet automatisch. Hormoonwaarden kunnen tijdens de perimenopauze sterk schommelen. Een normale uitslag op één dag sluit de perimenopauze daarom niet uit en een verhoogde FSH-waarde vertelt niet precies wanneer je menopauze zal plaatsvinden.[1]
Het Nederlandse NHG adviseert FSH, LH en oestradiol niet routinematig om de gebruikelijke overgang te diagnosticeren of de menopauzeleeftijd te voorspellen.[1]
De internationale NICE-richtlijn adviseert dat een FSH-bepaling tussen 40 en 45 jaar kan worden overwogen wanneer iemand overgangsklachten én verandering van de menstruatiecyclus heeft.[2]
Onder de 40 jaar vraagt een vermoeden van een vervroegde verstoring van de eierstokfunctie om medische beoordeling.[2]
Gebruik je hormonale anticonceptie? Dan kan zowel je bloedingspatroon als de interpretatie van hormoonwaarden veranderen.
Wat is het verschil tussen premenopauze, perimenopauze en menopauze?
Premenopauze
Een brede term voor de periode vóór de menopauze. Online wordt hij vaak specifiek gebruikt voor de jaren vóór duidelijke cyclusveranderingen, maar die fase heeft geen scherp medisch startpunt op bijvoorbeeld 35 of 40 jaar.
Perimenopauze
De periode rondom de laatste menstruatie waarin de menstruatiecyclus verandert en overgangsklachten kunnen optreden.[2,3]
Menopauze
Je laatste spontane menstruatie. Dit moment wordt achteraf vastgesteld nadat je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd en daar geen andere verklaring voor bestaat.[2]
Postmenopauze
De levensfase na de menopauze. Overgangsklachten kunnen in deze fase nog doorgaan. Vooral vaginale en urinewegklachten kunnen zonder behandeling blijven bestaan of toenemen.
Kun je rond je 40e nog zwanger worden?
Ja. Je vruchtbaarheid neemt met de leeftijd af, maar zolang een eisprong kan plaatsvinden is zwangerschap nog mogelijk.
Ook tijdens de perimenopauze kun je dus zwanger worden, zelfs wanneer je menstruatie onregelmatig wordt.
Menopauzale hormoontherapie is geen anticonceptie.
Heb je geen kinderwens, bespreek dan met je huisarts welke anticonceptie passend is.
Wat kun je zelf doen rond je 40e?
Je kunt de natuurlijke hormonale veranderingen niet stoppen of je hormonen met leefstijl ‘resetten’.
Wel is dit een goede levensfase om extra aandacht te besteden aan factoren die je gezondheid op langere termijn ondersteunen.
Blijf bewegen en doe aan krachttraining
Regelmatige beweging ondersteunt onder andere je hart- en vaatgezondheid, botten, spiermassa en algemene conditie.[2]
Krachttraining is vooral relevant omdat spiermassa en spierkracht met het ouder worden afnemen.
Eet volwaardig
Een gezond voedingspatroon met voldoende groente, fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten, eiwitbronnen en onverzadigde vetten ondersteunt je algemene gezondheid.
Er is geen speciaal ‘hormoondieet’ waarvan is aangetoond dat het de perimenopauze voorkomt. Meer praktische informatie vind je in ons artikel over voeding tijdens de premenopauze.
Geef slaap prioriteit
Een regelmatig slaapritme en aandacht voor oorzaken van slaapverstoring zijn belangrijk.
Blijft slapeloosheid langdurig bestaan, dan kunnen gerichte behandelingen zoals cognitieve gedragstherapie voor insomnia zinvoller zijn dan steeds meer losse slaaptips.
Kijk naar stress, maar geef stress niet overal de schuld van
Stress kan je slaap, stemming en de manier waarop je lichamelijke klachten ervaart beïnvloeden.
Ontspanning, bewegen en voldoende herstel kunnen helpen bij stress. Maar stress is niet de oorzaak van de menopauze en ‘stress verminderen’ herstelt geen verondersteld hormonaal tekort.
Voor meer praktische adviezen kun je verder lezen over leefstijl tijdens de premenopauze.
Welke behandeling is mogelijk als je veel klachten hebt?
Je hoeft hinderlijke overgangsklachten niet alleen met leefstijl te proberen op te lossen.
Welke behandeling passend is, hangt vooral af van welke klacht je hebt en hoeveel hinder die geeft.
Opvliegers en nachtzweten
Menopauzale hormoontherapie, ook HRT of MHT genoemd, is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten.[2,4]
Welke hormonen, dosis en toedieningsvorm geschikt zijn, wordt individueel beoordeeld. Lees meer over wat helpt bij opvliegers.
Vaginale droogheid
Bij vaginale droogheid kunnen glijmiddelen en vaginale moisturizers helpen. Bij aanhoudende klachten is lokaal vaginaal oestrogeen een effectieve medische behandeling.[2]
Slaapproblemen
Wanneer nachtzweten je wakker houdt, kan behandeling van de opvliegers ook je slaap verbeteren. Bij chronische slapeloosheid is cognitieve gedragstherapie voor insomnia goed onderbouwd. Welke aanpak voor jou passend is, kun je met je huisarts bespreken.
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Rond je 40e is het verstandig om veranderingen niet automatisch als ‘gewone overgang’ af te doen.
Neem contact op met je huisarts wanneer:
- je vóór je 40e duidelijke veranderingen krijgt die bij de overgang kunnen passen;
- je rond 40–45 jaar duidelijke overgangsklachten én veranderingen in je menstruatie hebt en je hierover onzeker bent;
- je menstruatie zeer hevig of langdurig wordt;
- je tussen menstruaties door bloed verliest;
- je bloed verliest na seks;
- je ernstige of nieuwe pijn hebt;
- je klachten je dagelijks functioneren duidelijk beperken;
- je langdurig ernstig somber of angstig bent;
- je twijfelt of er een andere oorzaak kan zijn;
- je hormoontherapie of andere behandelopties wilt bespreken.
Heb je twaalf maanden niet meer gemenstrueerd en krijg je daarna opnieuw vaginaal bloedverlies? Neem dan altijd contact op met je huisarts.[1]
Veelgestelde vragen over de premenopauze rond 40 jaar
Kan ik al in de overgang zijn als ik 40 ben?
Ja. Veranderingen die passen bij de perimenopauze kunnen rond je 40e beginnen. Kijk vooral naar veranderingen in je menstruatie in combinatie met kenmerkende klachten zoals opvliegers of nachtzweten.[1,2]
Begint de premenopauze standaard op je 40e?
Nee. Er bestaat geen vaste leeftijd waarop een afzonderlijke ‘premenopauzefase’ begint. De natuurlijke menopauze vindt gemiddeld rond 50–51 jaar plaats in Nederland, maar de jaren ervoor verlopen per vrouw verschillend.[1]
Daalt progesteron vanaf je 35e?
Dat kan niet als algemene regel worden gesteld. Tijdens de perimenopauze vinden eisprongen minder voorspelbaar plaats, waardoor progesteronfasen vaker korter zijn of ontbreken. Er bestaat geen algemeen vastgesteld ‘progesterontekort vanaf 35’.[2,3]
Hoe weet ik of het PMS of perimenopauze is?
Kijk vooral naar het patroon. PMS-klachten keren cyclisch terug vóór de menstruatie en verminderen doorgaans kort na het begin daarvan. Bij de perimenopauze verandert vaak ook het menstruatiepatroon en kunnen bijvoorbeeld opvliegers of nachtzweten ontstaan.
Soms kunnen PMS en perimenopauzale veranderingen naast elkaar voorkomen.
Heb ik rond mijn 40e een bloedtest nodig?
Niet standaard. Hormoonwaarden kunnen sterk schommelen. Tussen 40 en 45 jaar kan een arts in bepaalde situaties wel een FSH-bepaling overwegen wanneer je overgangsklachten én een veranderd menstruatiepatroon hebt.[2]
Kan ik tijdens de perimenopauze nog zwanger worden?
Ja. Ovulatie wordt minder voorspelbaar maar kan nog steeds plaatsvinden. Anticonceptie blijft daarom nodig zolang zwangerschap mogelijk is en je geen kinderwens hebt.
Kan ik iets doen om de overgang uit te stellen?
Er is geen bewezen voeding, supplement of leefstijl waarmee je de natuurlijke menopauze betrouwbaar kunt uitstellen. Gezonde voeding, beweging, slaap en niet roken blijven wel belangrijk voor je algemene gezondheid.
Samengevat
Rond je 40e kunnen de eerste veranderingen van de perimenopauze ontstaan, maar er is geen vaste leeftijd waarop dit proces begint.
De beste aanwijzingen zijn vooral veranderingen in je menstruatiepatroon in combinatie met klachten zoals opvliegers of nachtzweten. Vermoeidheid, slecht slapen, stemmingsverandering of gewichtstoename zijn minder specifiek en kunnen ook andere oorzaken hebben.
Hormonaal verloopt deze fase niet als een simpele daling van eerst progesteron en daarna oestrogeen. Oestradiol kan juist sterk fluctueren en doordat eisprongen minder voorspelbaar worden verandert ook de progesteronproductie.
Je kunt de overgang niet voorkomen of je hormonen met leefstijl ‘resetten’. Wel kun je met beweging, krachttraining, gezonde voeding en aandacht voor slaap je gezondheid ondersteunen. Heb je hinderlijke klachten, dan bestaan er daarnaast effectieve medische behandelopties.
Dit is een informatiepagina. Viv Support heeft geen producten die bestemd zijn voor deze indicatie/toepassing.
Medische disclaimer
De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener.
Bronnen
- Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang. Actuele online versie. Geraadpleegd september 2026.
- National Institute for Health and Care Excellence. Menopause: identification and management. NICE guideline NG23. Laatst bijgewerkt 15 april 2026. Geraadpleegd september 2026.
- Harlow SD, Gass M, Hall JE, et al. Executive summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop +10: addressing the unfinished agenda of staging reproductive aging. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2012;97(4):1159–1168. doi:10.1210/jc.2011-3362.
- The Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2023;30(6):573–590. doi:10.1097/GME.0000000000002200.
