Menopauze droge schede: vaginale droogte

Droge vagina tijdens de overgang: oorzaken, veranderingen en wat je kunt doen

door Vivian Reijs 15 augustus 2026 in Blog

Dit is een informatiepagina over vaginale droogheid tijdens en na de overgang. De informatie is algemeen van aard en staat los van de werking of toepassing van de producten van Viv Support.

Een droge vagina komt regelmatig voor tijdens en na de overgang. Door veranderingen in de hoeveelheid oestrogeen kan ook het vaginale slijmvlies veranderen. De vagina kan daardoor bijvoorbeeld droger, gevoeliger of minder elastisch aanvoelen.

Sommige vrouwen merken daarnaast veranderingen tijdens seks of rondom de urinewegen.

Er zijn verschillende manieren om hier aandacht aan te besteden, zoals een glijmiddel, een vaginale moisturizer en, wanneer een arts dit passend vindt, lokaal vaginaal oestrogeen.

Waarom kan je vagina tijdens de overgang droger worden?

Tijdens de overgang verandert de werking van de eierstokken en neemt de hoeveelheid oestrogeen na verloop van tijd af.

Oestrogeen speelt een rol bij de vagina en vulva.

Het hormoon is onder andere betrokken bij:

het vaginale slijmvlies;
de natuurlijke vochtigheid;
de doorbloeding;
de elasticiteit van het vaginale weefsel;
het vaginale milieu.

Wanneer de hoeveelheid oestrogeen verandert, kunnen ook deze processen geleidelijk veranderen.

Je kunt bijvoorbeeld merken dat de vagina:

droger aanvoelt;
minder elastisch aanvoelt;
gevoeliger is;
sneller geïrriteerd raakt.

Deze veranderingen kunnen al tijdens de perimenopauze beginnen en ook na de menopauze aanwezig blijven.

Wil je meer weten over deze levensfase? Lees dan ook De 4 fases van de overgang.

Wat is het genitourinair syndroom van de menopauze?

Artsen gebruiken voor veranderingen rondom de vagina, vulva en urinewegen tijdens en na de menopauze ook de term genitourinair syndroom van de menopauze, afgekort tot GSM.

Deze medische verzamelterm heeft betrekking op veranderingen die samenhangen met de lagere blootstelling aan oestrogeen.

Daarbij kunnen veranderingen merkbaar zijn rondom:

de vagina;
de vulva;
de urinebuis;
de blaas;
de bekkenbodem.

Anders dan bijvoorbeeld opvliegers kunnen veranderingen rondom vagina en urinewegen ook na de overgang aanwezig blijven.

Wat kun je merken?

Iedere vrouw ervaart deze levensfase anders.

Je kunt bijvoorbeeld merken:

dat de vagina droger aanvoelt;
een branderig of schrijnend gevoel;
jeuk rondom de vulva of vagina;
minder natuurlijke lubricatie bij seksuele opwinding;
dat vrijen anders of gevoelig aanvoelt;
een trekkerig gevoel;
kleine bloedinkjes na seks;
een gevoeligere vaginale ingang.

Sommige vrouwen merken daarnaast veranderingen rondom het plassen, bijvoorbeeld:

vaker aandrang;
een branderig gevoel tijdens het plassen;
vaker problemen rondom de urinewegen.

Wil je breder lezen over veranderingen tijdens de overgang? Bekijk dan ons artikel over veelvoorkomende veranderingen rond de menopauze.

Waarom verandert ook het vaginale milieu?

De afname van oestrogeen kan niet alleen invloed hebben op het slijmvlies. Ook de samenstelling van bacteriën in de vagina kan veranderen.

In de vagina komen van nature onder andere lactobacillen, oftewel melkzuurbacteriën, voor. Deze bacteriën spelen een rol bij het zure vaginale milieu.

Na de menopauze kan de hoeveelheid lactobacillen veranderen. Daardoor kan ook de pH van de vagina veranderen.

Dat betekent niet automatisch dat er een infectie ontstaat.

Merk je echter bijvoorbeeld opvallende afscheiding, een sterke geur of langdurige jeuk? Bespreek dit dan met je huisarts. Dergelijke veranderingen hoeven namelijk niet automatisch met de overgang samen te hangen.

Is vaginale droogheid hetzelfde als een schimmelinfectie?

Nee.

Vaginale droogheid en een vaginale schimmelinfectie kunnen enkele vergelijkbare signalen geven, zoals jeuk of irritatie, maar zijn niet hetzelfde.

Bij een schimmelinfectie kunnen bijvoorbeeld voorkomen:

sterke jeuk;
witte, brokkelige afscheiding;
roodheid;
zwelling.

Bij vaginale droogheid vallen juist vaak droogheid, een trekkerig gevoel of gevoeligheid tijdens seks op.

Weet je niet goed wat er aan de hand is? Laat dit dan beoordelen door je huisarts.

Wat kun je doen bij vaginale droogheid?

Wat prettig of passend is, verschilt per persoon.

Ook maakt het uit hoe sterk je de veranderingen merkt en wanneer je ze ervaart.

Er zijn verschillende mogelijkheden waarover je je kunt laten informeren.

1. Gebruik eventueel een glijmiddel tijdens seks

Een glijmiddel vermindert wrijving tijdens seksuele activiteit.

Daardoor kan aanraking of penetratie prettiger aanvoelen wanneer de natuurlijke lubricatie minder is geworden.

Kies bij voorkeur een product dat prettig is voor de gevoelige huid en vermijd producten die bij jou irritatie geven.

Een glijmiddel werkt tijdelijk en wordt vooral rondom seksuele activiteit gebruikt.

2. Overweeg een vaginale moisturizer

Een vaginale moisturizer heeft een ander doel dan een glijmiddel.

Een moisturizer is bedoeld om het vaginale weefsel regelmatig te hydrateren, ook buiten seksuele activiteit.

Daardoor kan het vaginale gebied minder droog aanvoelen.

Volg bij gebruik altijd de aanwijzingen op de verpakking of het advies van een zorgverlener.

3. Verzorg de vulva voorzichtig

De huid rond de vagina kan tijdens en na de overgang gevoeliger worden.

Een milde verzorgingsroutine is daarom belangrijk.

Denk bijvoorbeeld aan:

voorzichtig wassen;
geen vaginale douches gebruiken;
geparfumeerde producten zoveel mogelijk vermijden wanneer je merkt dat ze irritatie geven;
terughoudend zijn met sprays of andere producten rond de intieme zone.

Het uitgangspunt is een zachte dagelijkse verzorging waarbij het natuurlijke evenwicht zo min mogelijk wordt verstoord.

4. Blijf seksueel actief als dat prettig voelt

Seksuele activiteit kan onderdeel blijven van je leven tijdens en na de overgang.

Dat kan met een partner zijn, maar hoeft niet.

Neem voldoende tijd voor opwinding en kies alleen voor aanraking of penetratie die prettig voelt.

Pijn hoef je niet te negeren of te verdragen.

Een glijmiddel kan helpen om wrijving te verminderen. Blijft seks gevoelig of pijnlijk, bespreek dit dan met je huisarts of eventueel een geregistreerde bekkenfysiotherapeut.

Lees ook ons artikel over seks en libido tijdens de overgang.

Wanneer kun je vaginaal oestrogeen bespreken?

Blijft vaginale droogheid duidelijk aanwezig en hebben een glijmiddel of moisturizer onvoldoende effect? Dan kun je laaggedoseerd vaginaal oestrogeen met je huisarts bespreken.

Vaginaal oestrogeen is een geneesmiddel dat voornamelijk lokaal in en rondom de vagina wordt toegepast.

Het kan invloed hebben op:

het vaginale slijmvlies;
de vochtigheid;
de elasticiteit;
de doorbloeding;
het vaginale milieu.

Het wordt binnen de reguliere gezondheidszorg gebruikt bij veranderingen die vallen onder het genitourinair syndroom van de menopauze.

Vaginaal oestrogeen is onder andere verkrijgbaar als:

crème;
vaginale tablet;
capsule;
vaginale ring.

Welke vorm bij je past en of vaginaal oestrogeen geschikt is, bespreek je met een arts.

Meer weten over de hormonale veranderingen tijdens deze levensfase? Lees dan Hormonen tijdens de overgang.

Wanneer merk je iets van vaginaal oestrogeen?

Het effect van vaginaal oestrogeen is doorgaans niet direct merkbaar.

Volgens de bronnen waarop dit artikel is gebaseerd kan het enkele weken duren voordat veranderingen merkbaar worden.

Volg altijd het gebruiksschema van je arts, apotheker of de bijsluiter.

Gebruik niet op eigen initiatief vaker of meer dan is voorgeschreven.

Vaginaal oestrogeen is geen anticonceptiemiddel en biedt geen bescherming tegen seksueel overdraagbare infecties.

Is vaginaal oestrogeen hetzelfde als systemische hormoontherapie?

Niet helemaal.

Bij systemische menopauzale hormoontherapie (MHT) komen hormonen via bijvoorbeeld een pleister, gel, spray of tablet in de bloedbaan.

Laaggedoseerd vaginaal oestrogeen wordt juist lokaal gebruikt rond de vagina.

Daardoor zijn de toepassing en medische afweging niet precies hetzelfde.

Welke vorm van hormoontherapie eventueel bij jou past, is een persoonlijke medische beslissing die je samen met een huisarts of gynaecoloog neemt.

Dat is extra belangrijk wanneer je bijvoorbeeld:

eerder een hormoongevoelige vorm van kanker hebt gehad;
antihormonale medicatie gebruikt;
onverklaard vaginaal bloedverlies hebt;
niet zeker weet waar lichamelijke veranderingen vandaan komen.

Meer lezen over verschillende hormoonpreparaten? Bekijk dan ons artikel over bio-identieke hormonen bij de (peri)menopauze.

Wat als je borstkanker hebt gehad?

Heb je borstkanker of een andere hormoongevoelige ziekte gehad? Bespreek veranderingen rond de vagina dan met je huisarts, gynaecoloog of behandelend arts.

In zo'n situatie is persoonlijke medische begeleiding extra belangrijk.

Niet-hormonale mogelijkheden, zoals moisturizers en glijmiddelen, kunnen bijvoorbeeld eerst worden besproken.

Of vaginaal oestrogeen daarna eventueel een mogelijkheid is, hangt af van je individuele gezondheidssituatie en wordt samen met een arts afgewogen.

Start daarom niet zelfstandig met een hormonaal geneesmiddel.

Kan bekkenbodemfysiotherapie ondersteuning bieden?

Vaginale droogheid en spanning van de bekkenbodem zijn niet hetzelfde.

Toch kunnen ze soms tegelijkertijd voorkomen.

Wanneer vrijen pijnlijk is, kan het lichaam bijvoorbeeld automatisch meer spanning opbouwen rond de bekkenbodem.

Een geregistreerde bekkenfysiotherapeut kan beoordelen hoe de bekkenbodem functioneert en bijvoorbeeld kijken naar:

spanning;
ontspannen van de spieren;
gevoeligheid rond de vaginale ingang;
onzekerheid of spanning rond penetratie;
veranderingen rondom plassen of de bekkenbodem.

Bij een gespannen bekkenbodem is méér trainen niet automatisch beter.

De aandacht kan juist liggen op leren ontspannen, ademhaling en het geleidelijk opbouwen van vertrouwen in bewegen of aanraking.

Vaginale droogheid en seks

Vaginale droogheid kan invloed hebben op hoe seks en intimiteit aanvoelen.

Seksueel verlangen en opwinding worden bovendien door veel verschillende factoren beïnvloed, waaronder:

lichamelijk comfort;
slaap en energie;
stemming;
stress;
medicatie;
je relatie;
communicatie;
hormonale veranderingen.

Neem voldoende tijd voor opwinding en kies alleen voor aanraking die prettig voelt.

Intimiteit hoeft bovendien niet altijd penetratie te betekenen.

Een glijmiddel kan helpen om wrijving te verminderen. Een vaginale moisturizer kan worden gebruikt om het weefsel regelmatig te hydrateren.

Merk je langdurige veranderingen of pijn? Bespreek dit dan met een huisarts.

Welke soort glijmiddel kun je gebruiken?

Glijmiddelen zijn verkrijgbaar op onder andere water-, siliconen- en oliebasis.

Glijmiddel op waterbasis

Een glijmiddel op waterbasis is breed verkrijgbaar en gemakkelijk afwasbaar.

Bij langdurige seksuele activiteit kan het nodig zijn om opnieuw wat glijmiddel te gebruiken.

Glijmiddel op siliconenbasis

Siliconen glijmiddel blijft doorgaans langer glad.

Controleer bij het gebruik van seksspeeltjes altijd of het glijmiddel geschikt is voor het betreffende materiaal.

Producten op oliebasis

Oliehoudende producten kunnen latexcondooms en sommige andere barrièremiddelen aantasten.

Gebruik ze daarom niet samen met latex wanneer de fabrikant aangeeft dat dit niet veilig is.

Heb je een gevoelige huid? Kies dan bij voorkeur voor een eenvoudig product en stop wanneer je merkt dat het irritatie geeft.

Kan vaginale droogheid ook een andere oorzaak hebben?

Ja.

Vaginale droogheid komt vaak voor tijdens en na de overgang, maar veranderingen rond de vagina hebben niet altijd één oorzaak.

Andere factoren die kunnen meespelen zijn bijvoorbeeld:

borstvoeding;
bepaalde geneesmiddelen;
antihormonale therapie;
veranderingen van de huid rond de vulva;
een infectie;
seksueel overdraagbare infecties;
onvoldoende opwinding;
veranderingen van de bekkenbodem;
irritatie door verzorgingsproducten.

Daarom is het verstandig om langdurige pijn, jeuk, bloedverlies of opvallende afscheiding niet automatisch aan de overgang toe te schrijven.

Lees ook ons artikel over veelvoorkomende veranderingen rond de menopauze.

Wanneer neem je contact op met de huisarts?

Neem contact op met je huisarts wanneer je bijvoorbeeld:

langdurige vaginale droogheid, jeuk of irritatie ervaart;
pijn ervaart tijdens of na seks;
bloedverlies tijdens of na seks opmerkt;
na de menopauze vaginaal bloedverlies krijgt;
opvallende, bloederige of sterk ruikende afscheiding hebt;
wondjes, blaasjes, zwelling of duidelijke huidveranderingen ziet;
pijn of een branderig gevoel hebt tijdens het plassen;
regelmatig veranderingen rond de urinewegen ervaart;
niet goed weet waar de veranderingen vandaan komen;
je zorgen maakt.

Vaginaal bloedverlies nadat je twaalf maanden niet meer hebt gemenstrueerd moet altijd met een arts worden besproken.

Wil je de overgang eerst beter begrijpen? Lees dan ook Menopauze: betekenis, veranderingen en alles wat je moet weten over de overgang.

Veelgestelde vragen over vaginale droogheid

Blijft vaginale droogheid na de overgang altijd bestaan?

Dat verschilt per persoon.

Veranderingen in het vaginale weefsel kunnen ook na de menopauze aanwezig blijven.

Een glijmiddel of vaginale moisturizer kan prettig zijn. Wanneer je duidelijk hinder blijft ervaren, kun je met je huisarts bespreken welke andere mogelijkheden passend zijn.

Wat is het verschil tussen een glijmiddel en een moisturizer?

Een glijmiddel gebruik je vooral tijdens seksuele activiteit om wrijving te verminderen.

Een vaginale moisturizer wordt regelmatig gebruikt om het vaginale weefsel ook op andere momenten te hydrateren.

Ze hebben dus een ander doel.

Kun je seks hebben als je vagina droger is?

Ja.

Wel is het belangrijk dat aanraking prettig blijft.

Neem voldoende tijd voor opwinding en gebruik eventueel een glijmiddel om wrijving te verminderen.

Stop wanneer iets pijn doet en bespreek aanhoudende gevoeligheid met je huisarts.

Wordt de vagina altijd vochtig bij voldoende opwinding?

Niet altijd.

Tijdens en na de overgang kan de natuurlijke lubricatie veranderen, ook wanneer je je wel seksueel opgewonden voelt.

Dat betekent niet automatisch dat er iets mis is met je verlangen of opwinding.

Heeft extra water drinken invloed op vaginale droogheid?

Voldoende drinken past bij een gezonde leefstijl.

Volgens de bronnen bij dit artikel is er echter geen duidelijke onderbouwing dat extra water drinken veranderingen van het vaginale slijmvlies door de menopauze rechtstreeks beïnvloedt.

Is vaginaal oestrogeen voor iedereen geschikt?

Dat is een persoonlijke medische vraag.

Laaggedoseerd vaginaal oestrogeen wordt lokaal gebruikt, maar je medische voorgeschiedenis blijft belangrijk bij de afweging.

Bespreek gebruik daarom met een arts, zeker wanneer je eerder een hormoongevoelige vorm van kanker hebt gehad of onverklaard bloedverlies ervaart.

Is naast vaginaal oestrogeen altijd progesteron nodig?

Volgens de medische bronnen waarop dit artikel is gebaseerd is bij laaggedoseerd vaginaal oestrogeen doorgaans niet automatisch extra progestageen nodig.

Dit verschilt van bepaalde vormen van systemische oestrogeentherapie.

Volg daarom altijd het persoonlijke advies van je arts.

Kunnen veranderingen rond de vagina samengaan met veranderingen rond de urinewegen?

Ja.

Vaginale en urinewegweefsels reageren beide op de hormonale veranderingen rond de menopauze.

Sommige vrouwen merken daarom tegelijkertijd veranderingen rondom de vagina en het plassen.

Aanhoudende veranderingen laat je het beste beoordelen door je huisarts.

Conclusie

Vaginale droogheid komt tijdens en na de overgang regelmatig voor.

Wanneer de hoeveelheid oestrogeen verandert, kunnen ook het vaginale slijmvlies, de vochtigheid, elasticiteit en het vaginale milieu veranderen.

Een glijmiddel kan wrijving tijdens seks verminderen. Een vaginale moisturizer is bedoeld om het vaginale weefsel regelmatig te hydrateren.

Wanneer deze veranderingen veel invloed hebben op je dagelijks leven, kun je met je huisarts bespreken of andere mogelijkheden, zoals laaggedoseerd vaginaal oestrogeen, bij jouw persoonlijke situatie passen.

Pijn, langdurige irritatie en bloedverlies hoef je niet automatisch als onderdeel van de overgang te beschouwen. Laat duidelijke of aanhoudende veranderingen beoordelen door een arts.

Disclaimer

Deze informatie is bedoeld als algemene gezondheidsinformatie en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener. Trek op basis van deze informatie geen zelfstandige conclusies over je persoonlijke gezondheid en wijzig medicatie of medische begeleiding niet zonder overleg met een gekwalificeerde zorgverlener. Neem bij vragen of zorgen over je gezondheid, medicatie of hormoontherapie contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener.

Bronnen

Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard De overgang. Huidige online versie, geraadpleegd augustus 2026.
https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/de-overgang
National Institute for Health and Care Excellence. Menopause: identification and management. NICE Guideline NG23. Laatst aangepast 15 april 2026.
https://www.nice.org.uk/guidance/ng23
The Menopause Society. The 2020 genitourinary syndrome of menopause position statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2020;27(9):976–992.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32852449/
American College of Obstetricians and Gynecologists. Treatment of Urogenital Symptoms in Individuals With a History of Estrogen-dependent Breast Cancer. Clinical Consensus. 2021.
https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/clinical-consensus/articles/2021/12/treatment-of-urogenital-symptoms-in-individuals-with-a-history-of-estrogen-dependent-breast-cancer
Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Vaginaal bloedverlies. Huidige online versie, geraadpleegd augustus 2026.
https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/vaginaal-bloedverlies

Gecontroleerd door:

Vivian ReijsHormoonexpert, orthomoleculair therapeut, auteur en oprichter van Viv Support

Vivian Reijs is hormoonexpert, orthomoleculair therapeut, auteur en oprichter van Viv Support. Al meer dan 14 jaar verdiept zij zich in de werking van het vrouwenlichaam, met een speciale focus op hormonen, voeding en leefstijl. Haar missie is om vrouwen te helpen hun lichaam beter te begrijpen en hen te voorzien van praktische, wetenschappelijk onderbouwde inzichten waarmee zij zich in elke levensfase energieker en beter in balans kunnen voelen.

Bekijk profiel →

gerelateerde berichten

19 oktober 2026

Vitamine D: waarom is het belangrijk en wanneer heb je extra nodig?

Als vrouwen mij vragen welke vitamine ze extra aandacht zouden moeten geven, denk ik al snel aan vitamine D. Niet omdat iedereen automatisch een supplement nodig heeft, maar omdat deze vitamine een belangrijke rol speelt bij het behoud van sterke botten, normale spieren en een goed werkend immuunsysteem. Je lichaam kan vitamine D zelf aanmaken onder invloed van zonlicht. Toch lukt het niet iedereen om op deze manier voldoende vitamine D binnen te krijgen. Vooral in Nederland, waar de zon in de wintermaanden minder krachtig is, kan dit een aandachtspunt zijn. Ook je leeftijd, huidskleur en levensfase spelen een rol. Wat doet vitamine D precies, hoeveel heb je dagelijks nodig en wanneer is een supplement verstandig? Wat is vitamine D en waarom is het belangrijk? Vitamine D is een vetoplosbare vitamine die je lichaam nodig heeft voor verschillende processen. Anders dan de meeste vitamines kan je lichaam vitamine D zelf aanmaken wanneer uv-B-straling uit zonlicht je huid bereikt. Daarnaast krijg je kleinere hoeveelheden binnen via voeding en eventueel supplementen. Vitamine D is vooral belangrijk voor de opname van calcium en fosfor uit je voeding. Deze mineralen zijn nodig voor de opbouw en het behoud van sterke botten en tanden. Ook draagt vitamine D bij aan de normale werking van je spieren en immuunsysteem. [1] Vitamine D is een hormoonachtige stof Wat vitamine D bijzonder maakt, is dat je lichaam deze vitamine omzet in een biologisch actieve stof die als hormoon werkt. Dit gebeurt in verschillende stappen. Eerst wordt vitamine D in de lever omgezet in 25-hydroxyvitamine D, ook wel calcidiol genoemd. Daarna wordt deze stof voornamelijk in de nieren omgezet in de actieve vorm: calcitriol. [2] Calcitriol helpt onder andere bij het reguleren van de calcium- en fosfaathuishouding. Dat is belangrijk voor de gezondheid van je botten en spieren. Vitamine D heeft daarnaast invloed op verschillende processen in je lichaam, maar dat betekent niet dat extra vitamine D automatisch alle gezondheidsklachten kan voorkomen of behandelen. Wat is het verschil tussen vitamine D2 en D3? Vitamine D komt voor in twee belangrijke vormen: vitamine D2 (ergocalciferol) en vitamine D3 (cholecalciferol). Vitamine D2 komt onder andere voor in bepaalde paddenstoelen die aan uv-licht zijn blootgesteld. Vitamine D3 wordt in de huid aangemaakt onder invloed van zonlicht en komt daarnaast voor in dierlijke voedingsmiddelen, zoals vette vis en eieren. Beide vormen kunnen bijdragen aan de vitamine D-status in je lichaam. Uit onderzoek blijkt wel dat vitamine D3 de bloedwaarde van vitamine D doorgaans sterker en langduriger verhoogt dan een vergelijkbare hoeveelheid vitamine D2. Dat betekent niet dat vitamine D2 geen bruikbare vorm is. [2] Wat doet vitamine D in je lichaam? Vitamine D heeft verschillende functies die belangrijk zijn voor je gezondheid. De Europese Unie heeft voor vitamine D een aantal gezondheidsclaims goedgekeurd. Dit betekent dat de betreffende functies wetenschappelijk zijn beoordeeld en dat de claims onder de geldende voorwaarden gebruikt mogen worden. [3] De belangrijkste functies zijn: Botten: vitamine D draagt bij aan het behoud van sterke botten. Spieren: vitamine D ondersteunt de normale werking van de spieren. Immuunsysteem: vitamine D draagt bij aan de normale werking van het immuunsysteem. Calciumopname: vitamine D bevordert de normale opname en benutting van calcium en fosfor. Tanden: vitamine D draagt bij aan het behoud van sterke tanden. Celdeling: vitamine D speelt een rol in het proces van celdeling. De belangrijkste en best onderbouwde effecten hebben te maken met de calciumhuishouding en botgezondheid. Hoewel vitamine D betrokken is bij meer processen, betekent dit niet automatisch dat een hogere vitamine D-inname ook extra gezondheidsvoordelen oplevert. Wat gebeurt er bij een vitamine D-tekort? Wanneer je gedurende langere tijd onvoldoende vitamine D beschikbaar hebt, kan dit gevolgen hebben voor de opname van calcium en de gezondheid van je botten. Bij volwassenen kan een ernstig tekort bijdragen aan botverweking, ook wel osteomalacie genoemd. Dit kan gepaard gaan met botpijn en spierzwakte. Een langdurig onvoldoende voorziening van vitamine D en calcium kan bovendien bijdragen aan een verhoogd risico op botontkalking en botbreuken. [1,4] Een vitamine D-tekort wordt ook regelmatig genoemd als mogelijke verklaring voor vermoeidheid, somberheid en concentratieproblemen. Toch zijn deze klachten niet specifiek voor vitamine D-tekort. Volgens Thuisarts is er geen goed bewijs dat vermoeidheid of depressie in het algemeen door een vitamine D-tekort wordt veroorzaakt of dat extra vitamine D deze klachten behandelt. [4] Heb je al langere tijd weinig energie? Dan is het verstandig om niet automatisch aan één vitaminetekort te denken. Ook slaap, stress, medicatie en andere gezondheidsproblemen kunnen een rol spelen. Meer praktische informatie vind je in ons artikel over de hele dag door energie. Hoe maakt je lichaam vitamine D aan door zonlicht? Zonlicht is voor veel mensen de belangrijkste bron van vitamine D. Wanneer uv-B-straling je huid bereikt, kan je lichaam zelf vitamine D aanmaken. Hoeveel vitamine D je aanmaakt, hangt af van verschillende factoren, waaronder het seizoen, de zonkracht, je huidskleur, je leeftijd en hoeveel huid aan het daglicht wordt blootgesteld. In Nederland is de zon van maart tot en met oktober meestal krachtig genoeg om vitamine D aan te maken. Tijdens de wintermaanden staat de zon laag en is de aanmaak via de huid beperkt. Je lichaam kan een deel van de vitamine D die je eerder hebt aangemaakt opslaan en later gebruiken. [1] Hoe lang moet je buiten zijn voor voldoende vitamine D? Het Voedingscentrum adviseert om van maart tot en met oktober dagelijks ongeveer een kwartier tot een half uur buiten te zijn tussen 11.00 en 15.00 uur, met bijvoorbeeld je gezicht en handen onbedekt. De daadwerkelijke aanmaak verschilt per persoon en hangt ook af van de zonkracht. [1] Dat betekent niet dat je langdurig moet zonnebaden of je huid onnodig aan uv-straling moet blootstellen. Uv-straling kan de huid beschadigen en verhoogt het risico op huidkanker. Bescherm jezelf daarom tegen verbranding en overmatige blootstelling aan de zon. Ook wanneer je zonnebrandcrème gebruikt, kan je huid nog vitamine D aanmaken. Volgens KWF Kankerbestrijding is het daarom niet nodig om zonnebrandcrème achterwege te laten om voldoende vitamine D binnen te krijgen. Langdurig zonnen of de zonnebank gebruiken voor je vitamine D-aanmaak wordt afgeraden. [5] Waarom is vitamine D in de winter extra belangrijk? Tijdens de Nederlandse wintermaanden is de aanmaak van vitamine D via zonlicht beperkt. Je lichaam maakt dan gebruik van de voorraad die in eerdere maanden is opgebouwd, naast de vitamine D die je via voeding binnenkrijgt. Voor sommige mensen is dit voldoende. Andere groepen hebben het hele jaar door extra vitamine D nodig, bijvoorbeeld vanwege hun leeftijd, huidskleur of beperkte blootstelling aan daglicht. Voor deze groepen geldt het supplementadvies dus niet alleen tijdens de winter. [1] In welke voeding zit vitamine D? Hoewel zonlicht voor veel mensen de belangrijkste bron is, krijg je ook vitamine D binnen via voeding. Van nature bevatten relatief weinig voedingsmiddelen grote hoeveelheden vitamine D. Vooral vette vis is een belangrijke bron. Voorbeelden van voedingsmiddelen die vitamine D leveren zijn vette vis zoals zalm, haring en makreel, eieren en in kleinere hoeveelheden vlees. In Nederland wordt vitamine D daarnaast toegevoegd aan margarine, halvarine en bepaalde bak- en braadproducten. Sommige paddenstoelen bevatten vitamine D2, vooral wanneer ze aan uv-licht zijn blootgesteld. [1] Gezond en gevarieerd eten blijft belangrijk, maar voor bepaalde groepen is voeding alleen niet voldoende om in de vitamine D-behoefte te voorzien. Daarom gelden er in Nederland aanvullende suppletieadviezen. Wil je meer weten over gezonde voedingskeuzes rondom de overgang? Lees dan ook ons artikel over voeding tijdens de premenopauze. Hoeveel vitamine D heb je per dag nodig? Volgens het Voedingscentrum is de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vitamine D voor kinderen vanaf één jaar en volwassenen tot en met 70 jaar 10 microgram per dag. Voor mensen boven de 70 jaar geldt een aanbevolen hoeveelheid van 20 microgram per dag. [1] Niet iedereen hoeft daarvoor een supplement te gebruiken. Veel mensen krijgen via zonlicht en voeding voldoende vitamine D binnen. Voor verschillende groepen adviseert de Gezondheidsraad echter om dagelijks extra vitamine D te slikken. Voor wie wordt extra vitamine D aanbevolen? De Nederlandse adviezen zijn als volgt: Doelgroep Extra vitamine D per dag Kinderen van 0 t/m 3 jaar 10 microgram Mensen van 4 t/m 69 jaar met een getinte of donkere huidskleur 10 microgram Mensen van 4 t/m 69 jaar die weinig buitenkomen of hun huid bedekken 10 microgram Vrouwen van 50 t/m 69 jaar 10 microgram Iedereen vanaf 70 jaar 20 microgram Zwangere vrouwen 10 microgram Deze hoeveelheden zijn gebaseerd op de Nederlandse suppletieadviezen van het Voedingscentrum. [1] Voor vrouwen vanaf 50 jaar geldt het advies om dagelijks 10 microgram extra vitamine D te gebruiken, ook wanneer ze regelmatig buitenkomen. Vanaf 70 jaar wordt 20 microgram per dag aanbevolen. Tijdens de zwangerschap geldt eveneens het advies om dagelijks 10 microgram extra vitamine D te gebruiken. [1,4] Gebruik je al een multivitamine of ander supplement met vitamine D? Controleer dan hoeveel vitamine D daarin zit, zodat je niet onnodig meerdere producten met dezelfde vitamine combineert. Waarom is vitamine D extra belangrijk voor vrouwen tijdens en na de overgang? Tijdens de overgang verandert de hormoonproductie in het lichaam. Vooral de afname van oestrogeen kan invloed hebben op de botgezondheid. Na de menopauze neemt het risico op botverlies en osteoporose toe. Daarom verdienen voeding, beweging en voldoende vitamine D in deze levensfase extra aandacht. Vitamine D helpt je lichaam calcium uit voeding op te nemen en draagt bij aan het behoud van sterke botten. Dat is vooral belangrijk wanneer je ouder wordt. Het Nederlandse advies om vanaf je vijftigste extra vitamine D te gebruiken, is dan ook voornamelijk gericht op botgezondheid. [1,4] Dat betekent overigens niet dat vitamine D overgangsklachten zoals opvliegers, stemmingswisselingen of slaapproblemen behandelt. Voor dergelijke effecten is onvoldoende overtuigend bewijs. Naast voldoende vitamine D blijven ook calciumrijke voeding, regelmatig bewegen en krachttraining belangrijk voor het behoud van sterke botten en spieren. Wil je meer weten over lichamelijke veranderingen tijdens deze periode? Lees dan ons artikel over overgangsklachten. Hoe weet je of je een vitamine D-tekort hebt? Een vitamine D-tekort kun je niet betrouwbaar vaststellen op basis van klachten alleen. Wanneer een arts vermoedt dat er een tekort is en bloedonderzoek medisch zinvol is, kan de hoeveelheid 25-hydroxyvitamine D in het bloed worden gemeten. Dit wordt meestal afgekort tot 25(OH)D en wordt uitgedrukt in nanomol per liter (nmol/L). [2] Toch is het niet nodig om standaard je vitamine D-waarde te laten meten. Volgens Thuisarts is bloedonderzoek naar vitamine D bij de meeste mensen niet zinvol. Het is vaak voldoende om de geldende suppletieadviezen te volgen. Bij bepaalde medische aandoeningen, bijvoorbeeld bij botontkalking waarvoor medicatie wordt gebruikt, kan bloedonderzoek wel passend zijn. [4] Wat is een goede vitamine D-waarde? Er bestaat geen universele optimale vitamine D-waarde die voor iedereen geldt. De interpretatie hangt onder andere af van leeftijd, gezondheid en de gebruikte medische richtlijn. Een waarde onder 30 nmol/L wordt in veel richtlijnen beschouwd als een aanwijzing voor een te lage vitamine D-status. In bepaalde situaties, waaronder bij ouderen, wordt een grens van 50 nmol/L gehanteerd voor een voldoende vitamine D-status. [2] Een bloedwaarde van 80 tot 100 nmol/L is dus geen algemeen doel waar iedereen naar moet streven. Meer vitamine D is niet automatisch beter. Overleg bij afwijkende uitslagen met je arts en gebruik geen hoge doseringen op eigen initiatief. Wanneer is een vitamine D-supplement verstandig? Wanneer je behoort tot een groep waarvoor extra vitamine D wordt aanbevolen, is dagelijks gebruik van een supplement een praktische manier om voldoende vitamine D binnen te krijgen. Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor druppels, tabletten of capsules. Vitamine D is vetoplosbaar. Daarom kan het handig zijn om een supplement bij een maaltijd in te nemen, zeker wanneer die maaltijd wat vet bevat. Je hoeft hiervoor niet speciaal extra vet te eten. Ook is er geen overtuigend bewijs dat iedereen een bijzondere formulering nodig heeft om vitamine D voldoende op te nemen. [2] Is vitamine D3 beter dan vitamine D2? Beide vormen kunnen de vitamine D-status verhogen. Vitamine D3 heeft doorgaans een iets sterkere en langdurigere invloed op de 25(OH)D-waarde in het bloed dan vitamine D2. Daarom bevatten veel supplementen vitamine D3. [2] Belangrijker dan de vorm is echter dat je een hoeveelheid gebruikt die aansluit bij je behoefte en de geldende adviezen. Moet je vitamine D3 altijd combineren met vitamine K2? Vitamine D en vitamine K spelen allebei een rol bij de botgezondheid, maar hebben verschillende functies. Vitamine D ondersteunt de opname van calcium uit voeding. Vitamine K draagt bij aan de normale bloedstolling en het behoud van normale botten. [3] Je ziet daarom regelmatig supplementen waarin vitamine D3 en K2 worden gecombineerd. Toch is er onvoldoende bewijs om te zeggen dat iedereen vitamine D3 altijd samen met K2 moet innemen. Ook is niet overtuigend aangetoond dat de combinatie voor gezonde mensen betere gezondheidsresultaten oplevert dan vitamine D alleen. [6] Gebruik je antistollingsmiddelen, vooral vitamine K-antagonisten zoals acenocoumarol of fenprocoumon? Overleg dan altijd met je arts of apotheker voordat je een supplement met vitamine K2 gaat gebruiken. Vitamine K kan de werking van deze medicijnen beïnvloeden. Viv Support heeft een supplement waarin vitamine D3, K2 en magnesium zijn gecombineerd. De samenstelling per capsule bevat 18 microgram vitamine D3, 60 microgram vitamine K2 en 45 mg magnesium. Meer informatie vind je bij Liposomale Vitamine D3 & K2. Dit product is bedoeld als aanvulling op de voeding. De combinatie is niet voor iedereen noodzakelijk en de geschikte hoeveelheid vitamine D hangt af van je persoonlijke situatie. Kun je ook te veel vitamine D binnenkrijgen? Ja. Omdat vitamine D vetoplosbaar is en in het lichaam kan worden opgeslagen, kan langdurig gebruik van te hoge doseringen schadelijk zijn. Een teveel kan bijvoorbeeld leiden tot een verhoogd calciumgehalte in het bloed, wat onder andere gevolgen kan hebben voor de nieren. [1] Voor volwassenen heeft de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) een aanvaardbare bovengrens van 100 microgram vitamine D per dag vastgesteld. Dit is nadrukkelijk geen aanbevolen hoeveelheid, maar een veiligheidsgrens voor de totale dagelijkse inname. [1] Voor de meeste mensen is een aanzienlijk lagere hoeveelheid voldoende. Houd je daarom aan de aanbevolen dosering op de verpakking of het advies van je arts. Controleer ook of je niet via meerdere supplementen tegelijk vitamine D binnenkrijgt. Wanneer contact opnemen met de huisarts? Bij de meeste mensen is het niet nodig om een vitamine D-tekort met bloedonderzoek uit te sluiten. Behoor je tot een groep waarvoor extra vitamine D wordt aanbevolen, dan kun je meestal het landelijke suppletieadvies volgen. Neem wel contact op met je huisarts wanneer je onverklaarde spierzwakte, aanhoudende botpijn of andere klachten hebt die invloed hebben op je dagelijks functioneren. Ook wanneer je een aandoening hebt die de opname van voedingsstoffen beïnvloedt, medicijnen gebruikt die invloed kunnen hebben op je vitamine D-status of twijfelt over de juiste dosering, kan medisch advies verstandig zijn. Veelgestelde vragen over vitamine D Wat zijn de symptomen van een vitamine D-tekort? Een ernstig vitamine D-tekort kan bijdragen aan spierzwakte, botpijn en problemen met de botgezondheid. Vermoeidheid wordt vaak met vitamine D-tekort in verband gebracht, maar is geen betrouwbaar symptoom en heeft meestal andere mogelijke oorzaken. Bloedonderzoek is niet voor iedereen nodig. Hoeveel vitamine D moet een vrouw boven de 50 slikken? Volgens het Voedingscentrum wordt vrouwen van 50 tot en met 69 jaar aangeraden dagelijks 10 microgram extra vitamine D te gebruiken. Vanaf 70 jaar geldt een advies van 20 microgram per dag. Dit advies is vooral gericht op het behoud van sterke botten. Is het verstandig om het hele jaar vitamine D te slikken? Dat hangt af van je persoonlijke situatie. Voor bepaalde groepen, zoals vrouwen vanaf 50 jaar, zwangeren en mensen met een getinte of donkere huidskleur, geldt het advies om het hele jaar extra vitamine D te gebruiken. Andere mensen kunnen doorgaans voldoende vitamine D binnenkrijgen via zonlicht en voeding. Kan vitamine D helpen tegen vermoeidheid? Er is geen overtuigend bewijs dat extra vitamine D bij mensen zonder tekort helpt tegen algemene vermoeidheidsklachten. Ervaar je langdurig weinig energie, dan is het belangrijk om ook naar andere mogelijke oorzaken te kijken. Is vitamine D3 beter met K2? Niet noodzakelijk. Beide vitamines spelen een rol bij de botgezondheid, maar er is onvoldoende bewijs dat het combineren van vitamine D3 met K2 voor iedereen extra gezondheidsvoordelen oplevert. Bij bepaalde antistollingsmiddelen is bovendien voorzichtigheid met vitamine K-supplementen nodig. Wanneer kun je vitamine D het beste innemen? Vitamine D kun je op een moment innemen dat goed past binnen je dagelijkse routine. Omdat de vitamine vetoplosbaar is, kan inname bij een maaltijd met wat vet de opname bevorderen. Regelmatig gebruik volgens het geldende advies is belangrijker dan een specifiek tijdstip. Tot slot: verdient vitamine D een plek in je dagelijkse routine? Vitamine D is belangrijk voor het behoud van sterke botten, tanden en spieren en voor de normale werking van je immuunsysteem. Je lichaam kan vitamine D zelf aanmaken via zonlicht, terwijl voeding een aanvullende bron vormt. Toch krijgt niet iedereen op deze manier voldoende vitamine D binnen. Voor vrouwen vanaf 50 jaar, zwangeren, ouderen en mensen die weinig zonlicht op hun huid krijgen, gelden daarom specifieke adviezen voor extra vitamine D. Dat maakt vitamine D een belangrijke vitamine om aandacht aan te besteden, maar niet automatisch het supplement dat iedereen moet slikken. Kijk vooral naar je leeftijd, levensfase en persoonlijke situatie. Zo zorg je ervoor dat je voldoende vitamine D binnenkrijgt, zonder onnodig hoge doseringen te gebruiken. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen [1] Voedingscentrum. Vitamine D. Informatie over functies, voedingsbronnen, zonlicht, aanbevolen hoeveelheden, supplementadviezen en veiligheid. https://www.voedingscentrum.nl/vitamineD [2] National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Vitamin D – Fact Sheet for Health Professionals. Informatie over vitamine D2 en D3, omzetting naar calcitriol, opname en interpretatie van bloedwaarden. https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/ [3] Europese Commissie. Verordening (EU) nr. 432/2012. Toegestane gezondheidsclaims voor vitamines en mineralen, waaronder vitamine D en vitamine K. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2012/432/oj [4] Thuisarts. Heb ik extra vitamine D nodig? Laatst gewijzigd 9 juli 2026. Informatie over risicogroepen, gezondheidseffecten en wanneer bloedonderzoek nodig is. https://www.thuisarts.nl/vitamine-d/heb-ik-extra-vitamine-d-nodig [5] KWF Kankerbestrijding (2023). Vitamine D. Informatie over veilige blootstelling aan zonlicht, zonnebrandcrème en vitamine D-aanmaak. https://www.kwf.nl/nieuws/vitamine-d [6] Verbraucherzentrale Nordrhein-Westfalen (2026). Vitamin D besser mit Vitamin K2? Beoordeling van het bewijs voor gecombineerde suppletie van vitamine D en K2. https://www.verbraucherzentrale.nrw/faq/vitamin-d-besser-mit-vitamin-k2-39144

Lees meer

16 oktober 2026

Voeding na de bevalling: 5 tips voor herstel en energie

De eerste weken na de geboorte van je kindje staan in het teken van wennen, verzorgen en herstellen. Je lichaam heeft tijdens de zwangerschap en bevalling veel veranderingen doorgemaakt. Ondertussen zijn de nachten vaak kort en kan het lastig zijn om tijd te vinden voor een volwaardige maaltijd. Juist in deze periode is het belangrijk om ook goed voor jezelf te zorgen. Gezonde voeding na de bevalling helpt je om voldoende energie en voedingsstoffen binnen te krijgen. Eiwitten zijn belangrijk voor het herstel van lichaamsweefsels, ijzer speelt een rol bij het zuurstoftransport en gezonde vetten leveren essentiële vetzuren. Geef je borstvoeding? Dan heeft je lichaam bovendien extra energie en voedingsstoffen nodig. Maar wat kun je het beste eten na de bevalling? En hoe zorg je voor voldoende voedingsstoffen wanneer je nauwelijks tijd hebt om te koken? Met deze vijf praktische voedingstips maak je gezond eten tijdens de kraamperiode en de maanden daarna een stuk gemakkelijker. 1. Eet voldoende eiwitten voor herstel na de bevalling Na de bevalling heeft je lichaam tijd nodig om te herstellen. Je baarmoeder wordt weer kleiner, eventuele wondjes of hechtingen moeten genezen en je spieren hebben mogelijk extra aandacht nodig. Eiwitten zijn belangrijke bouwstoffen voor lichaamsweefsels en spelen een rol bij het onderhoud en herstel daarvan. [1] Ook wanneer je borstvoeding geeft, is voldoende eiwit belangrijk. Je lichaam gebruikt voedingsstoffen om moedermelk aan te maken en tijdens de borstvoedingsperiode is je eiwitbehoefte hoger dan normaal. Dat betekent niet dat je enorme hoeveelheden eiwitten moet eten. Door bij iedere maaltijd een eiwitbron te kiezen, kun je doorgaans goed in je behoefte voorzien. Welke eiwitrijke voeding kun je eten na de bevalling? Goede eiwitbronnen zijn onder andere kip, kalkoen, eieren, yoghurt, kwark, peulvruchten, tofu, noten en vis. Combineer deze voedingsmiddelen met volkorenproducten, groenten en fruit voor een gevarieerde maaltijd. Je hoeft daarvoor niet uitgebreid te koken. Denk bijvoorbeeld aan een ontbijt met kwark, havermout en fruit, een volkorenboterham met ei of een snelle lunch met hummus en groenten. Heb je wat meer tijd? Dan zijn eiwitrijke bananenpannenkoeken een lekkere mogelijkheid voor het ontbijt of als tussendoortje. Wanneer je moeite hebt om voldoende eiwitten via gewone voeding binnen te krijgen, kan een eiwitpoeder soms een praktische aanvulling zijn. Gewone voeding blijft echter de basis. Niet ieder eiwitpoeder is vanzelfsprekend geschikt tijdens de borstvoeding, vooral wanneer het kruidenextracten of andere toevoegingen bevat. Controleer daarom de samenstelling en overleg bij twijfel met een zorgverlener. Meer informatie vind je in ons artikel over eiwitpoeder met collageen. 2. Kies voor gezonde vetten en voldoende energie Vetten zijn een belangrijk onderdeel van een gezond voedingspatroon. Ze leveren energie en helpen je lichaam om vetoplosbare vitamines, zoals vitamine A, D, E en K, op te nemen. Daarnaast bevatten verschillende vetrijke voedingsmiddelen essentiële vetzuren die je lichaam niet zelf kan aanmaken. Na de bevalling is het belangrijk om voldoende te blijven eten. Zeker wanneer je borstvoeding geeft, vraagt de aanmaak van moedermelk extra energie. Het Voedingscentrum adviseert daarom om tijdens de borstvoedingsperiode van sommige voedingsmiddelen wat meer te eten dan normaal. [2] Goede bronnen van onverzadigde vetten zijn avocado, olijfolie, ongezouten noten, zaden en vette vis. Voeg bijvoorbeeld wat noten toe aan je ontbijt, gebruik olijfolie bij het bereiden van je avondmaaltijd of beleg een boterham met avocado. Welke rol spelen omega 3-vetzuren na de bevalling? Omega 3-vetzuren komen voor in verschillende voedingsmiddelen. Vette vis levert de omega 3-vetzuren EPA en DHA, terwijl onder andere walnoten, chiazaad en lijnzaad het plantaardige omega 3-vetzuur ALA bevatten. Je lichaam kan ALA slechts beperkt omzetten in EPA en DHA. Het Voedingscentrum adviseert om wekelijks één portie vis te eten, bij voorkeur vette vis. Geef je borstvoeding, dan zijn bijvoorbeeld Atlantische zalm, haring en sardines geschikte keuzes. Eet niet meer dan twee porties vette vis per week en vermijd vissoorten die relatief veel schadelijke stoffen kunnen bevatten, zoals zwaardvis en verse tonijn. [3] Eet je geen vis? Dan kun je eventueel een supplement met EPA en DHA uit algenolie overwegen. Bespreek bij borstvoeding met een zorgverlener welk product en welke hoeveelheid passend zijn. 3. Kies voor voedzame, warme maaltijden die je gemakkelijk kunt bereiden Na een bevalling kan koken behoorlijk veel energie kosten. Toch helpt het om regelmatig iets voedzaams te eten, zeker wanneer je door de zorg voor je baby weinig tijd hebt om uitgebreid aan tafel te zitten. In veel culturen worden warme maaltijden tijdens de kraamperiode traditioneel gezien als een manier om de moeder te verzorgen. Denk aan soepen, stoofgerechten en warme ontbijtjes. Er is geen overtuigend bewijs dat warme voeding op zichzelf zorgt voor sneller lichamelijk herstel, maar zulke maaltijden kunnen wel comfortabel zijn en het gemakkelijker maken om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen. Welke maaltijden zijn handig tijdens de kraamperiode? Een paar praktische voorbeelden zijn: Groentesoep met linzen of kip: levert vocht en kan door toevoeging van peulvruchten of vlees ook eiwitten bevatten. Havermout met melk of verrijkte sojadrink: gemakkelijk te bereiden en aan te vullen met fruit, noten of zaden. Een stoofgerecht met groenten en bonen: bevat vezels en verschillende vitamines en mineralen. Geroosterde groenten met volkoren couscous: eenvoudig in grotere hoeveelheden te bereiden. Een omelet met groenten en volkorenbrood: een snelle maaltijd met eiwitten. Probeer maaltijden te kiezen die je gemakkelijk kunt bewaren of opnieuw kunt opwarmen. Een grote pan soep, een portie linzencurry of een ovenschotel kan meerdere maaltijden opleveren. Ook invriezen is handig. Zo hoef je op drukke dagen alleen een maaltijd op te warmen. Vraag daarnaast gerust aan familie of vrienden of ze een maaltijd kunnen meenemen wanneer ze op kraambezoek komen. Vergeet de koolhydraten niet Bij herstelvoeding ligt de nadruk vaak op eiwitten en gezonde vetten, maar koolhydraten zijn net zo goed een belangrijke energiebron. Vooral volkoren graanproducten, aardappelen en peulvruchten leveren energie, vezels en verschillende voedingsstoffen. Dat is belangrijk wanneer je weinig slaapt, regelmatig moet voeden en lichamelijk nog herstellende bent. Je hoeft na de bevalling dan ook niet meteen koolhydraten te beperken of een streng dieet te volgen. 4. Drink voldoende, vooral als je borstvoeding geeft Voldoende drinken is belangrijk voor je normale lichaamsfuncties. Tijdens de borstvoedingsperiode heeft je lichaam bovendien extra vocht nodig voor de aanmaak van moedermelk. Veel vrouwen merken daarom dat ze meer dorst hebben, vooral tijdens of vlak na het voeden. Thuisarts adviseert vrouwen die borstvoeding geven om dagelijks minimaal twee liter te drinken. Hoeveel je precies nodig hebt, kan verschillen door onder andere warmte, lichamelijke activiteit en je persoonlijke situatie. Het is daarom verstandig om regelmatig te drinken en op je dorst te letten. [4] Water is een goede keuze, maar ook melk en andere geschikte dranken tellen mee voor je vochtinname. Een praktische tip is om standaard een glas of fles water klaar te zetten op de plek waar je je baby voedt. Zo vergeet je minder snel om zelf ook iets te drinken. Welke dranken zijn geschikt na de bevalling? Naast water kun je bijvoorbeeld kiezen voor melk, ongezoete verrijkte sojadrink of af en toe een kop rooibos- of muntthee. Ook soep kan bijdragen aan je vochtinname. Let op met bepaalde kruidentheeën tijdens de borstvoeding. Het Voedingscentrum adviseert om geen venkelthee, anijsthee of kaneelthee te drinken wanneer je borstvoeding geeft. Deze theesoorten kunnen natuurlijke plantstoffen bevatten die mogelijk schadelijk zijn voor je baby. Het normale gebruik van deze kruiden in gerechten is geen probleem. [5] Ook cafeïne verdient aandacht. Cafeïne kan via moedermelk bij je baby terechtkomen. Het Voedingscentrum adviseert tijdens de borstvoedingsperiode niet meer dan ongeveer 200 mg cafeïne per dag te gebruiken. Dit komt afhankelijk van de sterkte neer op ongeveer twee kopjes koffie. [2] Zorgt extra water drinken voor meer moedermelk? Voldoende drinken helpt om je vochtbehoefte aan te vullen, maar extra veel water drinken zorgt niet automatisch voor een grotere melkproductie. Die wordt vooral beïnvloed door hoe vaak en hoe effectief je baby drinkt, of door regelmatig kolven. Maak je je zorgen over de hoeveelheid moedermelk? Bespreek dit dan met je kraamverzorgende, verloskundige of een lactatiekundige. Kruidenthee of extra drinken is geen bewezen oplossing voor problemen met de melkproductie. 5. Eet gevarieerd en let extra op ijzer, vitamines en mineralen Groenten en fruit leveren verschillende vitamines, mineralen en voedingsvezels. Door regelmatig af te wisselen, krijg je uiteenlopende voedingsstoffen binnen die belangrijk zijn voor je gezondheid. Kies bijvoorbeeld voor groene bladgroenten, wortels, paprika, broccoli, bessen, kiwi's en citrusvruchten. Je hoeft niet iedere dag alle kleuren van de regenboog te eten. Het gaat vooral om voldoende variatie over de week. Combineer groenten en fruit met volkorenproducten, eiwitbronnen en gezonde vetten om een volwaardige maaltijd samen te stellen. IJzer is extra belangrijk na bloedverlies tijdens de bevalling Tijdens de bevalling verlies je bloed en daarmee ook ijzer. Wanneer je veel bloed hebt verloren, kan je ijzervoorraad afnemen en kan bloedarmoede ontstaan. Hierdoor kun je je erg moe, zwak of duizelig voelen en sneller buiten adem raken. [6] IJzer komt onder andere voor in vlees, vis, volkorenproducten, peulvruchten en noten. Je kunt de opname van plantaardig ijzer ondersteunen door deze voedingsmiddelen te combineren met vitamine C. Denk bijvoorbeeld aan een maaltijd met linzen en paprika of volkorenbrood met hummus en een kiwi. Heb je tijdens de bevalling veel bloed verloren of blijf je opvallend vermoeid en duizelig? Bespreek dan met je verloskundige of huisarts of bloedonderzoek nodig is. Bij een vastgesteld ijzertekort of bloedarmoede is gezonde voeding alleen niet altijd voldoende. Soms is behandeling met ijzer nodig. [6] Vergeet vitamine B12 en folaat niet Naast ijzer zijn ook vitamine B12 en folaat belangrijk voor de vorming van rode bloedcellen. Vitamine B12 komt voornamelijk voor in dierlijke voedingsmiddelen, zoals vlees, vis, eieren en zuivel. Folaat zit onder andere in groene groenten, peulvruchten en volkorenproducten. Eet je volledig plantaardig? Dan is een betrouwbare bron van vitamine B12 via supplementen of voldoende verrijkte producten noodzakelijk. Zeker wanneer je borstvoeding geeft, is het verstandig om je voedingspatroon zo nodig met een diëtist te bespreken. Heb je andere voedingsbehoeften als je borstvoeding geeft? Ja. Wanneer je borstvoeding geeft, heeft je lichaam extra energie en voedingsstoffen nodig voor de aanmaak van moedermelk. Het Voedingscentrum adviseert daarom om tijdens deze periode voldoende en gevarieerd te eten en van sommige producten uit de Schijf van Vijf wat meer te nemen. [2] Dat betekent niet dat je voor twee personen hoeft te eten. Hoeveel extra voeding je nodig hebt, verschilt onder andere door hoeveel borstvoeding je geeft, je lichaamsbouw en je activiteit. Het is belangrijk om in deze periode niet direct streng te gaan lijnen om zwangerschapskilo's kwijt te raken. Een sterk beperkte energie-inname kan het lastiger maken om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen. Richt je liever op regelmatig eten, voldoende rust en een gevarieerd voedingspatroon. [2] Praktisch voorbeeld: een dagmenu na de bevalling Vind je het lastig om te bedenken wat je gedurende de dag kunt eten? Dit voorbeeld laat zien hoe je verschillende voedingsstoffen kunt combineren zonder ingewikkelde recepten. Eetmoment Voorbeeld Ontbijt Havermout met yoghurt of melk, banaan en walnoten Tussendoor Een stuk fruit met een handje ongezouten noten Lunch Volkorenbrood met ei of hummus en groenten Tussendoor Kwark of verrijkte sojayoghurt met bessen Avondeten Zalm of linzen met volkorenrijst en groenten Later op de avond Een volkorencracker of ander tussendoortje als je trek hebt Dit dagmenu is bedoeld als inspiratie en is geen persoonlijk voedingsschema. De hoeveelheden hangen af van je eigen energiebehoefte. Vooral wanneer je borstvoeding geeft, kan het nodig zijn om grotere porties of extra tussendoortjes te nemen. Je kunt ook vooruitwerken door alvast wat ontbijtjes of tussendoortjes klaar te maken. Denk aan overnight oats, gekookte eieren of porties soep in de vriezer. Zo wordt gezond eten makkelijker op momenten dat je weinig tijd of energie hebt. Zijn supplementen nodig na de bevalling? Niet iedere vrouw heeft na de bevalling automatisch extra supplementen nodig. Met een gevarieerd voedingspatroon kun je veel belangrijke voedingsstoffen binnenkrijgen. Toch zijn er situaties waarin aanvullende vitamines of mineralen zinvol of noodzakelijk kunnen zijn. Heb je bijvoorbeeld bloedarmoede door ijzertekort, dan kan een arts ijzerpreparaten voorschrijven. Bij een volledig plantaardig voedingspatroon is aandacht voor vitamine B12 noodzakelijk. Eet je geen vis, dan kun je eventueel een supplement met EPA en DHA overwegen. Een algemene multivitamine is niet automatisch nodig en niet iedere samenstelling is geschikt tijdens de borstvoeding. Sommige supplementen bevatten hoge doseringen vitamines, kruidenextracten of andere stoffen waarvan de veiligheid tijdens de borstvoedingsperiode onvoldoende is onderzocht. Overweeg je een supplement? Bespreek dan met je verloskundige, huisarts, apotheker of diëtist welk product en welke hoeveelheid bij jouw situatie passen. Gebruik supplementen niet als vervanging voor voldoende voeding of een medische behandeling. Wanneer contact opnemen met de huisarts of verloskundige? Vermoeidheid en een onregelmatig slaapritme komen vaak voor na de bevalling. Toch is het belangrijk om klachten die ernstig zijn, toenemen of aanhouden niet automatisch als een normaal onderdeel van de kraamperiode te beschouwen. Neem contact op met je verloskundige of huisarts wanneer je opvallend duizelig bent, snel buiten adem raakt, veel lichamelijke zwakte ervaart of denkt dat je bloedarmoede hebt. Ook wanneer eten en drinken door misselijkheid of andere klachten nauwelijks lukken, is het verstandig om hulp te vragen. Bel direct je verloskundige of huisarts bij toenemend of plotseling hevig bloedverlies, koorts, ernstige buikpijn of wanneer je je erg ziek voelt. Dit kunnen signalen zijn van een complicatie die medische beoordeling nodig heeft. [7] Meer informatie over lichamelijk herstel en de veranderingen in de kraamperiode vind je in ons artikel over herstellen na de bevalling. Veelgestelde vragen over voeding na de bevalling Wat kun je het beste eten na de bevalling? Kies vooral voor gevarieerde maaltijden met voldoende eiwitten, volkorenproducten, gezonde vetten, groenten en fruit. Deze voedingsmiddelen leveren energie en belangrijke voedingsstoffen voor je lichaam. Wanneer je borstvoeding geeft, heb je daarnaast extra energie en vocht nodig. Wat kun je eten om sneller te herstellen na de bevalling? Er bestaat geen specifiek voedingsmiddel dat het herstel na een bevalling gegarandeerd versnelt. Wel helpt voldoende en gevarieerd eten om de voedingsstoffen binnen te krijgen die je lichaam nodig heeft. Eiwitten zijn bijvoorbeeld belangrijk voor lichaamsweefsels, terwijl ijzer nodig is voor de normale vorming van rode bloedcellen. Wat moet je extra eten als je borstvoeding geeft? Tijdens de borstvoeding heb je meer energie en voedingsstoffen nodig dan normaal. Het Voedingscentrum adviseert daarom om van sommige producten uit de Schijf van Vijf iets meer te eten, zoals volkorenproducten, zuivel of verrijkte alternatieven, noten en eiwitrijke voedingsmiddelen. Hoeveel extra je nodig hebt, verschilt per persoon. Wat kun je beter niet drinken tijdens de borstvoeding? Het is het veiligst om geen alcohol te drinken tijdens de borstvoeding. Beperk daarnaast de hoeveelheid cafeïne en vermijd uit voorzorg venkelthee, anijsthee en kaneelthee. Deze kruidentheeën kunnen natuurlijke plantstoffen bevatten die mogelijk schadelijk zijn voor je baby. Welke vitamines zijn belangrijk na de bevalling? Onder andere vitamine B12, folaat, vitamine C en vitamine D zijn belangrijk voor verschillende lichaamsfuncties. Welke voedingsstoffen extra aandacht verdienen, hangt af van je voedingspatroon, gezondheid en eventuele borstvoeding. Niet iedereen heeft een multivitamine nodig. Is het normaal dat je weinig energie hebt na de bevalling? Vermoeidheid komt veel voor na de bevalling, onder andere door het lichamelijke herstel en de onderbroken nachten. Wanneer je extreem moe bent, veel bloed hebt verloren of ook klachten hebt zoals duizeligheid en kortademigheid, kan bloedarmoede een mogelijke verklaring zijn. Bespreek dergelijke klachten met je verloskundige of huisarts. Conclusie: goede voeding na de bevalling hoeft niet ingewikkeld te zijn Na de bevalling heeft je lichaam tijd en voldoende voedingsstoffen nodig om te herstellen. Eiwitten, gezonde vetten, koolhydraten, vitamines en mineralen spelen daarbij allemaal een rol. Geef je borstvoeding, dan heb je bovendien extra energie en vocht nodig. Dat betekent niet dat iedere maaltijd perfect samengesteld moet zijn. Juist tijdens de kraamperiode kunnen eenvoudige gerechten, voedzame tussendoortjes en maaltijden die je vooraf bereidt veel verschil maken. Probeer regelmatig en gevarieerd te eten, voldoende te drinken en hulp te vragen wanneer je die nodig hebt. En geef jezelf de ruimte om te herstellen. Goede voeding kan je lichaam ondersteunen, maar voldoende rust en medische zorg wanneer dat nodig is, zijn minstens zo belangrijk. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen [1] Voedingscentrum. Eiwitten. Informatie over eiwitbehoefte, functies en eiwitrijke voedingsmiddelen. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/eiwitten.aspx [2] Voedingscentrum. Eten als je borstvoeding geeft. Informatie over extra energiebehoefte, voeding, drinken, cafeïne en herstel van gewicht. https://www.voedingscentrum.nl/nl/zwanger-en-kind/borstvoeding-en-flesvoeding/borstvoeding-geven/eten-tijdens-de-borstvoeding.aspx [3] Voedingscentrum. Moedermelk. Informatie over visconsumptie, omega 3-vetzuren en aandachtspunten tijdens borstvoeding. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/moedermelk [4] Thuisarts. Ik wil borstvoeding geven. Adviezen over voeding, drinken en de aanmaak van moedermelk. https://www.thuisarts.nl/borstvoeding/ik-wil-borstvoeding-geven [5] Voedingscentrum. Is borstvoedingsthee veilig om te drinken tijdens mijn zwangerschap of als ik borstvoeding geef? Informatie over venkel, anijs en kruiden in thee. https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/zwanger-en-baby/is-borstvoedingsthee-veilig-om-te-drinken-tijdens-mijn-zwangerschap-of-als-ik-borstvoeding-geef-.aspx [6] Thuisarts. Ik heb bloedarmoede na mijn bevalling. Informatie over symptomen, ijzerrijke voeding, bloedonderzoek en behandeling. https://www.thuisarts.nl/bevalling/ik-heb-bloedarmoede-na-mijn-bevalling [7] Thuisarts. Ik ben net bevallen: belangrijke adviezen. Informatie over lichamelijk herstel en wanneer medische hulp nodig is. https://www.thuisarts.nl/bevalling/ik-ben-net-bevallen-belangrijke-adviezen

Lees meer

16 oktober 2026

IJzertekort bij vrouwen: symptomen, oorzaken en wat je kunt doen

Je slaapt voldoende, maar toch voel je je vaak moe en futloos. Alsof je jezelf de dag door moet slepen. Traplopen kost je meer moeite dan voorheen en misschien ben je bij een kleine inspanning al buiten adem. Soms word je duizelig als je snel opstaat of heb je zonder duidelijke aanleiding hoofdpijn. Herkenbaar? Dan kan het zinvol zijn om je ijzerwaarden te laten onderzoeken. Achter deze klachten kan namelijk een ijzertekort schuilgaan, al zijn er ook veel andere mogelijke oorzaken. Vooral vrouwen die menstrueren hebben een grotere kans op ijzertekort, doordat ze iedere maand bloed en daarmee ijzer verliezen. In dit artikel lees je hoe je een mogelijk ijzertekort herkent, welke bloedwaarden belangrijk zijn en wat je kunt doen om je ijzervoorraad aan te vullen. Waarom is ijzer belangrijk en wat betekent een ijzertekort? IJzer is een mineraal dat je lichaam nodig heeft voor verschillende belangrijke processen. Het speelt onder andere een rol bij de aanmaak van hemoglobine (Hb), een eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof door je lichaam vervoert. Daarnaast draagt ijzer bij aan de normale energiehuishouding en is het betrokken bij verschillende enzymprocessen. Wanneer je onvoldoende ijzer binnenkrijgt, te veel ijzer verliest of het mineraal niet goed opneemt, kan je ijzervoorraad geleidelijk afnemen. Er ontstaat dan een ijzertekort. [1] Wat is het verschil tussen ijzertekort en bloedarmoede? Een ijzertekort betekent niet automatisch dat je bloedarmoede hebt. Je lichaam slaat namelijk een voorraad ijzer op, onder andere in de lever, milt en het beenmerg. Dit ijzer wordt opgeslagen in het eiwit ferritine. Wanneer je lichaam meer ijzer verbruikt of verliest dan het binnenkrijgt, spreekt het eerst deze voorraad aan. Hierdoor daalt je ferritinewaarde, terwijl je hemoglobinewaarde nog normaal kan zijn. Dit wordt ijzertekort zonder bloedarmoede genoemd. In deze fase kun je soms al klachten ervaren, zoals vermoeidheid of een verminderde inspanningstolerantie. Wanneer het tekort aanhoudt en er uiteindelijk onvoldoende ijzer beschikbaar is voor de aanmaak van hemoglobine, kan ook je Hb-waarde dalen. Er ontstaat dan ijzergebreksanemie, oftewel bloedarmoede door ijzertekort. Bij bloedarmoede kan het bloed minder zuurstof vervoeren. Daardoor kunnen klachten als vermoeidheid, kortademigheid bij inspanning, duizeligheid en hartkloppingen ontstaan. Niet iedere vorm van bloedarmoede wordt overigens veroorzaakt door ijzertekort. Ook een tekort aan vitamine B12 of andere medische aandoeningen kunnen een rol spelen. [2] Bloedwaarde IJzertekort zonder bloedarmoede IJzergebreksanemie Ferritine Verlaagd Meestal verlaagd Hemoglobine (Hb) Normaal Verlaagd Kun je ijzertekort hebben zonder bloedarmoede? Ja, dat kan. Een normale Hb-waarde sluit een ijzertekort niet uit. De ijzervoorraad kan namelijk al sterk verminderd zijn voordat het Hb onder de referentiewaarde daalt. Daarom kan het bij aanhoudende vermoeidheid en een vermoeden van ijzertekort zinvol zijn om naast het Hb ook ferritine te laten bepalen. Dat blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek van Vaucher en collega's uit 2012. In een studie onder 198 menstruerende vrouwen met vermoeidheid, een ferritinewaarde onder 50 µg/L en een normaal Hb werd onderzocht of ijzerbehandeling invloed had op vermoeidheid. Na twaalf weken was de vermoeidheid in de groep die ijzer kreeg sterker afgenomen dan in de placebogroep. [3] Dat betekent niet dat extra ijzer bij iedere vorm van vermoeidheid helpt. De onderzochte vrouwen vormden een specifieke groep en vermoeidheid kan veel verschillende oorzaken hebben. Het onderzoek laat wel zien waarom het belangrijk kan zijn om bij onverklaarde vermoeidheid verder te kijken dan alleen de Hb-waarde. Meer hierover lees je in ons artikel over de ijzerstatus bij vrouwen boven de 40. Wat zijn de symptomen van ijzertekort bij vrouwen? Een ijzertekort kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige vrouwen merken vooral dat ze minder energie hebben of sneller vermoeid zijn, terwijl anderen last krijgen van duizeligheid of merken dat lichamelijke inspanning meer moeite kost. Hoe duidelijk de klachten zijn, verschilt per persoon en hangt onder andere af van de ernst en duur van het tekort. Mogelijke symptomen van ijzertekort zijn: Vermoeidheid en weinig energie, ook na voldoende slaap. Sneller buiten adem zijn bij lichamelijke inspanning. Duizeligheid, hoofdpijn of concentratieproblemen. Een bleke huid of rusteloze benen. Een versnelde hartslag of hartkloppingen, vooral bij bloedarmoede. Soms haaruitval of een verminderde lichamelijke belastbaarheid. Deze signalen zijn niet specifiek voor ijzertekort. Vermoeidheid kan bijvoorbeeld ook samenhangen met slaaptekort, stress, schildklierproblemen of andere tekorten. Het is daarom niet mogelijk om op basis van symptomen alleen vast te stellen of je te weinig ijzer hebt. Bij aanhoudende klachten kan je huisarts beoordelen of bloedonderzoek nodig is. [1,2] Wat zijn de oorzaken van ijzertekort bij vrouwen? Een ijzertekort kan verschillende oorzaken hebben. Grofweg zijn er drie mogelijkheden: je lichaam verliest meer ijzer dan het binnenkrijgt, je krijgt via je voeding onvoldoende ijzer binnen of je darmen nemen het ijzer niet goed op. Soms spelen meerdere factoren tegelijkertijd een rol. IJzertekort door hevige menstruatie Tijdens je menstruatie verlies je bloed en daarmee ook ijzer. Normaal gesproken kan je lichaam dit verlies via de voeding aanvullen. Maar wanneer je iedere maand veel bloed verliest, kan je ijzervoorraad geleidelijk uitgeput raken. Vooral herhaaldelijk hevig of langdurig menstruatiebloedverlies vergroot de kans op ijzertekort. Hoe weet je of je menstruatie hevig is? Signalen zijn bijvoorbeeld regelmatig doorlekken, 's nachts je maandverband of tampon moeten verschonen, grote bloedstolsels verliezen of activiteiten vermijden doordat je veel bloed verliest. Het gaat niet alleen om de hoeveelheid bloed, maar ook om de invloed die je menstruatie op je dagelijks leven heeft. [4] Hevig bloedverlies kan verschillende oorzaken hebben, zoals vleesbomen (myomen), adenomyose of bepaalde stollingsstoornissen. Soms speelt ook anticonceptie een rol. Wil je meer begrijpen over je menstruatiepatroon en bijbehorende klachten? Lees dan ons artikel over menstruatieklachten en mogelijke oorzaken. Bespreek hevig of veranderend bloedverlies altijd met je huisarts, zodat een eventuele onderliggende oorzaak onderzocht kan worden. IJzertekort tijdens zwangerschap en na de bevalling Tijdens de zwangerschap neemt je bloedvolume toe en heeft je lichaam meer ijzer nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen en de ontwikkeling van je baby. Daardoor kan je ijzervoorraad sneller afnemen, vooral wanneer deze vóór de zwangerschap al laag was. Ook na de bevalling kan ijzertekort ontstaan of verergeren, bijvoorbeeld wanneer je tijdens de bevalling veel bloed hebt verloren. Je verloskundige of arts kan beoordelen of bloedonderzoek nodig is en welke behandeling passend is. Voldoende en gevarieerd eten is belangrijk tijdens de zwangerschap en in de periode daarna, maar bij een vastgesteld tekort kan aanvullende behandeling nodig zijn. Meer informatie over de voedingsbehoeften na de bevalling vind je in ons artikel over voeding na de bevalling. Te weinig ijzer uit voeding of verminderde opname Ook je voeding speelt een belangrijke rol. Wanneer je langdurig weinig ijzerrijke voedingsmiddelen eet of een eenzijdig voedingspatroon hebt, kan je ijzervoorraad afnemen. Eet je vegetarisch of veganistisch? Dan is het belangrijk om voldoende aandacht te besteden aan je ijzerinname. Plantaardige voeding bevat namelijk non-heemijzer, dat doorgaans minder gemakkelijk wordt opgenomen dan heemijzer uit dierlijke voedingsmiddelen. Dat betekent overigens niet dat vegetarisch of veganistisch eten automatisch tot een tekort leidt. Met een gevarieerd en goed samengesteld voedingspatroon kun je voldoende ijzer binnenkrijgen. [1] Soms ligt de oorzaak niet bij wat je eet, maar bij wat je lichaam daadwerkelijk opneemt. Bij coeliakie kan bijvoorbeeld de opname van ijzer in de dunne darm verminderd zijn. Ook na bepaalde maag- of darmoperaties, zoals een gastric bypass, kan de ijzeropname afnemen. Wanneer een ijzertekort ondanks voldoende inname blijft bestaan, kan aanvullend onderzoek nodig zijn. IJzertekort tijdens de (peri)menopauze: waarom is dit een aandachtspunt? Tijdens de perimenopauze verandert er veel in je lichaam. Niet alleen je hormoonspiegels schommelen, ook je menstruatiepatroon kan veranderen. Sommige vrouwen worden minder vaak ongesteld, terwijl anderen juist langere of hevigere menstruaties ervaren. Die veranderingen kunnen invloed hebben op je ijzervoorraad. Daarom is het belangrijk om niet alle vermoeidheidsklachten rond je veertigste of vijftigste automatisch aan de overgang toe te schrijven. Veranderend bloedverlies tijdens de perimenopauze Tijdens de perimenopauze, de jaren voorafgaand aan de menopauze, kunnen je menstruaties onregelmatiger worden. Soms blijft je menstruatie een periode uit, terwijl je op andere momenten juist langer of heviger bloed verliest dan je gewend bent. Wanneer dit regelmatig gebeurt, kan je lichaam meer ijzer verliezen en kan je ijzervoorraad geleidelijk afnemen. Hoewel veranderingen in het menstruatiepatroon bij de perimenopauze kunnen horen, is hevig bloedverlies niet automatisch een onschuldige overgangsverandering. Er kunnen ook andere oorzaken zijn die medische aandacht verdienen. Wil je meer weten over deze levensfase? Lees dan ons uitgebreide artikel over de perimenopauze en de leeftijd waarop deze begint. IJzertekort of overgangsklachten? Je voelt je vaker moe, kunt je minder goed concentreren of merkt dat je lichamelijk minder aankunt. Misschien ervaar je ook hartkloppingen. Dit zijn klachten die tijdens de perimenopauze kunnen voorkomen, maar ze kunnen ook samenhangen met ijzertekort of andere gezondheidsproblemen. Juist daarom is het belangrijk om niet alle veranderingen die je vanaf je veertigste ervaart automatisch aan hormonale schommelingen toe te schrijven. Soms spelen meerdere factoren tegelijkertijd een rol. Bij aanhoudende vermoeidheid of andere onverklaarde klachten kan je huisarts beoordelen of onderzoek naar mogelijke oorzaken, waaronder ijzertekort, zinvol is. Meer informatie over de verschillende verschijnselen tijdens de overgang vind je in ons artikel over overgangsklachten. Kun je na de menopauze nog ijzertekort krijgen? Ja, ook na de menopauze kun je een ijzertekort ontwikkelen. Je hebt geen menstruaties meer, maar je kunt nog steeds onvoldoende ijzer via je voeding binnenkrijgen of problemen hebben met de opname ervan. Ook onopgemerkt bloedverlies uit het maag-darmkanaal kan een oorzaak zijn. Omdat menstruatiebloedverlies na de menopauze geen verklaring meer is, is het extra belangrijk om bij een vastgesteld tekort de oorzaak te laten onderzoeken. Krijg je na de menopauze opnieuw vaginaal bloedverlies, ook al is het maar een klein beetje? Neem dan altijd contact op met je huisarts. Bloedverlies na de menopauze moet medisch worden beoordeeld. Hoe wordt ijzertekort vastgesteld met bloedonderzoek? Of je een ijzertekort hebt, kun je niet alleen afleiden uit hoe je je voelt. Daarvoor is bloedonderzoek nodig. Je huisarts kan verschillende bloedwaarden laten bepalen om te beoordelen of er sprake is van bloedarmoede, of je ijzervoorraad voldoende is en of aanvullend onderzoek nodig is. Hemoglobine (Hb) en ferritine zijn daarbij belangrijke waarden, maar soms zijn aanvullende bepalingen nodig. Wat vertellen Hb, ferritine en andere bloedwaarden? Bloedwaarde Wat vertelt deze waarde? Hemoglobine (Hb) Helpt vaststellen of sprake is van bloedarmoede. Ferritine Geeft informatie over de ijzervoorraad. Transferrinesaturatie (TSAT) Geeft aan welk deel van het ijzertransporteiwit transferrine met ijzer is bezet. CRP Kan helpen beoordelen of ontsteking de ferritinewaarde beïnvloedt. Een belangrijk aandachtspunt is dat ferritine bij ontstekingen juist kan stijgen. Een normale of verhoogde ferritinewaarde betekent daarom niet in iedere situatie dat er voldoende ijzer beschikbaar is. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) benadrukt dat de interpretatie van ferritine rekening moet houden met onder andere de aanwezigheid van ontstekingen. Je huisarts beoordeelt welke bloedwaarden nodig zijn en interpreteert de resultaten in samenhang met je klachten en gezondheidssituatie. [5] Wanneer is je ferritine te laag? Een lage ferritinewaarde wijst meestal op een verminderde ijzervoorraad. Maar wanneer is ferritine precies te laag? Dat hangt af van de gebruikte grenswaarden, het laboratorium en de medische situatie. Een waarde onder 15 µg/L is bij verder gezonde volwassenen een sterke aanwijzing voor uitgeputte ijzervoorraden. In bepaalde medische situaties worden ook hogere afkapwaarden gebruikt. [5] Zo verhoogde het OLVG in Amsterdam in oktober 2024 de ondergrens voor ferritine naar 30 µg/L, voor zowel mannen als vrouwen. Niet alle laboratoria hanteren deze ondergrens. Een uitslag moet daarom altijd in de juiste context worden geïnterpreteerd. [6] Hoeveel ijzer hebben vrouwen per dag nodig? Hoeveel ijzer je dagelijks nodig hebt, hangt onder andere af van je leeftijd en levensfase. Tijdens de vruchtbare jaren is de ijzerbehoefte hoger, omdat je via je menstruatie bloed en daarmee ijzer verliest. Na de menopauze, wanneer de menstruaties zijn gestopt, neemt de dagelijkse ijzerbehoefte af. Volgens het Voedingscentrum gelden de volgende aanbevolen dagelijkse hoeveelheden (ADH) voor ijzer. [1] Levensfase Aanbevolen hoeveelheid per dag Meiden van 12 t/m 17 jaar 13 mg Vrouwen vanaf 18 jaar tot de overgang 16 mg Vrouwen na de overgang 11 mg Tijdens de zwangerschap 16 mg Tijdens de borstvoeding 16 mg De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid is bedoeld als richtlijn voor hoeveel ijzer je via je voeding binnenkrijgt. Het is geen streefwaarde voor je ijzergehalte in het bloed en ook geen doseringsadvies voor ijzersupplementen. Als je een dag wat minder ijzer binnenkrijgt dan de aanbevolen hoeveelheid, betekent dat niet meteen dat je een tekort ontwikkelt. Bovendien kan je lichaam de opname van ijzer uit voeding gedeeltelijk aanpassen wanneer de ijzervoorraad afneemt. Wanneer je ijzervoorraad al sterk is verminderd, is alleen ijzerrijk eten niet altijd voldoende om deze weer aan te vullen. Soms is een medische behandeling met ijzer nodig. De dosering en behandelduur kunnen dan sterk afwijken van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid via voeding. Bespreek daarom met je huisarts wat in jouw situatie passend is. Welke voeding bevat veel ijzer? Een gevarieerd voedingspatroon vormt de basis voor een voldoende ijzerinname. IJzer komt voor in zowel dierlijke als plantaardige voedingsmiddelen, maar niet alle vormen worden even goed opgenomen. Daarbij maken ook de samenstelling van je maaltijd en je totale voedingspatroon verschil. Heemijzer en non-heemijzer In voeding komt ijzer voor in twee vormen: heemijzer en non-heemijzer. Heemijzer vind je in dierlijke voedingsmiddelen, zoals vlees, gevogelte en vis. Non-heemijzer komt zowel in dierlijke als plantaardige producten voor, bijvoorbeeld in peulvruchten, volkorenproducten, tofu, noten, pitten en groene groenten. Heemijzer wordt doorgaans gemakkelijker opgenomen dan non-heemijzer. [1] Wil je meer aandacht besteden aan wat je eet gedurende je cyclus? Lees dan ook ons artikel over voeding tijdens je menstruatie. Hoe kun je de ijzeropname ondersteunen? Je kunt de opname van non-heemijzer bevorderen door ijzerrijke voedingsmiddelen te combineren met vitamine C. Denk bijvoorbeeld aan een salade van linzen, paprika en citroensap, of volkorenbrood met hummus en een stuk fruit. Vitamine C helpt je lichaam om non-heemijzer uit voeding beter op te nemen. [1] Koffie en thee bevatten polyfenolen die de opname van non-heemijzer kunnen remmen. Wanneer je je ijzeropname wilt optimaliseren, kan het daarom verstandig zijn om koffie en thee tussen de maaltijden door te drinken in plaats van direct bij het eten. Ook calcium kan de opname van ijzer tijdens een maaltijd beïnvloeden, hoewel het effect op de ijzerstatus op langere termijn minder duidelijk is. Je hoeft zuivel of andere calciumrijke producten daarom niet volledig te vermijden. Bij het gebruik van ijzerpreparaten kunnen specifieke instructies gelden voor de combinatie met voeding, koffie, thee en andere medicijnen of supplementen. Volg daarom altijd de aanwijzingen van je arts, apotheker of de bijsluiter. Wat kun je doen als je een ijzertekort hebt? Vermoed je dat je een ijzertekort hebt? Dan is het verstandig om dit via je huisarts te laten onderzoeken. Welke aanpak nodig is, hangt af van de ernst van het tekort en vooral van de oorzaak. Voeding kan een belangrijke rol spelen, maar bij een duidelijk vastgesteld tekort is soms aanvullende behandeling nodig. Begin met het achterhalen van de oorzaak Een ijzertekort ontstaat niet zomaar. Misschien verlies je veel bloed tijdens je menstruatie, krijg je onvoldoende ijzer binnen via je voeding of neemt je lichaam ijzer minder goed op. Het is belangrijk om de oorzaak te achterhalen, want wanneer je bijvoorbeeld iedere maand veel bloed blijft verliezen, kan het tekort steeds terugkomen. Alleen meer ijzer eten of een supplement nemen is dan mogelijk niet voldoende. Bij hevige menstruaties kan een arts bijvoorbeeld bespreken of behandeling van het bloedverlies zinvol is. Mogelijkheden zijn onder andere bepaalde hormonale anticonceptiemethoden of medicijnen die het bloedverlies verminderen. Welke behandeling geschikt is, hangt af van de oorzaak, je gezondheidssituatie en je persoonlijke voorkeuren. [4] Wanneer zijn ijzerpillen nodig? Bij een vastgesteld ijzertekort kan je huisarts een behandeling met ijzerpreparaten adviseren. De benodigde hoeveelheid ijzer hangt onder andere af van de ernst van het tekort en je persoonlijke situatie. Gewone voedingssupplementen bevatten niet altijd dezelfde hoeveelheid ijzer als geneesmiddelen die worden gebruikt om een vastgesteld tekort te behandelen. Ze zijn daarom niet automatisch uitwisselbaar. IJzerpreparaten kunnen bijwerkingen geven, zoals misselijkheid, buikpijn, verstopping of donkere ontlasting. Bespreek eventuele bijwerkingen met je arts of apotheker, want er zijn vaak mogelijkheden om de behandeling beter verdraagbaar te maken. [2] Hoe lang duurt het voordat je ijzervoorraad herstelt? Het aanvullen van je ijzervoorraad kost tijd. Hoe lang dit duurt, hangt onder andere af van de ernst van het tekort, de oorzaak, de opname van ijzer en de gekozen behandeling. Sommige vrouwen merken tijdens de behandeling al eerder verbetering van hun klachten, terwijl het herstel van de ijzervoorraad meerdere maanden kan duren. Bij bloedarmoede door ijzertekort wordt doorgaans na enkele weken gecontroleerd of de Hb-waarde voldoende stijgt. Ook wanneer je Hb weer normaal is, kan het nodig zijn om de behandeling nog enige tijd voort te zetten om de ijzervoorraad aan te vullen. Volg hierbij het behandel- en controleschema van je huisarts. [2] Helpt extra ijzer altijd tegen vermoeidheid? Nee. Vermoeidheid betekent niet automatisch dat je een ijzertekort hebt. Hoewel een lage ijzervoorraad kan bijdragen aan vermoeidheid, kunnen ook andere factoren een rol spelen, zoals slaaptekort, stress, hormonale veranderingen of andere medische aandoeningen. Supplementen met ijzer kunnen bijdragen aan een voldoende ijzerinname, maar zijn geen algemene oplossing voor vermoeidheid en vervangen geen medische behandeling van bloedarmoede. Viv Support heeft bijvoorbeeld een supplement met ijzer, vitamine C en vitamine B12: Liposomale IJzer. IJzer draagt bij aan de normale vorming van rode bloedcellen en hemoglobine en helpt vermoeidheid te verminderen. Overleg bij een vermoedelijk tekort eerst met je huisarts of extra ijzer nodig is. [1] Wanneer contact opnemen met de huisarts? Ben je al langere tijd vermoeid, sneller buiten adem of vermoed je dat je bloedarmoede hebt? Dan is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts. Ook bij hevig, langdurig of toenemend menstruatiebloedverlies is het belangrijk om de oorzaak te laten onderzoeken. Dit geldt eveneens voor bloedverlies tussen menstruaties, na seks of na de menopauze, zelfs als het maar om een kleine hoeveelheid gaat. Heb je eerder een ijzertekort gehad dat steeds terugkomt, of merk je ondanks een behandeling onvoldoende verbetering? Bespreek dit dan opnieuw met je huisarts. Mogelijk is aanvullend onderzoek nodig. Bij acute, zeer hevige bloedingen, flauwvallen of ernstige benauwdheid is snelle medische hulp belangrijk. Wat neem je mee naar je huisarts? Een goede voorbereiding helpt om samen met je huisarts een duidelijker beeld van je gezondheid te krijgen. Schrijf bijvoorbeeld op hoelang je bepaalde klachten ervaart, of je menstruatiepatroon is veranderd en welke medicijnen of voedingssupplementen je gebruikt. Noteer ook of je eerder een ijzertekort hebt gehad, welke bloedwaarden toen zijn gemeten en welke behandeling je eventueel hebt gevolgd. Vooral veranderingen in de duur, regelmaat of hoeveelheid menstruatiebloedverlies kunnen belangrijke informatie zijn voor je huisarts. Veelgestelde vragen over ijzertekort bij vrouwen Kun je ijzertekort hebben terwijl je Hb normaal is? Ja, dat kan. Je lichaam spreekt eerst de ijzervoorraad aan om voldoende hemoglobine te blijven aanmaken. Daardoor kan je ferritinewaarde al laag zijn, terwijl je Hb nog binnen de referentiewaarden valt. Er is dan sprake van ijzertekort zonder bloedarmoede. Sommige vrouwen ervaren in deze fase al vermoeidheid. Kun je ijzertekort krijgen door je menstruatie? Ja. Tijdens je menstruatie verlies je bloed en daarmee ook ijzer. Vooral bij hevige of langdurige menstruaties kan je ijzervoorraad geleidelijk afnemen. Merk je dat je menstruaties steeds heviger worden of veel langer duren dan voorheen? Bespreek dit dan met je huisarts om de oorzaak te achterhalen. Kan ijzertekort zorgen voor hartkloppingen? Hartkloppingen kunnen voorkomen bij bloedarmoede door ijzertekort. Wanneer je Hb te laag is, kan je hart sneller gaan kloppen om voldoende zuurstof door je lichaam te vervoeren. Hartkloppingen kunnen echter ook andere oorzaken hebben, zoals stress, hormonale veranderingen of hartritmestoornissen. Lees meer over hartkloppingen tijdens de overgang. Laat nieuwe of aanhoudende hartkloppingen beoordelen door je huisarts. Kan ijzertekort tijdens de perimenopauze voorkomen? Ja. Tijdens de perimenopauze kunnen menstruaties onregelmatiger en soms heviger worden, waardoor je meer ijzer verliest. Vermoeidheid en concentratieproblemen worden vaak met de overgang geassocieerd, maar kunnen ook bij ijzertekort voorkomen. Daarom is het verstandig om bij aanhoudende klachten niet alleen naar hormonale veranderingen te kijken. Kun je te veel ijzer slikken? Ja. Meer ijzer is niet automatisch beter. Een te hoge inname via supplementen kan onder andere misselijkheid, buikpijn en verstopping veroorzaken. Bij langdurige overmatige inname kan ijzer zich onder bepaalde omstandigheden ophopen in het lichaam. Gebruik daarom niet zomaar hoge doseringen ijzer, maar laat bij een vermoedelijk tekort eerst beoordelen of behandeling nodig is. [1] Wat als je ferritine laag blijft ondanks behandeling? Als je ferritinewaarde ondanks behandeling laag blijft, kan dat verschillende oorzaken hebben. Misschien verlies je nog steeds veel bloed, neemt je lichaam het ijzer onvoldoende op of sluit de behandeling niet goed aan bij je situatie. Bespreek dit met je huisarts. Die kan beoordelen of aanvullend onderzoek of aanpassing van de behandeling nodig is. Tot slot IJzertekort bij vrouwen komt onder andere voor door hevige menstruaties, een verhoogde behoefte aan ijzer of een verminderde opname vanuit voeding. De klachten zijn niet altijd duidelijk herkenbaar en kunnen overlappen met andere gezondheidsproblemen, waaronder overgangsklachten. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar symptomen te kijken, maar bij een vermoeden van ijzertekort ook de mogelijke oorzaak te onderzoeken. Een gevarieerd voedingspatroon helpt om voldoende ijzer binnen te krijgen, maar bij een vastgesteld tekort kan aanvullende behandeling nodig zijn. Door aandacht te besteden aan zowel je ijzervoorraad als de oorzaak van het tekort, kun je samen met je huisarts bepalen welke aanpak het beste past. Medische disclaimer De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener. Bronnen [1] Voedingscentrum. IJzer. Informatie over ijzerbehoefte, voedingsbronnen, opname, symptomen en veilige inname. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/ijzer.aspx [2] Thuisarts. Ik heb bloedarmoede. Informatie over oorzaken, onderzoek, behandeling en controle. https://www.thuisarts.nl/bloedarmoede/ik-heb-bloedarmoede [3] Vaucher P., Druais P.L., Waldvogel S., Favrat B. (2012). Effect of iron supplementation on fatigue in nonanemic menstruating women with low ferritin: a randomized controlled trial. CMAJ, 184(11), 1247–1254. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22777991/ [4] Thuisarts. Ongesteld en veel bloed verliezen. Informatie over hevig menstruatiebloedverlies en mogelijke behandelingen. https://www.thuisarts.nl/ongesteld-en-veel-bloed-verliezen [5] World Health Organization (2020). WHO guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations. https://www.who.int/publications/i/item/9789240000124 [6] OLVG (2024). Normaalwaarden ferritine aangepast. https://www.olvg.nl/verwijsnieuws/normaalwaarden-ferritine-aangepast/

Lees meer

Meest gezochte trefwoorden

Meest gezochte producten

Waarom kan je vagina tijdens de overgang droger worden?

Wat is het genitourinair syndroom van de menopauze?

Wat kun je merken?

Waarom verandert ook het vaginale milieu?

Is vaginale droogheid hetzelfde als een schimmelinfectie?

Wat kun je doen bij vaginale droogheid?

1. Gebruik eventueel een glijmiddel tijdens seks

2. Overweeg een vaginale moisturizer

3. Verzorg de vulva voorzichtig

4. Blijf seksueel actief als dat prettig voelt

Wanneer kun je vaginaal oestrogeen bespreken?

Wanneer merk je iets van vaginaal oestrogeen?

Is vaginaal oestrogeen hetzelfde als systemische hormoontherapie?

Wat als je borstkanker hebt gehad?

Kan bekkenbodemfysiotherapie ondersteuning bieden?

Vaginale droogheid en seks

Welke soort glijmiddel kun je gebruiken?

Glijmiddel op waterbasis

Glijmiddel op siliconenbasis

Producten op oliebasis

Kan vaginale droogheid ook een andere oorzaak hebben?

Wanneer neem je contact op met de huisarts?

Veelgestelde vragen over vaginale droogheid

Blijft vaginale droogheid na de overgang altijd bestaan?

Wat is het verschil tussen een glijmiddel en een moisturizer?

Kun je seks hebben als je vagina droger is?

Wordt de vagina altijd vochtig bij voldoende opwinding?

Heeft extra water drinken invloed op vaginale droogheid?

Is vaginaal oestrogeen voor iedereen geschikt?

Is naast vaginaal oestrogeen altijd progesteron nodig?

Kunnen veranderingen rond de vagina samengaan met veranderingen rond de urinewegen?

Conclusie

Disclaimer

Bronnen

deel dit artikel

gerelateerde berichten

Misschien ook interessant

Jouw winkelwagen 0

Bestsellers

Misschien ook interessant

Voeg kortingscode toe

Zoeken

Meest gezochte trefwoorden

Meest gezochte producten

Jouw winkelwagen