.svg?v=133333626955077491221771076156){kind=small}
Verandert je menstruatie ineens? Word je 's nachts wakker van het zweten of krijg je overdag plotseling een opvlieger? Misschien vraag je je af of de overgang is begonnen.
Overgangsverschijnselen kunnen al tijdens de perimenopauze ontstaan. Bekende voorbeelden zijn veranderingen in de menstruatie, opvliegers, nachtzweten en vaginale droogheid. Ook slaap, stemming, concentratie, seksualiteit en spieren en gewrichten kunnen veranderen, maar zulke klachten hebben niet altijd alleen met de overgang te maken.
Niet iedere vrouw ervaart de overgang hetzelfde. Sommige vrouwen merken weinig, terwijl anderen jarenlang klachten hebben die hun slaap, werk of dagelijks leven behoorlijk beïnvloeden.
In deze gids lees je welke overgangsverschijnselen kunnen voorkomen, hoe je de verschillende fases herkent, wat je zelf kunt doen en welke medische behandelingen beschikbaar zijn.
Wat zijn overgangsverschijnselen?
Overgangsverschijnselen zijn lichamelijke of psychische veranderingen die tijdens de menopauzale transitie kunnen optreden.
Tijdens deze periode verandert de werking van de eierstokken. De eisprong wordt minder voorspelbaar en de productie van hormonen zoals oestradiol en progesteron verandert. Uiteindelijk stopt de menstruatie definitief.
Vooral opvliegers, nachtzweten, veranderingen in het menstruatiepatroon en vaginale en urinewegklachten zijn kenmerkend voor deze levensfase.
Andere veranderingen, zoals vermoeidheid, slecht slapen, stemmingswisselingen en concentratieproblemen, komen eveneens voor maar zijn minder specifiek. Ze kunnen ook andere oorzaken hebben.
Dat onderscheid is belangrijk: niet iedere klacht die rond je veertigste of vijftigste ontstaat, wordt automatisch door de overgang veroorzaakt.
Wat is het verschil tussen overgang, perimenopauze en menopauze?
Deze termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet hetzelfde.
Premenopauze
Premenopauze betekent letterlijk de periode vóór de menopauze. Medisch wordt de term meestal gebruikt voor de vruchtbare levensfase voordat de menopauzale transitie begint.
Perimenopauze
De perimenopauze is de periode waarin de eerste veranderingen rondom de menopauze ontstaan. Je menstruatiecyclus kan veranderen en overgangsverschijnselen zoals opvliegers kunnen beginnen.
Er bestaat geen vaste leeftijd waarop dit gebeurt.
Wil je weten wanneer deze fase kan beginnen? Lees dan ons uitgebreide artikel over de leeftijd en signalen van de perimenopauze.
Menopauze
De menopauze is je laatste spontane menstruatie. Je weet daarom pas achteraf wanneer die heeft plaatsgevonden.
Bij vrouwen die geen hormonale anticonceptie gebruiken wordt de natuurlijke menopauze doorgaans vastgesteld wanneer er twaalf maanden geen menstruatie is geweest en er geen andere verklaring voor het uitblijven van de menstruatie bestaat.
Postmenopauze
De postmenopauze is de levensfase na de menopauze. Deze duurt de rest van je leven.
Overgangsverschijnselen verdwijnen dus niet noodzakelijk direct na de laatste menstruatie. Vooral opvliegers en nachtzweten kunnen nog jarenlang aanwezig blijven.
Welke overgangsverschijnselen komen vaak voor?
De ervaring verschilt sterk per persoon. Hieronder staan veranderingen die tijdens de overgang regelmatig worden gemeld.
1. Een veranderende menstruatie
Een verandering van je menstruatiepatroon is vaak een van de eerste aanwijzingen van de perimenopauze.
Je cyclus kan bijvoorbeeld:
- korter of langer worden;
- minder voorspelbaar worden;
- menstruaties overslaan;
- gepaard gaan met meer of minder bloedverlies.
Niet iedere verandering in bloedverlies hoort automatisch bij de overgang. Zeer hevig of langdurig bloedverlies, bloedverlies tussen menstruaties en bloedverlies na seks kunnen reden zijn om contact op te nemen met je huisarts.
Krijg je na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies? Laat dit altijd medisch beoordelen.
2. Opvliegers
Opvliegers zijn een van de meest kenmerkende overgangsverschijnselen.
Je krijgt plotseling een warmtegevoel, meestal in het bovenlichaam, de hals of het gezicht. Je huid kan rood worden en je kunt gaan zweten. Daarna kun je het juist koud krijgen.
Opvliegers hangen samen met veranderingen in de temperatuurregulatie van het lichaam tijdens de menopauzale transitie.
Wil je weten wat je zelf kunt doen en welke behandelingen het best zijn onderzocht? Lees dan verder over oorzaken en behandeling van opvliegers.
3. Nachtzweten en slaapproblemen
Een opvlieger die 's nachts optreedt kan je wakker maken doordat je hevig transpireert.
Daardoor kan een vicieuze cirkel ontstaan: je slaap wordt onderbroken, je bent overdag vermoeider en je concentratie kan afnemen.
Maar slaapproblemen tijdens de overgang worden niet uitsluitend door nachtzweten veroorzaakt. Ook stress, stemming, slaapgewoonten, slaapapneu, rusteloze benen en andere gezondheidsproblemen kunnen een rol spelen.
Meer informatie vind je in ons artikel over slecht slapen tijdens de perimenopauze.
4. Veranderingen in stemming
Tijdens de perimenopauze kunnen sommige vrouwen meer last krijgen van prikkelbaarheid, sombere gevoelens of stemmingswisselingen.
Dat betekent niet dat iedere stemmingsverandering ‘door de hormonen komt’.
Slaaptekort, stress, relatieproblemen, werkdruk, eerdere psychische klachten en andere omstandigheden kunnen eveneens bijdragen aan hoe je je voelt.
Ernstige of aanhoudende somberheid, angst of verlies van levenslust verdient professionele aandacht en moet niet automatisch als overgangsklacht worden afgedaan.
5. Concentratie en geheugen
Merk je dat je vaker naar woorden zoekt of minder gemakkelijk meerdere dingen tegelijk doet? Sommige vrouwen ervaren tijdens de overgang veranderingen in concentratie en geheugen.
Deze klachten worden soms omschreven als brain fog.
Slaaptekort, stress en stemmingsklachten kunnen hierbij eveneens een rol spelen.
Meer achtergrond vind je in ons artikel over het brein tijdens de menopauze.
6. Vaginale droogheid en urinewegklachten
Door veranderingen in de oestrogeenblootstelling kunnen de weefsels van de vulva, vagina en urinewegen veranderen.
Mogelijke gevolgen zijn:
- vaginale droogheid;
- irritatie of een branderig gevoel;
- pijn of ongemak tijdens seks;
- veranderingen rond plassen;
- terugkerende urinewegklachten.
Deze klachten worden samen ook wel het genitourinair syndroom van de menopauze (GSM) genoemd.
Anders dan sommige andere overgangsverschijnselen verdwijnen deze klachten zonder behandeling niet noodzakelijk vanzelf en kunnen ze na de menopauze juist toenemen.
Lees meer over vaginale droogheid tijdens de menopauze.
7. Hartkloppingen
Sommige vrouwen ervaren tijdens de overgang hartkloppingen of merken hun hartslag sterker op.
Hartkloppingen kunnen echter veel verschillende oorzaken hebben, waaronder stress, cafeïne, bloedarmoede, schildklierproblemen en hartritmestoornissen.
Nieuwe, hevige of aanhoudende hartkloppingen moet je daarom niet zonder meer aan de overgang toeschrijven.
Meer hierover lees je in ons artikel over hartkloppingen tijdens de overgang.
8. Spieren en gewrichten
Spier- en gewrichtsklachten worden tijdens de overgang regelmatig gemeld. De relatie met hormonale veranderingen is waarschijnlijk complex en klachten kunnen ook ontstaan door bijvoorbeeld artrose, blessures, overbelasting of andere aandoeningen.
Bewegen en krachttraining blijven tijdens en na de overgang belangrijk voor spieren, botten en algemene gezondheid.
Lees meer over pijnlijke gewrichten tijdens de menopauze.
9. Veranderingen in gewicht en lichaamssamenstelling
Rond de menopauze verandert bij veel vrouwen de lichaamssamenstelling.
Daarbij spelen zowel veroudering als hormonale veranderingen een rol. De vetverdeling kan verschuiven richting de buik, terwijl spiermassa met het ouder worden kan afnemen.
Dat betekent niet dat de overgang automatisch gewichtstoename veroorzaakt of dat gewichtstoename simpelweg door een ‘hormonale disbalans’ komt.
Voeding, beweging, slaap, medicatie, gezondheid en leeftijd spelen eveneens een rol.
10. Veranderingen in seksualiteit
Tijdens de overgang kan het seksuele welzijn veranderen.
Dat kan bijvoorbeeld samenhangen met:
- vaginale droogheid;
- pijn tijdens seks;
- slechter slapen;
- stress;
- stemming;
- relatieomstandigheden;
- medicatie;
- veranderingen in seksueel verlangen.
Ook hierbij bestaat dus zelden één simpele hormonale verklaring.
Welke overgangsverschijnselen zijn het meest kenmerkend?
Niet iedere klacht heeft dezelfde sterke relatie met de menopauze.
Het duidelijkst gerelateerd aan de menopauzale transitie zijn:
- opvliegers;
- nachtzweten;
- veranderingen in de menstruatie;
- vaginale droogheid en andere genitourinaire veranderingen.
Slaap-, stemmings-, cognitieve, seksuele en spier- en gewrichtsklachten kunnen eveneens tijdens deze periode voorkomen, maar hebben vaker meerdere mogelijke oorzaken.
Dat onderscheid helpt voorkomen dat andere gezondheidsproblemen over het hoofd worden gezien.
Hoe weet je of je in de overgang bent?
Bij gezonde vrouwen van 45 jaar en ouder met passende veranderingen in menstruatie en overgangsverschijnselen zijn bloedtesten meestal niet nodig om de perimenopauze of menopauze vast te stellen.
Hormoonwaarden kunnen tijdens de perimenopauze sterk fluctueren. Eén losse FSH- of oestradiolmeting geeft daarom vaak weinig bruikbare informatie.
Bloedonderzoek kan in specifieke situaties wel zinvol zijn, bijvoorbeeld wanneer een vroege menopauze wordt vermoed of wanneer een arts een andere aandoening wil uitsluiten.
Wat kun je zelf doen tijdens de overgang?
Een gezonde leefstijl kan je algemene gezondheid ondersteunen tijdens en na de overgang.
Belangrijke aandachtspunten zijn:
- regelmatig bewegen;
- krachttraining;
- gevarieerd en volwaardig eten;
- voldoende eiwitten;
- niet roken;
- alcohol beperken;
- aandacht besteden aan slaap;
- voldoende ontspanning en herstel.
Deze maatregelen zijn belangrijk voor onder andere je spieren, botten en hart- en vaatgezondheid.
Ze zijn echter geen garantie dat overgangsverschijnselen verdwijnen. Vooral bij hinderlijke opvliegers, nachtzweten of vaginale klachten kunnen specifieke behandelingen effectiever zijn.
Welke behandelingen zijn er bij overgangsverschijnselen?
Welke behandeling geschikt is, hangt af van welke klachten je hebt, hoeveel hinder je ervan ervaart en je persoonlijke medische situatie.
Menopauzale hormoontherapie
Menopauzale hormoontherapie (MHT of HRT) is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten.
Systemische hormoontherapie bevat oestrogeen. Wanneer je een baarmoeder hebt, is daarnaast doorgaans een progestageen nodig om het baarmoederslijmvlies te beschermen.
Hormoontherapie bestaat onder andere in de vorm van:
- tabletten;
- pleisters;
- gels;
- sprays.
Welke vorm passend is, hangt af van je gezondheid, voorkeuren en persoonlijke risicofactoren.
Hormoontherapie heeft voordelen én mogelijke risico's. Leeftijd, tijd sinds de menopauze, type hormoon, dosis, gebruiksduur, toedieningsvorm en medische voorgeschiedenis spelen allemaal mee.
Bespreek daarom samen met je huisarts welke behandeling bij jouw situatie past.
Behandeling van vaginale klachten
Bij vaginale droogheid en andere klachten van het genitourinair syndroom van de menopauze kunnen vaginale moisturizers en glijmiddelen helpen.
Lokaal vaginaal oestrogeen is daarnaast een effectieve behandeling voor vaginale droogheid en pijn tijdens seks.
Cognitieve gedragstherapie
Menopauzespecifieke cognitieve gedragstherapie (CGT) kan helpen bij de hinder van opvliegers en kan ook ondersteuning bieden bij slaapproblemen.
Dit betekent niet dat de klachten psychisch zijn. De therapie richt zich onder andere op hoe je met lichamelijke klachten en de gevolgen daarvan omgaat.
Niet-hormonale medicatie
Wanneer hormoontherapie niet geschikt of niet gewenst is, zijn er voor bepaalde overgangsklachten ook niet-hormonale medische behandelingen.
Welke optie passend is, bespreek je met je huisarts.
En supplementen tijdens de overgang?
Supplementen worden veel gebruikt tijdens de perimenopauze en menopauze, maar de wetenschappelijke onderbouwing verschilt sterk per ingrediënt.
Voor veel supplementen en kruiden is het bewijs voor het verminderen van overgangsklachten beperkt, tegenstrijdig of onvoldoende.
Dat betekent niet dat een supplement per definitie niets kan betekenen. Het betekent wel dat supplementen niet op hetzelfde bewijsniveau staan als bijvoorbeeld hormoontherapie voor opvliegers of lokaal vaginaal oestrogeen bij vaginale droogheid.
Een tekort aan een voedingsstof corrigeren is bovendien iets anders dan een supplement gebruiken om overgangsverschijnselen te behandelen.
Zwarte zilverkaars en monnikspeper
Zwarte zilverkaars (Actaea racemosa) is onderzocht bij overgangsverschijnselen, maar onderzoeksresultaten verschillen tussen studies en preparaten. Daardoor kan niet algemeen worden gesteld dat ieder supplement met zwarte zilverkaars bewezen overgangsklachten vermindert.
Ook voor andere kruiden geldt dat de werkzaamheid en veiligheid afhangen van het specifieke extract, de dosis en de persoon die het gebruikt.
Viv Support heeft Pre Menopause Support, met onder andere zwarte zilverkaars en monnikspeper. Voor zwarte zilverkaars wordt binnen de productcommunicatie de on-hold gezondheidsclaim gebruikt dat het ondersteunt bij typische overgangsverschijnselen, zoals opvliegers, nachtelijk transpireren, wisselende stemmingen en prikkelbare gevoelens.*
*Evaluatie gezondheidsclaims is lopende.
Wil je alleen weten welke ingrediënten het product bevat? Bekijk dan de samenstelling van Pre Menopause Support.
Supplementen zijn geen vervanging voor diagnostiek of een medische behandeling. Zwarte zilverkaars kent bovendien belangrijke aandachtspunten en is niet voor iedereen geschikt, bijvoorbeeld bij bepaalde leveraandoeningen of een voorgeschiedenis van hormoonafhankelijke tumoren. Bespreek supplementgebruik met je huisarts of apotheker wanneer je medicijnen gebruikt of een medische aandoening hebt.
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Neem contact op met je huisarts wanneer:
- overgangsverschijnselen veel invloed hebben op je slaap, werk of dagelijks functioneren;
- je vóór je 45e duidelijke aanwijzingen voor de overgang hebt, en zeker wanneer dit vóór je 40e gebeurt;
- je zeer hevig of langdurig menstrueel bloedverlies hebt;
- je tussen menstruaties door bloed verliest;
- je bloed verliest na seks;
- je na twaalf maanden zonder menstruatie opnieuw vaginaal bloedverlies krijgt;
- je ernstige of aanhoudende somberheid of angst ervaart;
- je nieuwe of ernstige hartkloppingen hebt;
- je niet zeker weet of je klachten door de overgang komen;
- je hormoontherapie wilt bespreken;
- je vragen hebt over supplementen in combinatie met medicatie of een medische aandoening.
Vaginaal bloedverlies na de menopauze moet altijd medisch worden beoordeeld.
Bij ernstige acute klachten, zoals pijn op de borst, flauwvallen, ernstige benauwdheid, hevig bloedverlies met duizeligheid of suïcidale gedachten, is snelle medische hulp nodig.
Veelgestelde vragen over overgangsverschijnselen
Wat zijn de eerste overgangsverschijnselen?
Een veranderend menstruatiepatroon is vaak een vroege aanwijzing. Ook opvliegers, nachtzweten en veranderingen in slaap kunnen tijdens de perimenopauze ontstaan. Welke verandering als eerste optreedt, verschilt per vrouw.
Wat zijn de meest voorkomende overgangsverschijnselen?
Veelgenoemde verschijnselen zijn veranderingen in de menstruatie, opvliegers, nachtzweten, vaginale droogheid, slaapproblemen en veranderingen in stemming. Vooral opvliegers, nachtzweten en genitourinaire klachten zijn sterk met de menopauze geassocieerd.
Hoe lang duren overgangsverschijnselen?
Daar bestaat geen vaste termijn voor. Sommige vrouwen ervaren korte tijd klachten, terwijl vooral opvliegers en nachtzweten bij anderen jarenlang kunnen aanhouden.
In welke fase zijn overgangsverschijnselen het hevigst?
Er is geen fase waarin de klachten bij iedere vrouw het hevigst zijn. Het verloop verschilt sterk per persoon en per klacht. Het is daarom niet correct om te stellen dat iedereen rond de laatste menstruatie de zwaarste klachten heeft.
Is gewichtstoename een overgangsverschijnsel?
Gewicht en lichaamssamenstelling kunnen rond de menopauze veranderen, maar zowel veroudering als hormonale veranderingen, voeding, beweging, slaap en andere factoren spelen mee. Gewichtstoename kan daarom niet uitsluitend aan de overgang worden toegeschreven.
Heb ik een hormoontest nodig om te weten of ik in de overgang ben?
Meestal niet. Bij gezonde vrouwen vanaf 45 jaar met passende klachten en veranderingen in de menstruatie wordt de perimenopauze doorgaans klinisch herkend zonder laboratoriumonderzoek. In specifieke situaties kan een arts wel aanvullend onderzoek adviseren.
Wat helpt het beste tegen opvliegers en nachtzweten?
Systemische menopauzale hormoontherapie is de effectiefste behandeling voor hinderlijke opvliegers en nachtzweten. Niet iedere vrouw heeft hormoontherapie nodig of kan deze gebruiken. Er bestaan ook niet-hormonale behandelopties.
Zijn overgangsverschijnselen altijd hormonaal?
Nee. Hormonale veranderingen spelen een belangrijke rol tijdens de overgang, maar niet iedere klacht rond deze leeftijd wordt door hormonen veroorzaakt. Vermoeidheid, slecht slapen, hartkloppingen, gewichtsverandering en stemmingsklachten kunnen bijvoorbeeld ook andere oorzaken hebben.
Samengevat
De overgang is een natuurlijke levensfase waarin de werking van de eierstokken verandert en uiteindelijk de menstruatie stopt. Overgangsverschijnselen kunnen al tijdens de perimenopauze beginnen en nog na de laatste menstruatie aanwezig blijven.
Opvliegers, nachtzweten, veranderingen in de menstruatie en vaginale en urinewegklachten behoren tot de meest kenmerkende veranderingen. Slaap-, stemmings-, concentratie-, seksuele en spier- en gewrichtsklachten kunnen eveneens voorkomen, maar hebben vaker meerdere mogelijke oorzaken.
Een gezonde leefstijl ondersteunt je gezondheid, maar je hoeft hinderlijke overgangsklachten niet uitsluitend met leefstijl op te lossen. Er bestaan effectieve medische behandelingen. Welke aanpak het beste past, hangt af van je klachten, gezondheid en voorkeuren.
Medische disclaimer
De medische informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld als algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling. Gebruik de informatie niet om zelf een medische aandoening vast te stellen of een behandeling te starten, te wijzigen of te stoppen. Neem bij klachten, vragen over medicatie of supplementen, of zorgen over je gezondheid contact op met je huisarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener.
Bronnen
- Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). NHG-Standaard De overgang. Huidige online versie. Geraadpleegd september 2026.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. NICE Guideline NG23. Laatst bijgewerkt 15 april 2026.
- Avis NE, Crawford SL, Greendale G, et al. Duration of menopausal vasomotor symptoms over the menopause transition. JAMA Internal Medicine. 2015;175(4):531–539. doi:10.1001/jamainternmed.2014.8063.
- The Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2023;30(6):573–590.
- Complementary therapies for management of menopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis. 2025/2026. PMID: 41498229.
